El Salvador áp dụng Bitcoin như tiền tệ hợp pháp: Tại sao điều này lại hấp dẫn và làm thế nào để hiểu rõ hơn?

Trong vài tuần qua, thế giới crypto đã xôn xao trước tin El Salvador chính thức chấp nhận Bitcoin làm tiền tệ hợp pháp. Nhưng vì sao đây lại là chuyện lớn đến vậy? Hãy cùng xem xét các tình huống pháp lý liên quan đến tiền số, tìm hiểu vì sao cryptocurrencies lại đặc biệt trong số đó, và trong quá trình này khám phá điều gì khiến trường hợp của El Salvador trở nên độc đáo như vậy.

Các loại tiền số

Có rất nhiều loại tiền số, nhiều loại chỉ khác nhau ở chi tiết. Vì vậy, trong phạm vi bài viết này, có thể tạm chia chúng thành ba nhóm: tiền tệ ảo tập trung, tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương, và cryptocurrency.

Tiền tệ ảo tập trung

Đây là một loại tiền tệ được chấp nhận trong một số môi trường nhất định, như cộng đồng game online. Những đồng tiền này có một cơ quan trung tâm có quyền phát hành và áp đặt chính sách — ví dụ như nhà phát hành trò chơi. Chúng không thể sử dụng ngoài cộng đồng, và cũng gần như không có khả năng nào để chính phủ chấp nhận bất kỳ loại nào trong số đó.

Tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương

Tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) đã được bàn luận rộng rãi ở nhiều quốc gia từ lâu. Đây là tiền pháp định nhưng được phát hành dưới dạng kỹ thuật số, không đối ứng với dự trữ ngân hàng vật lý mà “song song” với chúng. Trên bề mặt, một đồng tiền số được chấp nhận là tiền tệ hợp pháp nghe có vẻ vô hại và vô cùng tiện lợi, vì về cơ bản nó là sự công nhận chính thức đối với các hệ thống thanh toán không chạm mà nhiều người vốn đã ưa thích. 

Tuy nhiên, tùy theo từng quốc gia, CBDC có thể được sử dụng như một phần trong nỗ lực lớn hơn nhằm quản lý thị trường thanh toán trong lãnh thổ của họ. Một trong những ví dụ rõ ràng nhất là Trung Quốc, nơi đồng nhân dân tệ số đã được nghiên cứu từ năm 2014 và dự kiến triển khai trên toàn quốc vào năm 2022. Đồng thời, Trung Quốc cũng đã từng bước siết chặt quy định đối với cryptocurrencies, cấm các sàn crypto, cấm các tổ chức tài chính giao dịch với crypto, và mạnh tay với hoạt động đào crypto. Không có lý do gì để cho rằng các quy định đó sẽ sớm nới lỏng; trái lại, có vẻ như Trung Quốc đang muốn mang đến cho công dân trải nghiệm người dùng vốn gắn với crypto, nhưng thay thế bằng CBDC, đồng thời đẩy cộng đồng crypto ra khỏi đất nước này. 

Cryptocurrency

Rõ ràng đây là loại thú vị nhất (và cũng gây tò mò nhất). Sau khi khởi đầu chỉ là một nhóm nhỏ trong các loại tiền ảo, có thể nói crypto đã giành được vị thế độc đáo của mình trong thế giới tiền số. 

Khác với đa số tiền ảo, việc sử dụng nó không bị giới hạn trong một cộng đồng duy nhất (dù một số người phản đối vẫn cho rằng những người dùng cryptocurrency chỉ là tội phạm và trùm ma túy — ai cũng biết điều đó không đúng). Mặt khác, hầu hết các chính phủ đều dè chừng crypto, và có lẽ là có lý do, vì nó không được quản lý (chưa hết, ngay cả nếu muốn quản lý nó theo cách nào đó thì hiện vẫn chưa ai thực sự hiểu phải làm thế nào trong thực tế) và có thể được dùng để né kiểm soát vốn.

Trường hợp cryptocurrency khá thú vị, vì nó được tạo ra chính xác với mục đích trở thành một hình thức tiền tệ phi tập trung, không do chính phủ kiểm soát, nhưng đồng thời các nhà phát triển và người dùng crypto lại đang kêu gọi sự chấp nhận rộng rãi của crypto (và dĩ nhiên chẳng có gì sai với điều đó). Tuy nhiên, xu hướng chấp nhận này lại mâu thuẫn với ý tưởng ban đầu của crypto, điều này thể hiện qua những cuộc đối đầu đình đám giữa cơ quan quản lý và cộng đồng crypto. Có lẽ chúng ta sẽ còn thấy nhiều cuộc đối đầu như vậy trong tương lai, dù luôn có thể có ngoại lệ. 

Thực tiễn quản lý: Tổng quan ngắn

Chúng ta đã xem xét ba loại tiền điện tử. Bây giờ hãy nhanh chóng phác họa những gì cá nhân và tổ chức có thể hoặc không thể làm với chúng nói chung, trước khi nói đến những gì đang diễn ra trên thực tế.

Không đi quá sâu vào khía cạnh pháp lý, có thể nói rằng về cơ bản tồn tại một phổ: tài sản (hay tiền tệ trong trường hợp này) có thể bị cấm hoàn toàn trong một quốc gia nào đó, dưới lo ngại về truy tố hình sự; có thể hợp pháp hoàn toàn (đối với tiền tệ — với status tiền tệ hợp pháp); hoặc nằm đâu đó ở giữa.

• Chính phủ có thể cấm một loại tài sản nào đó, với lý do thiếu quy định, vì quan tâm đến công dân, hoặc do một số truyền thống cấm sử dụng tài sản này. 
• Những chính phủ sẵn sàng diễn giải luật linh hoạt hơn có thể áp đặt một số hạn chế một phần, ví dụ với hoạt động ngân hàng hoặc việc dùng làm công cụ thanh toán, hoặc đơn giản là không khuyến khích sử dụng tài sản đó mà chưa ban hành quy định chính thức.
• Một số chính phủ khác có thể cho phép mọi sử dụng tài sản trong phạm vi tư nhân, nhưng không muốn dính dáng gì đến nó trong các công việc công cộng và nhà nước.
• Và ở cực điểm của phổ này là việc chấp nhận hoàn toàn một loại tài sản với sự hậu thuẫn đầy đủ từ chính phủ.

Chúng ta đã nhắc đến trạng thái tiền tệ hợp pháp nhiều lần ở đây, nên để định nghĩa nhanh — tiền tệ hợp pháp nghĩa là đồng tiền đó được chấp nhận trong thanh toán, hay trong việc tất toán, cho mọi khoản nợ trong phạm vi quốc gia. Điều này có nghĩa là chính phủ hoàn toàn ủng hộ đồng tiền đó, và vì thế nó thường được nhiều tổ chức và thương nhân chấp nhận rộng rãi. Đó là lý do vì sao việc trở thành tiền tệ hợp pháp là một chuyện rất lớn.

Tình hình quản lý tiền số trong năm 2021

Trên thực tế, cuộc thảo luận về vị thế pháp lý của tiền số có thể được rút gọn thành câu hỏi chỉ xoay quanh cryptocurrencies. Vì bất kỳ loại tiền ảo tập trung nào đang tồn tại hiện nay về cơ bản đều là tư nhân, rõ ràng nó sẽ không sớm được hưởng địa vị pháp lý đầy đủ. Tiền ảo không bị cấm ở đa số quốc gia (với một số ngoại lệ như Algeria và Morocco, nơi bất kỳ hình thức nào của nó đều là bất hợp pháp), nhưng đồng thời nó cũng không được chấp nhận ngoài cộng đồng xuất phát của mình. Trái với tiền ảo, tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương về cơ bản phải có trạng thái tiền tệ hợp pháp đầy đủ, vì nếu thấp hơn thì sẽ làm mất đi mục đích của nó.

Quy định đối với cryptocurrency, cho đến rất gần đây, có thể rơi vào bất kỳ điểm nào trên phổ được mô tả ở phần trước — ngoại trừ việc được chính phủ hậu thuẫn. Crypto đã bị cấm hoàn toàn (như ở Egypt, Bolivia, hoặc Nepal), hợp pháp (như ở US, Australia, và phần lớn EU), hoặc được quản lý một phần, đánh thuế, v.v. trên toàn cầu. Nhưng chỉ đến năm 2021, nó mới lần đầu tiên được chấp nhận là tiền tệ hợp pháp, tại El Salvador.

Vậy, rốt cuộc Luật Bitcoin của El Salvador là gì?

El Salvador là một quốc gia nhỏ ở Trung Mỹ, không có tiền pháp định riêng, mà chọn dùng đô la Mỹ. Điều này kéo theo một số hệ quả kinh tế: ví dụ, nói ngắn gọn thì chính phủ El Salvador đang có quá nhiều nợ và quá ít dự trữ — đây không phải tình trạng tốt cho một chính phủ. Để phần nào vực dậy nền kinh tế, El Salvador cần thu hút các nhà đầu tư mới.

Nhiều người El Salvador sống và làm việc ở nước ngoài và gửi kiều hối về cho gia đình, điều này tốt cho nền kinh tế, nhưng quá trình này thường chậm và khó khăn; ngoài ra, phần lớn dân số chưa có tài khoản ngân hàng. 

Những cân nhắc này, cùng nhiều yếu tố khác, đã khiến chính phủ El Salvador đề xuất chính thức chấp nhận Bitcoin. Họ cho rằng điều này sẽ hồi sinh nền kinh tế, mang lại các khoản đầu tư mới và giúp những công dân chưa có tài khoản ngân hàng quản lý, gửi và chi tiêu tiền của họ hiệu quả hơn. Vào tháng 6 năm 2021, Tổng thống El Salvador Nayib Bukele đã đưa dự luật chấp nhận cryptocurrency qua Quốc hội, và đến thứ Ba, ngày 7 tháng 9, luật này chính thức có hiệu lực. 

Việc chấp nhận Bitcoin ở quốc gia này đi kèm nhiều tranh cãi. Ví dụ, El Salvador Bitcoin wallet Chivo, được Bukele chính thức ủng hộ, có một số quan chức tham nhũng trong ban quản lý, chưa kể cáo buộc rằng chính Tổng thống El Salvador cũng tham nhũng — hoặc ít nhất là một nhà dân túy. Nhiều người cũng cảm nhận rõ sự biến động của crypto — những người dùng Chivo mới ở El Salvador nhận 30 USD bằng Bitcoin khi đăng ký, rồi chỉ để thấy giá trị của nó giảm hơn 15% chỉ trong một ngày. Những “trục trặc” này, cùng nhiều chuyện khác, đã khiến người dân El Salvador biểu tình phản đối việc chấp nhận Bitcoin và cá nhân Bukele. Một trong những cuộc biểu tình lớn nhất diễn ra vào ngày 15 tháng 9, thời điểm El Salvador kỷ niệm ngày độc lập khỏi Tây Ban Nha.

Dù việc triển khai trong trường hợp này có phần trục trặc, có vẻ không công bằng nếu bác bỏ ngay lập tức ý tưởng các chính phủ chấp nhận crypto. Các quốc gia khác đã thận trọng bày tỏ quan tâm làm theo El Salvador — mặc dù, hy vọng rằng nếu họ làm vậy, họ sẽ học được từ sai lầm của nhau. Bên cạnh đó, câu chuyện của El Salvador hiện vẫn còn lâu mới kết thúc, và những tác động tích cực tiềm năng của việc chấp nhận Bitcoin, như đã nêu ở đầu bài, vẫn có thể trở thành hiện thực. Vì vậy, có vẻ chúng ta cần theo dõi thêm tình hình để quyết định liệu đây có mang lại lợi ích ròng hay không.

Suy nghĩ cuối cùng

Động thái chấp nhận Bitcoin của El Salvador, dù gây tranh cãi, cũng rất truyền cảm hứng. Những vấn đề chúng ta đã đề cập trong bài viết này cho thấy rằng hiện tại, trong số tất cả các đồng tiền số, crypto là cơn đau đầu lớn nhất đối với các nhà quản lý trên toàn cầu — nhưng với nhiều người, thật thú vị khi chờ xem điều gì sẽ xảy ra tiếp theo trong thế giới mới này. Việc chấp nhận crypto dường như đúng là frontier cuối cùng vào lúc này, phải không? Chúng tôi sẽ tiếp tục viết thêm về chủ đề này khi câu chuyện còn tiếp diễn — nên hãy theo dõi nhé.