DeFi là gì: Giải thích về Tài chính phi tập trung 

Với sự quan tâm ngày càng tăng đối với stablecoins được cung cấp bởi các nền tảng như MakerDAO và Ampleforth, gần đây còn được tiếp nối bởi sự tăng trưởng bùng nổ về mức độ phổ biến của các dịch vụ cho vay như Aave và Compound, để kể tên một vài cái, tài chính phi tập trung, hay đơn giản là DeFi, đã chiếm trọn sân khấu và trở thành tâm điểm của lĩnh vực tiền mã hóa trong vài tháng qua. Tuy nhiên, ý tưởng về DeFi hoàn toàn không mới vì nó đã âm thầm tồn tại trong bóng tối của không gian crypto từ khá lâu. Nó đã giành lấy ánh đèn sân khấu như thế nào, điều gì khiến nó vận hành, và vì sao nó có thể tồn tại ngay từ đầu là những chủ đề có thể thu hút sự quan tâm của độc giả. Vì vậy, hãy cùng tìm hiểu sâu hơn và xem những viên ngọc quý nào đang ẩn giấu bên dưới.

Tài chính phi tập trung, giải thích 

Đúng như tên gọi, tài chính phi tập trung đề cập đến các dịch vụ tài chính được cung cấp và triển khai theo cách phi tập trung, không cần niềm tin. Đây là giá trị cốt lõi của toàn bộ không gian DeFi, được thừa hưởng từ công nghệ blockchain mà nó dựa trên. Mặt khác, những dịch vụ tài chính cụ thể nào được triển khai theo cách này thì không quá quan trọng trong bối cảnh đang xét, vì chúng có thể là bất kỳ thứ gì, càng nhiều càng tốt. Ngành tài chính truyền thống được cấu thành và bao trùm bởi nhiều loại tổ chức như ngân hàng thương mại và công ty bảo hiểm, đầu tư và quỹ phòng hộ, thị trường tiền tệ và sở giao dịch chứng khoán, v.v. Cuối cùng, tất cả đều đóng vai trò trung gian, tức là bên thứ ba đứng giữa bạn và một người nào đó giống bạn ở đầu bên kia của thỏa thuận. Thực tế, rất khó để nghĩ ra một dịch vụ không thể được quản lý và cung cấp trực tiếp. Chắc chắn rồi, khi bạn cần một khoản vay, ngân hàng có thể cho bạn vay. Ngược lại, chính bạn cũng có thể cho ngân hàng vay dưới hình thức tiền trong tài khoản tiết kiệm mà bạn mở tại đó. Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có thể cho người khác vay tiền cũng như tự mình đi vay từ họ, mà không cần ngân hàng đứng giữa bạn và bên cho vay hay bên vay. Ngân hàng chỉ đơn giản làm cho mọi thứ thuận tiện hơn bằng cách khéo léo che đi các chi tiết vụn vặt và tính kỹ thuật khỏi bạn. DeFi về cơ bản cũng làm điều tương tự nhưng loại bỏ hoàn toàn ngân hàng khỏi quy trình. Đây là một vấn đề lớn vì bạn không còn phải tin tưởng bên thứ ba, trong trường hợp này là ngân hàng, và đó là khác biệt cơ bản giữa tài chính truyền thống và tài chính phi tập trung. Tóm lại, DeFi tìm cách cung cấp các dịch vụ tài chính thông thường theo cách không cần niềm tin bằng cách loại bỏ các bên trung gian và cơ quan tập trung, vốn cũng chính là các điểm lỗi đơn lẻ. Chỉ riêng thuật ngữ phá sản cũng đã nói lên điều gì đó.

Vì sao DeFi lại có thể tồn tại ngay từ đầu? 

Các dịch vụ tài chính, dù là truyền thống hay phi tập trung, đều xử lý tiền dựa trên một logic nào đó được kích hoạt bởi kết quả của các sự kiện bên ngoài. Để minh họa, hãy xét tình huống sau. Bạn là một chủ nhà hạnh phúc (quá tốt cho bạn) và muốn được bảo vệ trước trộm cắp và đột nhập nếu chúng xảy ra. Bạn mua một hợp đồng bảo hiểm và trả một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm. Nếu mọi chuyện từ tốt chuyển sang xấu và ngôi nhà của bạn bị trộm đột nhập, bạn liên hệ với đại lý của mình và thiệt hại phát sinh sẽ, ừm, có thể được công ty bảo hiểm hoàn trả. Có ba yếu tố then chốt trong mô hình kinh doanh này mà chúng ta phải xem xét để hiểu cách một dịch vụ tài chính rất bình thường và phổ biến có thể được tổ chức theo dạng DeFi. Yếu tố đầu tiên chính là tiền, thứ được luân chuyển qua lại. Có một logic, hay các quy tắc, trong toàn bộ quá trình, và đó là yếu tố thứ hai mô tả một dịch vụ cụ thể, trong trường hợp của chúng ta là bảo hiểm nhà ở. Và rồi còn có các sự kiện hay tín hiệu bên ngoài kích hoạt toàn bộ cơ chế vận hành. Đó sẽ là việc chủ nhà đăng ký bảo hiểm và sau đó nộp yêu cầu bồi thường khi có đột nhập. Vậy làm sao một dịch vụ như vậy có thể được phi tập trung hóa? Nếu bạn chưa nhận ra, chúng ta cần phi tập trung hóa các thành phần vừa xác định. Tiền phi tập trung? Thực ra, chúng ta đã có rồi, dưới mọi hình thức. Logic nghiệp vụ? Đó là việc của smart contracts. Mọi thứ trở nên hơi phức tạp với các báo cáo đáng tin cậy và xác thực về những sự kiện bên ngoài sẽ kích hoạt việc thực thi smart contract và hoàn tất nó. Nhưng chúng ta cũng đã có giải pháp cho phần đó, vì đó chính là mục đích mà blockchain oracles được thiết kế chuyên biệt. Và điều mỉa mai lớn nhất là giờ đây chúng ta có thể loại bỏ công ty bảo hiểm, tức “bên thứ ba”, ra khỏi ngành bảo hiểm mà không làm mất đi chức năng cốt lõi của nó. Chúng ta sẽ xem xét các cách triển khai cụ thể của việc phi tập trung hóa bảo hiểm ở phần hai của bài viết này, nhưng ngay bây giờ, hãy xem DeFi đã chứng minh được thành công lớn trong những lĩnh vực nào khác.

Không gian DeFi hiện đang bao trùm những lĩnh vực nào?

Về mặt lịch sử, sàn giao dịch phi tập trung (DEX) là trường hợp sử dụng đầu tiên của tài chính phi tập trung, thậm chí còn trước cả khi bản thân thuật ngữ DeFi được đặt ra. Câu chuyện của DEX bắt đầu với BitShares vào mùa hè năm 2014 và tiếp tục phát triển cho đến nay. Các sàn giao dịch on-chain cho phép bạn giao dịch tài sản crypto theo cách phi tập trung mà không làm mất quyền sở hữu các private keys của đồng coin, với các giao dịch được thực hiện trên chuỗi, như trường hợp của BitShares hoặc như ở các blockchain đa mục đích hiện đại hỗ trợ smart contracts. Tuy nhiên, vẫn còn rất nhiều tranh luận về mức độ phi tập trung thực sự của các sàn giao dịch này. Trong nhiều trường hợp, để một sàn như vậy thực sự có thể sử dụng được, các giao dịch vẫn được xử lý trên máy chủ của bên thứ ba, chủ yếu là máy chủ của sàn. Bên cạnh đó, các nhà phát triển sàn thường vẫn giữ quyền kiểm soát đối với blockchain được dùng làm phương tiện giao dịch. Và chúng ta không nói về những sàn chỉ tự nhận là phi tập trung trong khi thực tế lại rất xa rời tinh thần cốt lõi của DEX, đó là người dùng vẫn duy trì quyền sở hữu private keys của mình. Tiền mã hóa thường bị cáo buộc là cực kỳ biến động, và điều đó có lý do chính đáng, dù đối với các nhà giao dịch ngắn hạn, những đợt biến động giá mạnh và thường xuyên lại là một món quà trời cho. Vì vậy, nhu cầu giữ nguyên giá trị bằng đô la của tài sản tiền mã hóa mà không cần quy đổi ra tiền mặt đã đòi hỏi một sản phẩm tài chính có thể đảm nhiệm công việc đó, và điều này đã thúc đẩy nỗ lực tạo ra stablecoins.

Nói một cách cơ bản, có hai loại stablecoins, một bên là loại tập trung như Tether hoặc TrueUsd, và một bên là loại phi tập trung như DAI. Stablecoins phi tập trung duy trì tỷ giá neo với một tài sản, chẳng hạn như đô la Mỹ, không phải trực tiếp mà thông qua một loại tiền mã hóa khác được dùng làm tài sản thế chấp. Cơ chế này hoạt động vì luôn có xu hướng kéo về mức ngang giá, либо từ phía trên, bằng cách tạo ra và bán thêm stablecoins với mức giá cao hơn mệnh giá, hoặc từ phía dưới, bằng cách mua vào và thanh lý chúng khi giá chiết khấu. Nếu một đơn vị stablecoin nào đó trở nên thiếu tài sản thế chấp, nó sẽ bị thanh lý thông qua smart contract quản lý nó, và giá lại bị đẩy trở về ngang giá. Đây là một ví dụ điển hình cho công nghệ smart contract đang vận hành. Trong khi các sàn giao dịch phi tập trung và stablecoins tự thân đã cực kỳ quan trọng, DeFI trở nên nổi bật nhờ việc ứng dụng smart contracts trong một lĩnh vực khác, cụ thể là cho vay và đi vay. Thực tế, thuật ngữ DeFi ban đầu chỉ dùng để chỉ riêng trường hợp sử dụng này và chỉ về sau mới được mở rộng sang các lĩnh vực khác. Cho vay và đi vay tiền mã hóa phi tập trung hiện là một trong những ứng dụng phổ biến và thâm dụng vốn nhất trong toàn bộ không gian DeFI ngày nay. Nhưng sẽ không phải là sự thật đầy đủ nếu nói DeFI chỉ xoay quanh ba trường hợp sử dụng đã mô tả ở trên. Đây là một lĩnh vực rất năng động với nhiều chiều phát triển khác nhau. Như chúng ta đã đề cập ở phần trước, DeFi có thể được dùng trong bảo hiểm. Ngoài ra, nó hiện còn được dùng cho staking và tiết kiệm thay thế, thị trường dự đoán, và thậm chí trong những lĩnh vực ứng dụng gây ngạc nhiên như tòa án phi tập trung, cùng nhiều lĩnh vực khác.

Còn tiếp

Đây là phần đầu tiên trong bài viết gồm hai phần của chúng tôi về tài chính phi tập trung. Ở phần này, chúng ta đã thảo luận ngắn gọn DeFi là gì, nó hoạt động ra sao và có thể được sử dụng ở đâu. Ở phần hai, chúng ta sẽ đi sâu hơn nữa vào các sản phẩm cụ thể hiện có trên thị trường, mở rộng kiến thức của mình về chủ đề vô cùng hấp dẫn này bằng nhiều ví dụ cụ thể hơn. Đừng bỏ lỡ!