Nhận biết bong bóng Crypto

Từ những ngày đầu tiên, người ta đã gọi tiền điện tử là những bong bóng xà phòng của tài sản. Bitcoin và các loại tiền điện tử khác bị gọi là bong bóng vì những lý do sau: thứ nhất, tiền điện tử không thể dùng để mua những thứ hàng ngày; thứ hai, tiền điện tử bị cô lập trong cộng đồng lập trình viên; và thứ ba, không ai có thể đầu tư vào chúng. Vì vậy, mọi người sớm đi đến kết luận rằng tiền điện tử không có giá trị.

Những người chỉ trích có đúng không? Crypto là một trò lừa đảo à? Trong bài viết này, chúng ta sẽ thảo luận về những lý do khiến quan điểm này tồn tại và phân tích những cáo buộc phổ biến nhất chống lại tiền điện tử, đồng thời đánh giá mức độ đáng tin cậy của chúng.

Bong bóng thị trường là gì?

Bong bóng thị trường là một chu kỳ đầu tư hoặc kinh tế trong đó giá tài sản tăng nhanh vượt xa giá trị thị trường lành mạnh và, do hành vi biến động của thị trường, sau đó giảm giá, thường ở mức hai chữ số phần trăm.

Có rất nhiều ví dụ lịch sử về bong bóng thị trường mà các nhà đầu tư và nhà kinh tế nên tìm hiểu. Ví dụ, “nền kinh tế bong bóng” của Nhật Bản vào thập niên 1980, bong bóng dot-com của thị trường chứng khoán vào cuối thập niên 1990, bong bóng nhà ở ở Mỹ năm 2009, và bong bóng thị trường chứng khoán Trung Quốc năm 2015. Nhưng hiện tại, những bong bóng thị trường tiềm năng được thảo luận rộng rãi nhất bao gồm thị trường chứng khoán Mỹ, thị trường nhà ở Trung Quốc và thị trường tiền điện tử.

Vì bong bóng thị trường có những tác động bậc nhất rất mạnh và các kết quả bậc hai, bậc ba khó dự đoán, nhà đầu tư phải nỗ lực để hiểu bong bóng thị trường là gì.

Ý tưởng bong bóng tiền điện tử

Sự tăng trưởng nhanh chóng của tiền điện tử đã tạo ra một vấn đề. Những tài sản mới này, mà nhiều nhà đầu tư chưa hiểu đầy đủ, đã vượt quá vốn hóa thị trường của các công ty Fortune 500 và tạo ra lợi nhuận hàng nghìn phần trăm. Điều này đã xảy ra nhiều lần. Ví dụ, vào những ngày đầu tháng 12 năm 2017, Bitcoin đạt mức giá 19.000 USD và vốn hóa thị trường hơn 300 tỷ USD, và đến tháng 4 năm 2021, giá trị của Bitcoin chạm mốc 60.000 USD (ATH) và vốn hóa thị trường đạt 1 nghìn tỷ USD. Kết quả của những định giá quá cao này là thị trường quay ngoắt không thương tiếc trong những khoảng thời gian ngắn như vậy, và các bong bóng tiền điện tử đã vỡ.

Tuy nhiên, sự sụp đổ của thị trường crypto vào đầu năm 2018 hoàn toàn là vì lý do đầu cơ, và vào mùa xuân năm 2021, nó sụp đổ do chính sách của Fed nhằm hạ lãi suất và việc sử dụng đòn bẩy quá mức. Cả hai trường hợp đều là những ví dụ nghiêm trọng về điều xảy ra khi bong bóng thị trường và bong bóng thị trường tiền điện tử vỡ.

Tuyên bố 1: Tiền điện tử là trò lừa đảo vì chúng không được bảo chứng bởi bất cứ thứ gì

Lập luận “không có sự bảo chứng” này là một trong những luận điểm phổ biến nhất của các nhà phê bình crypto. Một trong những lý do khiến quan điểm này phổ biến là vì điều này nhìn chung là đúng: tiền điện tử, phần lớn, không được bảo chứng 1:1 bằng bất kỳ tiền pháp định hay tài sản vật chất nào, như vàng hay bạc. Thay vào đó, tiền điện tử được bảo chứng bởi niềm tin của mọi người vào chúng.

Người ta tin rằng Bitcoin không cần được bảo chứng bởi bất cứ thứ gì nhờ những đặc tính độc đáo của nó như một loại tiền tệ: tính khan hiếm và tính bất biến. Đây là những đặc điểm cốt lõi của tiền điện tử, cho phép nó “hoạt động” mà không cần tài sản thế chấp, chẳng hạn vàng 1:1.

Vậy khác biệt là gì, Bitcoin có được bảo chứng bởi thứ gì vật chất không? Đồng đô la Mỹ từ lâu đã rời xa bản vị vàng, vậy tại sao người ta vẫn dùng lập luận này đối với tiền điện tử?

Điều này thường phụ thuộc vào cách mọi người định nghĩa giá trị của tiền điện tử.

Thuật ngữ “giá trị” ở đây có hai nghĩa. Trong trường hợp đầu tiên, nó có thể mô tả thứ hoặc dịch vụ mong muốn mà ai đó sẵn sàng trả tiền để có được; trong trường hợp thứ hai, từ này có thể được dùng theo nghĩa tài chính - giá trị của một thứ gì đó, được ước tính bằng đơn vị tiền tệ. Nghĩa thứ hai này có thể giải thích vì sao những người ủng hộ Bitcoin xem nó có ưu thế hơn tiền pháp định.

Cách vận hành phi tập trung của Bitcoin, khác với hệ thống tiền pháp định, là một trong những lý do khiến những người ủng hộ tiền điện tử tin rằng nó sẽ phục vụ tốt hơn như tiền tệ

Hãy cùng xem tiền pháp định chống đỡ trước những chỉ trích tương tự như thế nào.

Tất cả các đồng tiền pháp định, kể cả những đồng có ảnh hưởng nhất như đồng đô la Mỹ, đều trải qua biến động giá trị thường xuyên qua từng năm. Theo dữ liệu từ Finbold, giá trị thực của đồng đô la Mỹ trong 50 năm qua đã giảm sáu lần. Năm 1972, giá trị của một đô la là 1 USD, nhưng đến năm 2022 đã giảm còn 0,14 USD. Vì vậy, dù được hậu thuẫn bởi chính phủ của thế giới, một trong những đồng tiền mạnh nhất thế giới vẫn bị mất giá theo thời gian.

Đừng ngạc nhiên vì giá tiền điện tử biến động mạnh như vậy. Khi có tin tốt, chẳng hạn sự phổ biến tăng lên hoặc đầu tư từ các tổ chức, giá sẽ tăng. Nhưng khi tin xấu xuất hiện, như bị hack hoặc lừa đảo, giá sẽ giảm.

Do đó, nếu tiền điện tử không được bảo chứng bởi bất cứ thứ gì vật chất hay bởi bất kỳ chính phủ nào, điều đó không có nghĩa là chúng không có giá trị.

Tuyên bố 2: Tiền điện tử là trò lừa đảo vì chúng được dùng cho các hoạt động bất hợp pháp

Tuyên bố này cũng rất phổ biến, nhưng không hoàn toàn đúng. Tiền điện tử có thể được dùng cho các hoạt động bất hợp pháp, như rửa tiền hay buôn bán ma túy, điều này là đúng, nhưng chẳng phải tiền tệ nào trên thế giới cũng như vậy sao?

Nhưng đó không phải là mục đích duy nhất mà tiền điện tử được sử dụng. Chúng cũng được dùng cho các hoạt động hợp pháp, từ mua cà phê cho đến đầu tư vào các dự án tương lai.

Lý do khiến tuyên bố này phổ biến là vì nó được giật gân hóa và có rất nhiều bài báo với những tiêu đề kiểu như “Tiền điện tử được dùng trong buôn bán ma túy!”

Nhưng tiền pháp định cũng được dùng cho các hoạt động bất hợp pháp, chủ yếu là đồng đô la Mỹ. Gần đây, dữ liệu Chainalysis năm 2021 cho thấy: trong thế giới offline, mỗi năm có từ 800 tỷ đến 2 nghìn tỷ USD tiền pháp định bị rửa tiền. Để so sánh, hoạt động rửa tiền chỉ chiếm 0,05% tổng số giao dịch tiền điện tử trong năm 2021.

Điểm mấu chốt ở đây là toàn bộ câu chuyện “tiền điện tử là trò lừa đảo” được các công ty truyền thông thúc đẩy, vì điều này mang lại nhiều lưu lượng truy cập hơn cho họ. Một báo cáo gần đây của Similarweb cho thấy các chủ đề như “đầu tư vào tiền điện tử” hoặc “đầu tư vào tiền điện tử như thế nào?” thu hút ít lượt xem hơn đáng kể so với các cụm từ tiêu cực như “crypto là lừa đảo” hay “tiền điện tử là gian lận.”

Tuyên bố 3: Tiền điện tử là trò lừa đảo vì chúng biến động quá mạnh

Tuyên bố này đúng một phần. Tiền điện tử không ổn định, và điều này có thể tốt hoặc xấu - tùy vào góc nhìn của bạn.

Một số người cho rằng biến động là tốt vì nó hàm chứa tiềm năng lợi nhuận cao. Những người khác xem biến động là một hiện tượng xấu, vì nó đi kèm khả năng thua lỗ lớn.

Dù thế nào đi nữa, bản thân sự biến động không có nghĩa là tiền điện tử là gian lận.

Nhà đầu tư vào cổ phiếu và trái phiếu cũng phải đối mặt với biến động. Giống như trong trường hợp tiền điện tử, biến động của cổ phiếu và trái phiếu có thể vừa là yếu tố tốt vừa là yếu tố xấu.

Vì vậy, nếu chúng ta muốn nói rằng tiền điện tử là gian lận vì chúng biến động quá mạnh, thì chúng ta cũng phải nói rằng cổ phiếu và trái phiếu cũng là gian lận.

Tuyên bố 4: Tiền điện tử là gian lận vì chúng không được quản lý

Một lần nữa, tuyên bố này có lý, nhưng chỉ đúng một phần. Tiền điện tử không được chính phủ quản lý trên quy mô rộng như tiền pháp định. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng hoàn toàn không được quản lý.

Phần lớn, tiền điện tử được quản lý bởi mã chương trình, trong đó mọi thứ có thể và không thể làm với chúng đều được ghi lại. Và mã này mở cho tất cả mọi người.

Mặc dù tiền điện tử không bị kiểm soát bởi đa số quốc gia trên thế giới, chúng vẫn được điều chỉnh ở một mức độ nào đó.

Tuyên bố 5: Tiền điện tử là trò lừa đảo vì thị trường này là một bong bóng

Trong tuyên bố này, như bạn đoán, cũng có một mức độ đúng nhất định. Giống như nhiều xu hướng trong thế giới công nghệ, tiền điện tử cho thấy dấu hiệu của một bong bóng cuối cùng rồi cũng sẽ vỡ.

Nhưng một lần nữa, điều đó không có nghĩa là chúng là trò lừa đảo. Trong các thị trường tài chính, bong bóng luôn liên tục xuất hiện. Ví dụ, đã có bong bóng dot-com vào cuối thập niên 1990 và bong bóng bất động sản vào đầu thập niên 2000. Nhưng khi chúng vỡ, không phải tất cả các website đều trở nên vô dụng, và cũng không phải toàn bộ nhà ở hiện nay đều vô giá trị.

Tiền điện tử cũng vậy. Một số sẽ sống sót và phát triển mạnh. Hoặc đây là một lập luận khác chống lại những người yêu bong bóng: ngay cả mức giá thấp lịch sử của Bitcoin trong thời kỳ suy thoái hiện nay vẫn giao dịch cao hơn nhiều so với trong mùa đông crypto trước đó.

Bong bóng crypto so với bong bóng cổ phiếu

Bong bóng tiền điện tử giống với bong bóng trên thị trường chứng khoán, nơi giá tài sản và định giá thị trường tăng mạnh rồi giảm mạnh. Vì thị trường tiền điện tử, như bạn biết, không ổn định, đã có vài trường hợp bong bóng tiền điện tử sụp đổ (được thể hiện trong bảng dưới đây).

Vậy tiền điện tử là một bong bóng?

Những người ủng hộ và nhà đầu tư Bitcoin chỉ ra tính hữu ích của nó như một đồng tiền, một nơi tốt để lưu trữ tiền mặt, phòng ngừa lạm phát và là một phương tiện tiết kiệm tốt hơn vàng. Bốn luận điểm giá trị này là những cơ sở vững chắc cho một luận điểm đầu tư.

Nhưng điều gì biện minh cho giá của Bitcoin và liệu nó có cho thấy dấu hiệu sụp đổ không? Bong bóng tiền điện tử là khi giá của một loại tiền điện tử vượt quá giá trị thị trường hợp lý của nó. Tuy nhiên, khi nền kinh tế thực tiếp tục suy giảm và lạm phát tăng nhanh, giá trị của Bitcoin vẫn giữ được tính thời sự và thậm chí còn mạnh lên.

Tuy nhiên, Bitcoin vẫn chưa có trên bảng cân đối kế toán của nhiều công ty, nó không được dùng để mua bán hàng tiêu dùng hàng ngày và không phải là cơ chế giao dịch (do chi phí). Một số người thậm chí lập luận rằng nó sẽ không bao giờ trở thành phương tiện trao đổi và là hàng rào thực sự chống lạm phát.

Đó là tình trạng hiện tại của cuộc tranh luận quanh tiền điện tử và liệu chúng có nhất định trở thành bong bóng tiếp theo hay không. Đây là một cuộc tranh luận về giá trị thực sự của tiền điện tử, ví dụ như Bitcoin.

Tuy nhiên, vào tháng 3 năm 2020, khi thị trường chứng khoán sụp đổ 35%, Bitcoin giảm 55%, và sau khi thị trường chứng khoán phục hồi, giá Bitcoin đã đi trước thị trường chứng khoán khá xa. Nếu người tiêu dùng tiếp tục chi tiêu, lãi suất lãi suất vẫn ở mức thấp, và thu nhập vẫn cao, thì Bitcoin sẽ tăng. Nhưng nếu lãi suất tăng, lợi nhuận đạt đỉnh, và tăng trưởng kinh tế chậm lại, thì một đợt điều chỉnh có thể xảy ra. Tuy nhiên, các chỉ số cơ bản không cho thấy sớm sẽ xuất hiện một bong bóng crypto lớn.

Cần lưu ý rằng có rất nhiều thông tin sai lệch - và thông tin này lan truyền từ khắp nơi: bản tin, chương trình truyền hình, blogger và các “capper”, nhưng hãy cùng thảo luận về sự thật:

Phi tập trung

“Tiền điện tử lấy quyền lực khỏi các hệ thống tập trung và chuyển nó vào tay những chủ sở hữu hợp pháp - những người bình thường!,” - Mark Zuckerberg, lập trình viên người Mỹ và nhà sáng lập mạng xã hội lớn nhất thế giới Facebook (hiện là Meta).

Tiền điện tử đã mang đến cho thế giới của chúng ta sự phi tập trung của tài sản - một “điều tuyệt vời,” nếu nói theo tiếng lóng đầu những năm 2000, khiến nhiều ngân hàng khiếp sợ. Điều đáng sợ ở đây là gì? Một mạng lưới phi tập trung được hỗ trợ bởi số lượng lớn người dùng độc lập (nodes) và không do một số ít người cố định quản lý, khác với tài sản tiền pháp định tập trung. Những khoản tiền như vậy không thể bị “đóng băng” theo quyết định của ai đó và được quản lý hoàn toàn bởi chủ sở hữu. Trong tiền điện tử còn có các blockchain, trên đó nhiều token của các dự án khác nhau được phát hành và tại một số thời điểm, chúng trở thành “con tin” của hệ sinh thái của mình.

Vốn hóa và mức độ phổ biến

Tại thời điểm viết bài này, vốn hóa thị trường của tổng “cái kim tự tháp” là 2.038.541.896.455 USD, và khối lượng giao dịch hàng ngày là 101.470.578.729 USD. Không tệ, phải không? Nhận ra xu hướng đang tăng, các công ty lớn và ngân hàng bắt đầu tham gia thị trường. Nhiều nhà đầu tư trên các sàn chứng khoán, quan sát các chỉ báo biến động và kết quả của các đợt IDO/ICO khác nhau, đã chuyển một phần thu nhập của họ sang các sàn crypto. Hãy lấy ví dụ đơn giản: Adidas đã kiếm được 22.500.000 USD khi bán NFT của mình (và tại sao không?), Mastercard và Visa sớm có kế hoạch thêm hỗ trợ thanh toán bằng tiền điện tử (chẳng phải lúc này đã khó nói về âm mưu của các market maker ngoài hành tinh sao?), và rồi Elon Musk liên tục thêm dầu vào lửa. Tiền điện tử đã được xếp vào nhóm xu hướng trong vài năm qua, và bất kỳ xu hướng nào cũng là một phương án tạo thêm nguồn thu không thể bỏ qua. Vâng, cần lưu ý rằng xu hướng này hóa ra lại là một hướng đi khá hứa hẹn.

Tiền điện tử - phương tiện thanh toán chính thức

Một факт thuyết phục về tầm quan trọng và sự cần thiết của tiền điện tử là việc chúng được hợp pháp hóa rộng rãi ở nhiều quốc gia dẫn đầu về kinh tế. Theo thông tin năm 2022, tiền điện tử có thể được dùng để thanh toán tại các quốc gia như Đức, Thụy Sĩ, Mỹ, El Salvador, Nhật Bản, Canada và Úc.

Ngoài ra, nhiều người đã bắt đầu sử dụng tiền điện tử như tài sản tiết kiệm chính, với lập luận rằng bằng cách này họ muốn bảo vệ khoản tiết kiệm của mình khỏi lạm phát. Hãy nhớ rằng vào năm 2010, lập trình viên Mỹ Laszlo Hanich đã mua hai chiếc pizza bằng bitcoin như thế nào? Giờ đây với 1 BTC, bạn không chỉ mua được hai chiếc pizza mà còn có thể mua cả một tầng của tiệm pizza (và có thể là cả cửa hàng). Mức tăng giá như vậy cho thấy sự quan tâm của mọi người, và giờ đây bạn ngày càng thường nghe: “Tiền điện tử là vàng của thời đại số.”

Hiệu quả công nghệ

Vì Bitcoin đã “gây sốt”, tưởng như chưa trôi qua bao lâu, nhưng công nghệ đã kịp tiến những bước dài về phía trước. Theo thời gian, các đội ngũ đam mê crypto đã phát triển rất nhiều blockchain. Cuộc cạnh tranh giành vị trí dẫn đầu của họ đã dẫn đến việc, ngoài tất cả các cặp giá giao dịch đã quá quen thuộc, tiền điện tử còn bắt đầu được đưa vào metaverse, trò chơi, các ứng dụng khác nhau, và các ví lạnh và phi tập trung. Những người từng cất giữ tiền tiết kiệm ở một nơi nào đó trong chiếc hộp tối tăm xa xôi vì không tin vào mọi thứ đang diễn ra trong thế giới tiền điện tử đã bắt đầu tự tin mua các đồng tiền cố định giá - stablecoin, là đô la dưới dạng số.

Kết luận

Kết luận quan trọng nhất (đồng thời cũng là lợi thế của crypto) là khả năng tự mình sở hữu tiền của bạn một cách độc lập. Người dùng mạng bình thường có một nguồn thu nhập thụ động hằng ngày và thêm một lý do để cảm nhận chút không khí từ bộ phim “Wolf of Wall Street.” Khi quyết định thử xem nó ra sao, hãy nhớ rằng đầu tư đòi hỏi kiến thức (mà bạn có thể tìm thấy trên Internet), không sợ một “bong bóng” và phải thận trọng để không rơi vào tay những kẻ lừa đảo hứa hẹn “núi vàng.”

Tuy nhiên, đừng quên rằng tiền điện tử ngày nay là các khoản đầu tư đầu cơ, và tuyệt đối không nên đầu tư nhiều hơn số tiền bạn có thể chấp nhận mất. Hãy dùng cùng cách tiếp cận cần có khi xử lý cổ phiếu và các loại hình đầu tư khác.

Tiền điện tử không ổn định: giá có thể giảm bất cứ lúc nào. Và vì chúng không được chính phủ quản lý ở mức độ như thị trường chứng khoán, nếu bạn mất tiền, rất часто bạn sẽ không thể lấy lại được. Nếu bạn quyết định xây dựng một danh mục tiền điện tử, rõ ràng khẩu vị rủi ro của bạn đã rất cao. Tuy vậy, chỉ riêng việc rủi ro tồn tại không tự động khiến toàn bộ thế giới tiền điện tử trở thành một trò lừa đảo.