Hợp đồng thông minh và sứ mệnh của chúng

Kể từ khi ra đời vào năm 2015 cùng với sự ra mắt của blockchain Ethereum, smart contract đã không ngừng mở rộng sang những lĩnh vực và mảng mới. Từ tài chính phi tập trung lừng danh đến quản lý chuỗi cung ứng và đường sắt, gần như không có điểm dừng cho những phạm vi và lĩnh vực mà công nghệ smart contract đang tạo ra thay đổi lâu dài. Trước sự vươn lên ngoạn mục này, có lẽ đáng để tìm hiểu sâu hơn về bản chất của công nghệ này, điều gì khiến nó trở nên quan trọng đến vậy, vì sao nó thay đổi mọi thứ, và cách nó được sử dụng ở mức độ thực tiễn nhất. Hy vọng rằng sau khi đọc bài trình bày gồm hai phần này, bạn sẽ có thể nhìn rõ hơn ý tưởng lớn đằng sau khái niệm thực sự hấp dẫn này.

Bối cảnh lịch sử của Smart Contracts

Ý tưởng về smart contract có từ Nick Szabo, một nhà khoa học máy tính, và bài viết ngắn năm 1994 của ông Smart Contracts. Theo cách này, nó ra đời không chỉ trước lần triển khai sổ cái phân tán đầu tiên của mình như được đại diện bởi blockchain Ethereum, mà còn trước cả chính công nghệ blockchain, và trước khá xa. Nick Szabo cũng chính là người đặt ra thuật ngữ này. Theo ông, “một smart contract là một giao thức giao dịch được máy tính hóa, thực thi các điều khoản của một hợp đồng”. Về mặt khái niệm, thiết kế smart contract không chừa bất kỳ khoảng trống nào để vi phạm các điều khoản hợp đồng sau khi chúng đã được thống nhất và ký kết. Bạn có thể đạt được điều tương tự bằng cách nhờ đến một cơ quan đáng tin cậy có quyền buộc các bên tuân thủ các điều khoản của thỏa thuận. Tuy nhiên, smart contract giả định rằng điều này có thể được thực hiện hoàn toàn không cần bên trung gian. Điều đó sẽ làm giảm đáng kể các chi phí liên quan đến dịch vụ bên thứ ba như chi phí trọng tài và thực thi. Nhưng quan trọng nhất, bạn không còn phải đặt số phận việc kinh doanh của mình vào tay ai đó với hy vọng họ sẽ luôn hành xử trung thực. Nói chung, các điều khoản của một hợp đồng có thể là bất kỳ điều gì, nhưng thông thường, việc thực thi hợp đồng liên quan đến việc chuyển tiền từ một bên ký kết sang bên kia sau khi một số điều kiện nhất định đã được đáp ứng. Để minh họa, hãy tưởng tượng Bob và Alice đặt cược với nhau. Nếu Bob thắng, Alice trả cho anh ấy một khoản tiền, và ngược lại. Khi đó, smart contract sẽ đảm bảo việc thanh toán tiền thắng cược ngay khi kết quả đã được xác minh một cách đáng tin cậy, không để bên thua có bất kỳ cơ hội rút lại nào. Liệu điều đó có thể thực hiện trong thực tế mà không cần trung gian, trong trường hợp này là một sòng bạc? Việc chuyển tiền một cách không cần tin cậy là điều Bitcoin làm được. Một khi Bob gửi cho Alice một khoản tiền, theo thiết kế sẽ không có chuyện đảo ngược. Do đó, chúng ta đã có nền tảng cần thiết cho chức năng smart contract. Tất cả những gì cần bổ sung là một ngôn ngữ lập trình để mô tả các điều khoản hợp đồng. Sau đó, nếu một điều kiện của hợp đồng được thỏa mãn, việc chuyển tiền không thể đảo ngược sẽ được kích hoạt. Theo một nghĩa nào đó, sự xuất hiện của một blockchain hỗ trợ smart contract chỉ còn là vấn đề thời gian sau khi Bitcoin ra đời.

Kỷ nguyên hiện đại của Smart Contracts

Blockchain đầu tiên tận dụng công nghệ smart contract là Ethereum, bắt đầu vào tháng 7 năm 2015 sau một năm phát triển tích cực. Các nền tảng blockchain khác có logic smart contract tích hợp nhanh chóng xuất hiện, bao gồm các blockchain đa năng như Tron (2017), EOS (2018), và nền tảng cấp doanh nghiệp Hyperledger Fabric (2016) thuộc dự án Hyperledger do Linux Foundation phát triển. Chúng ta cũng nên nhắc đến nỗ lực đưa smart contract lên Bitcoin như một giải pháp lớp thứ hai – dự án Rootstock, hay viết tắt là RSK, một sidechain hỗ trợ smart contract cho Bitcoin. Thông thường, việc nắm bắt ý tưởng cơ bản đằng sau việc chuyển coin với Bitcoin và các bản sao của nó như Litecoin hay Bitcoin Cash khá đơn giản và không đòi hỏi quá nhiều công sức hay giải thích, ít nhất là xét về giao dịch blockchain và các xác nhận của chúng. Smart contract, mặt khác, là một câu chuyện khác, và vì vậy, có lẽ nên dành công sức tìm hiểu các nguyên tắc nền tảng của công nghệ smart contract, tức là chúng được tạo ra như thế nào, được kích hoạt ra sao, và diễn ra như thế nào trong thực tế, ví dụ trên mạng Ethereum. Với Bitcoin, một giao dịch mạng bao gồm địa chỉ của bên nhận và bên gửi cùng với số tiền được chuyển. Kiểu giao dịch tương tự cũng có thể thực hiện trên Ethereum. Thực tế, đây là cách Ether được chuyển trên blockchain này. Tuy nhiên, nếu giao dịch của bạn trên mạng Ethereum không có bên nhận, nó sẽ dẫn đến việc tạo ra một smart contract, miễn là đó là một giao dịch hợp lệ theo các tiêu chí khác. Để hợp lệ, giao dịch như vậy cũng phải chứa phần mô tả các hàm cùng với các biến và giá trị khởi tạo của chúng mà smart contract dự kiến sẽ thao tác. Sau đó, việc gọi một smart contract chỉ đơn giản là thực hiện một giao dịch đến địa chỉ của nó bằng cách gọi một hàm được chỉ định và cung cấp dữ liệu nếu cần. Khi giao dịch được mạng xử lý, điều này sẽ kích hoạt việc thực thi hợp đồng, và việc này có thể dẫn đến, chẳng hạn, chuyển tiền, gọi các hợp đồng khác, hoặc thậm chí tạo ra các smart contract mới. Vì một smart contract có thể làm gần như mọi thứ có thể làm trên blockchain nói chung, công nghệ này cho phép xây dựng những công cụ tinh vi giúp thực hiện các điều tuyệt vời như tạo ra tiền mã hóa của riêng bạn (token) ngay trên blockchain, cùng với nhiều ứng dụng khác.

Sẽ còn tiếp tục

Trong phần hai của bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu cách smart contract được sử dụng trong thực tế và những dự án nào trong không gian tiền mã hóa đang tận dụng công nghệ này. Xét rằng blockchain và, rộng hơn, smart contract không chỉ xoay quanh tiền mã hóa, chúng ta cũng sẽ xem xét các lĩnh vực ứng dụng khác nằm ngoài crypto và nơi smart contract có khả năng tạo ra thay đổi có giá trị. Hãy theo dõi chúng tôi và luôn cập nhật nhé!