Cách Tránh Mất Crypto Của Bạn Trong Các Giao Dịch Hoán Đổi Cross-Chain: Hướng Dẫn Chi Tiết

Như bạn chắc hẳn đã biết, có rất nhiều loại tiền điện tử hoạt động trên các mạng khác nhau và sử dụng các giao thức khác nhau. Mặc dù bitcoin vẫn thống trị thị trường tiền điện tử, nhưng sự thống trị này đã suy giảm trong vài năm gần đây giữa lúc sự quan tâm đối với các tiền điện tử DeFi ngày càng tăng, và khi điều đó xảy ra, nhu cầu về khả năng tương tác của Bitcoin với DeFi cũng đang tăng lên.

Sự phát triển của vô số hệ sinh thái blockchain độc lập với những đặc thù và phân khúc địa lý khác nhau đã dẫn đến việc thế giới ngày càng trở nên đa blockchain. Khả năng tự do tận dụng ưu điểm của từng blockchain này và các tài sản độc đáo của chúng trong một ứng dụng duy nhất sẽ tạo ra một làn sóng mạnh mẽ thúc đẩy sự phát triển của các smart contract cross-chain mới — tương tự như khi DeFi, NFT, và các nền kinh tế game on-chain bùng nổ sau khi các dịch vụ oracle phi tập trung để lấy dữ liệu thực và xử lý an toàn ngoài blockchain xuất hiện.

Chúng ta có thể so sánh việc trao đổi giữa DeFi và Bitcoin với việc đổi một đồng tiền pháp định lấy đồng khác, nhưng một phép ẩn dụ sẽ chính xác hơn: một nhóm người dùng nắp Coca-Cola để tính toán, còn nhóm kia dùng vỏ sò, — đó là mức độ khác biệt trong nguyên lý hoạt động của chúng.

Các Mạng Blockchain Khác Nhau Nghĩa Là Gì?

Để hiểu sự khác biệt này, chúng ta cần đề cập đến câu hỏi blockchain hoạt động như thế nào. Blockchain là một chuỗi liên tục các block chứa toàn bộ bản ghi giao dịch. 

Chuỗi block là bất khả xâm phạm vì mỗi block đều chứa liên kết đến block trước đó. Do đó, không thể giả mạo một sổ đăng ký với dữ liệu về chủ sở hữu tài sản trong blockchain.

Việc thêm block mới bị hạn chế một cách nhân tạo. Nếu không làm như vậy, các block sẽ được thêm vào một cách ngẫu nhiên và sẽ không hình thành được một chuỗi tuần tự đáng tin cậy. Để một block mới có thể xuất hiện, nó phải được kiểm tra — đó là việc mà các thợ đào đang làm.

Đầu tiên là mạng Bitcoin, nơi cuộc cách mạng tiền điện tử bắt đầu. Mạng ERC-20 (Ethereum) là bước phát triển lớn thực sự tiếp theo trong lĩnh vực này, từ đó công nghệ DeFi và việc sử dụng smart contract bắt nguồn. Sau đó, các mạng khác sử dụng những thuật toán khác nhau xuất hiện.

Ethereum sử dụng một blockchain, còn Bitcoin sử dụng một blockchain khác, và chúng không được kết nối với nhau. Bạn không thể chỉ đơn giản gửi token giữa các mạng. Vì vậy, để trao đổi trong cặp giao dịch này, bạn sẽ cần những công cụ và phương pháp khác

Ngày nay, đã có hàng chục, thậm chí hàng trăm blockchain lớp 1 và lớp 2. Mỗi blockchain đều độc đáo theo cách riêng và có ưu, nhược điểm riêng. Nếu thế giới tiền điện tử, nơi chỉ có Bitcoin, có thể được so sánh với một thành phố chỉ có đường sắt, thì ngày nay trong thành phố đó có rất nhiều loại phương tiện: từ xe đạp và trực thăng đến ô tô cá nhân, tàu điện và thuyền. 

Mỗi loại đều có ưu điểm riêng đối với người dùng. Đồng thời, người dùng không bắt buộc phải chỉ dùng xe đạp hoặc ô tô trong cả ngày và có thể "chuyển đổi" giữa chúng bất cứ khi nào muốn. Nhưng bằng cách nào?

Token Tiêu Chuẩn ERC-20

Trước khi Ethereum ra đời, mỗi token đều có một hợp đồng thông minh riêng, và kết quả là phát sinh rất nhiều vấn đề về khả năng tương thích. Để giải quyết điều đó, một giao thức tiêu chuẩn ERC-20 (hay Ethereum Request For Comments) đã được tạo ra. 

Đặc điểm của tiêu chuẩn ERC-20 nằm ở một số yêu cầu cần được đáp ứng để chấp nhận một token và cho phép nó tương tác với các token khác trong mạng. Tài sản trong blockchain có thể có giá trị, chúng có thể được nhận và gửi, giống như mọi loại tiền điện tử khác.

Tiêu chuẩn ERC-20 về mặt kỹ thuật rất dễ áp dụng. Điều này cho phép các chuyên gia dễ dàng phát triển token mới. Có một số lượng lớn token tương thích với ERC-20. Ví dụ, Maker (MKR), Tether(USB), Fantom (FTM), Dai (DAI), và các token khác.

Vì bất kỳ token ERC-20 nào cũng có thể được lưu trữ trong bất kỳ ETH-tương thích wallet, chúng ta có thể chuyển đổi từ một token ERC-20 sang token khác mà không gặp nhiều rủi ro hay khó khăn.

Khi chuyển tài sản của Ethereum sang một chuỗi không tương thích với EVM như Solana, cầu nối kết nối hai mạng sẽ sử dụng hai địa chỉ ví và hai tiêu chuẩn token khác nhau. Điều này có nghĩa là người dùng cần kết nối một ví tương thích với cả Ethereum và Solana, chẳng hạn như Meta Mask và Phantom.

Các Tiêu Chuẩn Token Khác

Có những tiêu chuẩn kỹ thuật khác của token phục vụ các mục đích khác nhau: những tiêu chuẩn nổi tiếng nhất trong số đó là BEP-20, OMNI, và TRC-20, mà bạn sẽ thấy trong mục I/O trên nhiều sàn giao dịch tiền điện tử khác nhau.

Nếu bạn chuyển một token ERC-20 vào ví của một trong những mạng này, bạn sẽ mất nó, bởi vì khi gửi, bạn sẽ chỉ định một địa chỉ tương tự nhưng tồn tại trên một mạng khác, - giống như việc bạn đến thăm bạn mình trên một con phố cùng tên nhưng ở một thành phố khác.

May mắn là có những trang crypto hỗ trợ nhiều blockchain, như Binance hoặc Coinbase. Khi bạn nạp hoặc rút bất kỳ đồng coin nào thuộc các blockchain khác nhau, bạn sẽ được yêu cầu chọn loại mạng. Sau khi nhập địa chỉ ví hoặc địa chỉ người nhận để rút tiền, Binance sẽ tự động chọn mạng dựa trên địa chỉ đã nhập.

Cách Cross-Chain

Có 2 cách để trao đổi cross-chain:

Trên một Sàn Giao Dịch Tập Trung,

như Binance mà chúng ta đã nhắc đến, nơi bạn có thể đơn giản đổi bitcoin lấy ether, Solana lấy Near, v.v. Ở đây, các pool nội bộ lớn và thuật toán của các sàn giao dịch tập trung chịu trách nhiệm cho việc trao đổi. Các nhà phát triển của sàn kiểm soát những quy trình này, và tất cả đều diễn ra trên danh nghĩa trong các ví của sàn, chứ không phải trong chính blockchain. 

Các nền tảng cung cấp dịch vụ cross-chain không hoạt động miễn phí. Cần phải trả chi phí cho giao dịch khi nạp và rút tiền, đôi khi khá cao.

Ngoài ra, hầu hết các sàn giao dịch tập trung (CEX) đều yêu cầu quy trình KYC (cung cấp bản sao giấy tờ và ảnh/video của người dùng), điều này không phải lúc nào cũng làm hài lòng người dùng. 

Các Nền Tảng Giao Dịch Phi Tập Trung,

như UniSwap, không thu thập dữ liệu cá nhân của người dùng, cũng không yêu cầu các quy trình đăng ký/đăng nhập phức tạp. Trên các nền tảng phi tập trung, các smart contract đặc biệt được sử dụng để đạt mức độ tin cậy cao. Chúng cho phép tương tác giữa các mạng khác nhau và, khi đáp ứng các điều khoản của hợp đồng do người dùng chỉ định, thực hiện trao đổi (chuyển đổi) tài sản tự động. Tuy nhiên, bạn cần chuẩn bị cho việc cặp giao dịch bạn cần có thể không có trên DEX. Khi chọn sàn giao dịch, điều quan trọng là phải xem xét số lượng cặp giao dịch. Càng nhiều cặp thì cơ hội giao dịch và đầu tư càng cao.

Trước hết, bạn cần quyết định chọn sàn giao dịch nào. Sau đó, hãy cẩn thận nghiên cứu các cặp giao dịch. Nên giao dịch trên các nền tảng lớn với các cặp có thanh khoản cao để giảm rủi ro. Cũng có những trình tổng hợp như SwapSpace, được thiết kế để việc lựa chọn dễ dàng hơn bằng cách tập hợp các đề nghị từ nhiều sàn giao dịch ở một nơi.

Cũng có thể sử dụng các blockchain bridge. Nếu chúng ta vượt ra khỏi các sàn giao dịch tập trung để bước vào thế giới của tài chính phi tập trung, thì trên thực tế, chúng ta đi vào chính blockchain. Và chỉ các bridge mới cho phép bạn thực hiện một cross mà nơi trao đổi mới nằm ngay trong blockchain.

Cross-Chain Bridges

Các giải pháp cross-chain, bridge cross-chain, giải pháp tương thích hoặc khả năng tương tác là công nghệ cho phép bạn chuyển token từ blockchain này sang blockchain khác.

Blockchain, giống như các hòn đảo hay các quốc gia riêng lẻ, tồn tại trong hệ sinh thái của chúng theo những quy tắc riêng, và ban đầu các nhà phát triển không quá chú trọng đến việc chuẩn hóa và khả năng tương thích của mạng. Với số lượng dự án ngày càng tăng trong không gian phi tập trung, vấn đề này đã trở nên cấp thiết.

Bridge thường đề cập đến việc sử dụng các smart contract quản lý và một dịch vụ oracle theo dõi giao dịch và lắng nghe các sự kiện trong smart contract quản lý. Bridge có thể là một chiều, nhận thông tin qua các kênh giao tiếp khác. Điều quan trọng nhất là bridge xác minh bằng mật mã tính xác thực của thông tin. Các giải pháp cross-chain có thể chuyển tài sản trong cùng một mạng — ví dụ từ L1 sang L2.

Nhưng bridge không chuyển token theo nghĩa cổ điển, — bridge có các pool thanh khoản nhất định cho các cặp tài sản. Token được khóa trong một mạng và được mint lại ở mạng khác

Ví dụ, để chuyển token từ blockchain A sang blockchain B, bridge tạm thời đóng băng tài sản trên blockchain A (quỹ của người gửi). Sau đó, các token cần thiết được mở khóa (mint) trên blockchain B (người nhận có quyền truy cập vào quỹ trong blockchain đích). Nếu người dùng quyết định nhận lại tiền của mình, quá trình ngược lại sẽ được thực hiện: token trên blockchain B bị burn, và quyền truy cập vào token trên blockchain A được mở khóa.

Bạn có thể sử dụng nhiều bridge cross-chain khác nhau. Chúng được xây dựng dựa trên các thuật toán đốt (mint-and-burn) hoặc sử dụng quy trình đóng băng và phát hành lại token tổng hợp. Điều đó ngụ ý rằng khi một token rời blockchain của nó, nó sẽ bị đóng băng, đồng thời một phiên bản tổng hợp của token này được phát hành trên một nền tảng khác. Thông thường (nhưng không phải luôn luôn) quy trình này dựa trên sự hiện diện của các bên trung gian (oracle) trong hệ thống để chuyển thông tin từ blockchain này sang blockchain khác. Giao thức đốt, đúng như tên gọi, không đóng băng mà sẽ đốt token.

Các giải pháp cross-chain có thể là tập trung (yêu cầu tin tưởng hoàn toàn), liên bang (federated), và không cần tin cậy. Những đặc tính này có thể khác nhau ở các mức độ khác nhau — tất cả phụ thuộc vào mức độ phi tập trung.

Bridge tập trung hàm ý sự kiểm soát hoàn toàn bởi bất kỳ tổ chức/đội ngũ/công ty/dự án nào. Người dùng chuyển thông tin/quỹ của họ cho sự quản lý của cơ quan trung tâm kiểm soát hoạt động của blockchain. Không có tính phi tập trung, nhưng các giải pháp như vậy được triển khai dễ dàng và nhanh chóng. Đồng thời, không ai bảo đảm an toàn cho quỹ, vì vậy công nghệ này không có sự bảo mật cao.

Bridge liên bang hoạt động tương tự như một blockchain riêng tư. Các node phải tuân thủ một số quy tắc nghiêm ngặt để trở thành một phần của mạng quản lý và giành quyền kiểm soát việc di chuyển token. Các node chuyên biệt được gọi là keeper. Ví dụ có trong một giải pháp cross-chain giữa Ethereum và Wanchain. Những người giám hộ khóa token trong Ethereum và phát hành token trong Wanchain. Nếu người dùng cần chuyển token trở lại, họ gửi yêu cầu cho các keeper, những người gửi một phần khóa bí mật. Khi một khóa hoàn chỉnh được tạo ra, nó sẽ gỡ khóa token. Có thể có nhiều lựa chọn khác nhau cho cơ chế bỏ phiếu với quyền kiểm soát một phần.

Trustless-bridge là một hệ thống phi tập trung hoàn chỉnh mà bất kỳ người tham gia mạng nào cũng có thể tham gia để thực hiện vai trò của một agent hoặc validator. Họ xác minh tính hợp lệ của giao dịch và nhận hoa hồng cho việc đó. Bridge Syscoin hoạt động theo thuật toán này. Các node ở đây có thể khiếu nại hoạt động của các agent khác và báo cáo vi phạm. Nếu việc kiểm tra thành công, 3 ETH sẽ bị trừ từ bên vi phạm, nhưng trong trường hợp ngược lại, người báo cáo vi phạm sẽ mất 3 ETH. Một ví dụ sinh động khác về loại bridge này là Wormhole, kết nối mạng Solana và Ethereum. Nó cho phép bạn chuyển đổi token ERC-20 thành token SPL gốc của blockchain Solana.

Các ví dụ về bridge cross-chain có thể là các dự án như AnySwap, BTC Relay, POLKADOT, BLOCKNET, AION, WANCHAIN, v.v.

Ưu Điểm Của Cross-Chain Bridges

Bridge có thể tăng tốc việc chuyển tài sản số trong môi trường không cần tin cậy. Khả năng tương tác cũng có thể góp phần vào tính bảo mật cao, ví dụ, dữ liệu được ghi trong các sidechain chỉ có thể truy cập bởi các bên tham gia trong từng giao dịch cụ thể.

Bridge cũng có thể mang lại tốc độ và khả năng mở rộng cao hơn bằng cách sử dụng sharding (phân mảnh). Các thao tác riêng lẻ có thể được ghi trong một phân đoạn mạng, trong khi kết quả xử lý của một nhóm thao tác được ghi trong sổ cái chính. Bridge giảm lưu lượng mạng bằng cách phân phối giữa các blockchain ít tải hơn, điều này cũng góp phần tăng khả năng mở rộng.

Nhược Điểm Của Cross-Chain Bridges

Đây vẫn là một công nghệ thử nghiệm cần được hoàn thiện để sử dụng đại trà. Các giải pháp cross-chain vẫn chưa trở nên đủ phổ quát và cho đến nay vẫn đóng vai trò như một dạng “nạng”, một tiện ích bổ sung khác, hoặc một tầng nằm trên blockchain, khiến toàn bộ hệ thống trở nên cồng kềnh hơn.

Không loại trừ các lỗi và trở ngại trong quá trình hoạt động giữa các mạng khác nhau, vì đây là các sổ cái phân tán phức tạp, và không phải máy tính nào cũng có thể xử lý lượng thông tin như vậy. Tức là, các bridge cross-chain khá tốn tài nguyên, theo nghĩa là chúng đòi hỏi nhiều nguồn lực con người và thời gian.

Cũng có những câu hỏi về bảo mật. Càng đi qua nhiều bridge, tài sản càng rủi ro hơn, càng xa dần tài sản gốc. Vì các token mới với ticker mới được mint mỗi khi đi qua bridge, điều này tạo ra sự bất tiện cho người dùng.

Hiện tại cần phải tìm một cách tiếp cận riêng cho từng trường hợp và từng cặp blockchain, và điều này đòi hỏi thời gian, tiền bạc, và nỗ lực nghiêm túc từ các nhà phát triển.