Tài chính phi tập trung (DeFi) là gì và nó hoạt động như thế nào?

Tài chính phi tập trung (DeFi) là một khái niệm cách mạng, thách thức cách tiếp cận truyền thống đối với các dịch vụ tài chính. Thay vì phụ thuộc vào các tổ chức tài chính tập trung, DeFi sử dụng blockchain và hợp đồng thông minh để tạo ra các công cụ tài chính có thể tiếp cận và minh bạch cho mọi người.

Tài chính phi tập trung là một tập hợp các ứng dụng và dịch vụ tài chính được xây dựng trên blockchain, thường là trên nền tảng Ethereum. Mục tiêu là chuyển đổi lĩnh vực tài chính truyền thống, khiến nó đơn giản hơn, dễ tiếp cận hơn và hiệu quả hơn.

Cơ bản về DeFi

Tài chính phi tập trung (DeFi) là một hệ thống tài chính cho phép khách hàng tiếp cận dịch vụ mà không có sự tham gia của bên trung gian. Nó không liên quan đến việc tập trung hóa các quy trình và dòng chảy tài chính. Để đạt được điều này, các ứng dụng phi tập trung thường sử dụng công nghệ blockchain được tạo ra.

Các tổ chức tài chính như ngân hàng và công ty môi giới không chỉ tham gia vào các giao dịch tài chính mà còn đóng vai trò then chốt trong nhiều khía cạnh của ngành tài chính. Họ tạo điều kiện cho thanh toán dịch vụ, cung cấp khoản vay và cho phép mua bán tài sản. Thay vào đó, các giao dịch được ghi lại trong hợp đồng thông minh và được thực thi tự động, trong khi chủ sở hữu vẫn kiểm soát trạng thái tài chính của mình (tài khoản và ví).

Các dự án DeFi liên quan đến nhiều loại tài sản

• Tiền mã hóa là các token kỹ thuật số được hỗ trợ bởi các giao thức blockchain riêng của từng mạng lưới. Ví dụ của các token này bao gồm Bitcoin (BTC), Ether (ETH), Ripple (XRP) và Polkadot (DOT).
• Token ứng dụng hoạt động theo hai cách: token có thể thương lượng được bảo đảm bằng tài sản tiền mã hóa và token quản trị.
• Token không thể thay thế (NFT) và token tiện ích được sử dụng như tài sản ảo trên toàn thế giới và trong metaverse.

Sẽ là một sai lầm nếu cho rằng DeFi chỉ giới hạn ở tiền mã hóa. Việc sử dụng các ứng dụng phi tập trung và công nghệ sổ cái phân tán đã tăng lên đáng kể

• cho các giao dịch liên quan đến tài sản thực, ví dụ: tiền tệ quốc gia được token hóa; 
• các công cụ giao dịch trên sàn được token hóa như cổ phiếu, trái phiếu và phái sinh; 
• và nhiều quyền khác, bao gồm quyền yêu cầu đối với hàng hóa, quyền truy cập dịch vụ và tài sản.

Ứng dụng của Tài chính Phi tập trung (DeFi)

Trong thời gian ngắn mà các giao thức DeFi tồn tại, đã có nhiều tiến bộ đáng kể. Một số trường hợp sử dụng và giao thức phổ biến nhất trong lĩnh vực này như sau.

• Vay và cho vay

Bất kỳ ai cũng có thể vay hoặc cho vay tài sản kỹ thuật số bằng các giao thức vay và cho vay phi tập trung. Bạn có thể kết nối trực tiếp với bên cho vay và bên đi vay mà không cần cung cấp vốn hay thông tin cá nhân cho bên trung gian.

MakerDAO là một trong những giao thức phổ biến nhất trong lĩnh vực này. Giao thức này cho phép người dùng thế chấp tài sản kỹ thuật số rồi vay dựa trên chúng.

• Thanh khoản

Các nhà cung cấp thanh khoản (LP) kiếm phí bằng cách cung cấp tiền cho sàn giao dịch phi tập trung như Automated Market Makers (AMM). LP cung cấp thanh khoản này bằng cách nắm giữ giá trị bằng nhau của hai tài sản khác nhau trong một "pool thanh khoản.”

LP được thưởng một phần phí giao dịch được tạo ra khi người dùng giao dịch tài sản trong pool thanh khoản. Pancakeswap và Uniswap là hai giao thức thanh khoản phổ biến nhất.

• Quản lý tài sản

Các giao thức quản lý tài sản được tích hợp với nhiều dự án DeFi để tự động hóa việc liên tục theo dõi các khoản đầu tư, biến động giá, tái cân bằng, thanh lý và thay đổi lãi suất. Yearn finance là một giao thức cung cấp “lưu trữ thông minh” cho tài sản kỹ thuật số. Các kho lưu trữ này tự động đầu tư tiền của người dùng vào những giao thức và chiến lược sinh lợi nhất để người dùng có thể đạt được lợi nhuận tối đa khi tăng trưởng thu nhập (sử dụng DeFi để kiếm lãi từ tài sản kỹ thuật số).

Tiềm năng của DeFi

Một lĩnh vực tài chính có thể được cải thiện nhờ DeFi là thị trường phái sinh, được ước tính trị giá hơn 1 triệu tỷ USD, gấp 10 lần thị trường chứng khoán toàn cầu.

Thị trường phái sinh DeFi mới chỉ bắt đầu bứt phá, và dYdX đang dẫn đầu. Tổng giá trị khóa lại (TVL) trong thị trường phái sinh DeFi hiện chỉ hơn 3 tỷ USD. Mặc dù con số này có vẻ không lớn, nhưng đây là mức tăng khoảng 200% chỉ trong vài năm.

Với sự ra mắt của các giao thức và nền tảng mới, chúng tôi kỳ vọng sự tăng trưởng này sẽ tiếp tục. Không khó để hình dung rằng thị trường phái sinh DeFi có thể trị giá hàng nghìn tỷ đô la.

Các khía cạnh chính của DeFi

Sự phổ biến của DeFi và lượng người dùng ngày càng tăng là nhờ các tính năng chính của nó: không có bên trung gian nào tham gia, và người dùng luôn kiểm soát tài sản của mình mọi lúc.

Trong các ứng dụng tài chính phi tập trung, người dùng là những người duy nhất có quyền truy cập vào tài sản của họ, điều này làm tăng tính bảo mật. Tuy nhiên, nếu khóa riêng – dữ liệu nhận dạng chính – bị mất, sẽ không thể lấy lại quyền kiểm soát tài sản.

Tự quản trị được đạt được thông qua bỏ phiếu của những người nắm giữ token quản trị.

Tính minh bạch và cởi mở là cốt lõi của các nền tảng và dự án DeFi, nơi mọi thứ hầu như luôn có thể được xem xét kỹ lưỡng đến tận mã nguồn. Tính mô-đun kết hợp của DeFi chỉ càng làm tăng sức hấp dẫn của nó. Mọi thay đổi thường đều phải qua bỏ phiếu.

Tính linh hoạt là một đặc điểm quan trọng của token dự án vì chúng có thể được sử dụng trên các nền tảng blockchain khác nhau cho nhiều mục đích chức năng. Những khả năng này có thể được mở rộng sang các mạng bên ngoài bằng cách triển khai các cổng cross-chain.

Tính năng này đề cập đến khả năng tạo ra những thứ mới bằng cách sử dụng hợp đồng thông minh và dApp từ một dự án. Ví dụ, có thể kết hợp khả năng của ứng dụng để thu hút người dùng và token của họ, đồng thời tạo thêm thu nhập cho người tham gia. Nhờ đó, có thể tạo ra một thứ mới chia toàn bộ hoặc một phần tổng phần thưởng trong một trò xổ số.

DeFi, một công nghệ tài chính phi tập trung chỉ tồn tại trực tuyến, mang đến một lựa chọn thực sự thay thế cho các định chế tài chính truyền thống. Các dự án DeFi có thể cải thiện đáng kể tính bảo mật của tài chính cá nhân và khả năng sử dụng dịch vụ. Ngay cả các ngân hàng trung ương cũng đã thể hiện sự quan tâm đến những công nghệ mới này.

Nền tảng của bất kỳ dự án DeFi nào là mạng blockchain cơ sở. Hiện tại, blockchain Ethereum đang dẫn đầu với chưa đến 50% tổng số vốn hợp đồng thông minh bị khóa. Đáng tiếc là, kể từ năm 2021, thị phần của họ đã giảm do chi phí giao dịch cao gấp ba lần. Blockchain Ethereum cạnh tranh với Binance Smart Chain, Tron và Polkadot. Các blockchain Solana và Avalanche cũng đã đạt được những bước tiến đáng kể.

Chúng cần thiết để mạng chấp nhận token, tổ chức lưu thông của chúng và tương tác với hợp đồng thông minh. Trên mạng Ethereum, ERC-20 đã trở thành tiêu chuẩn chính cho các token có thể thay thế, trong khi trên blockchain Tron, đó là TRC-20.

Các tiêu chuẩn được dùng để hình thành các giao thức xác định cách hợp đồng thông minh được thực thi cho nhiều hoạt động token khác nhau. Văn bản ngắn này tuân thủ các nguyên tắc đã cho. Khi DeFi nhằm thay thế các tổ chức tài chính truyền thống, các giao thức của nó đã trở nên then chốt.

Người dùng có thể truy cập các giao thức ở cấp ứng dụng. Các ứng dụng DeFi (dApp) cung cấp giao diện để thực hiện các thao tác (sử dụng giao thức) và theo dõi trạng thái của hợp đồng thông minh.

Lớp đầu tiên trong cấu trúc này là nền tảng nơi người dùng có thể chọn các dịch vụ và sản phẩm DeFi cần thiết. Nền tảng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm sự tương tác giữa hai nhóm người dùng chính: người tiêu dùng dịch vụ và nhà cung cấp thanh khoản.

Các dự án và nền tảng được triển khai dưới dạng cộng đồng Tổ chức Tự trị Phi tập trung (DAO) để bảo đảm sự tương tác giữa những người tham gia và cơ chế ra quyết định. Theo đúng nghĩa đầy đủ của từ này, DAO không phải là các tổ chức vì chúng không có đăng ký pháp lý dưới bất kỳ hình thức nào.

DAO phát hành token quản trị tương tự như chứng khoán, cho phép sở hữu một phần nền tảng dự án và tham gia quản lý.

Người dùng có thể nhận các token này bằng cách tham gia các vòng gọi vốn trong giai đoạn hình thành dự án, nhận miễn phí trong một đợt airdrop, hoặc nhận chúng khi cung cấp thanh khoản trong quá trình dự án vận hành.

Những người tham gia hiện tại hoặc các sàn giao dịch tập trung hay phi tập trung sẽ bán chúng.

Kết luận

DeFi tiếp tục gia tăng độ phổ biến, thu hút ngày càng nhiều nhà đầu tư và nhà phát triển. Trong tương lai, chúng ta sẽ chờ đợi các quy định rộng rãi để bảo đảm bảo vệ quỹ của người dùng. Chúng ta cũng có thể kỳ vọng sự tích hợp của DeFi với các hệ thống tài chính truyền thống để ứng dụng rộng rãi hơn. Các đổi mới kỹ thuật nhằm cải thiện và tối ưu hóa các giao thức hiện có, đồng thời tạo ra các giải pháp để tăng tốc độ và giảm chi phí giao dịch. Ngoài ra, hệ sinh thái DeFi sẽ trở nên đa dạng hơn nữa nhờ sự xuất hiện của các sản phẩm và dịch vụ mới. Nhìn chung, DeFi dường như là một trong những lĩnh vực triển vọng nhất trong ngành blockchain, và sự phát triển của nó sẽ tích cực định hình tương lai tài chính.