DeFi là gì: Giải thích Tài chính Phi tập trung. Phần 2

Trong phần đầu của bài viết này, chúng ta đã đặt nền móng để hiểu rõ hơn về bản chất của DeFi và nó được cấu thành từ những gì. Giờ là lúc đi xa hơn và xem xét những “viên ngọc” thực sự mà nó mang lại ở mức độ thực tiễn nhất, cả ưu lẫn khuyết. Vì vậy, hãy thắt dây an toàn và cùng chúng tôi bắt đầu hành trình khám phá kho báu của DeFi!

Sàn giao dịch phi tập trung

Sàn giao dịch phi tập trung, hay DEXes, đã xuất hiện trước khi khái niệm DeFi như ngày nay ra đời. Chính xác hơn, DEXes từng là DeFi của ngày xưa, đơn giản vì khi đó không có gì khác thực sự đủ tiêu chuẩn để được coi là DeFi ngoài chúng. Điều này không có nghĩa là lĩnh vực này đã giậm chân tại chỗ suốt bao năm qua. Trái lại, cùng với sự xuất hiện của automated market makers, nó đã trở thành một trong những nền tảng cốt lõi của toàn bộ không gian này. Đó là một lý do khác (ngoài yếu tố thuần túy theo trình tự thời gian) khiến chúng ta bắt đầu với sàn giao dịch phi tập trung ở đây. Các triển khai DEXes trước đó đi theo thiết kế truyền thống, nơi lệnh mua và bán được khớp với nhau trong cái gọi là order book. Bản thân cơ sở dữ liệu order book có thể off-chain hoặc on-chain. Nhưng điều khiến các sàn này khác biệt so với các nơi giao dịch tập trung như Binance hay Bitfinex là cách tài sản của người dùng được lưu trữ. Với các sàn dựa trên Ethereum, chẳng hạn như IDEX hoặc EtherDelta, người dùng tự nắm giữ toàn quyền quản lý private keys của mình, và mọi giao dịch đều phải được họ ủy quyền, trong khi smart contract của sàn lưu trữ tài sản một cách không cần tin cậy bên thứ ba. Đó là một bước tiến lớn so với các sàn lưu ký vốn đầy rẫy quá nhiều vụ hack, scam, và các rủi ro từ bên thứ ba như tiền bị chặn hoặc tịch thu tùy ý. Nhưng xét về mức độ phổ biến, tức là khối lượng giao dịch, các sàn giao dịch phi tập trung dựa trên order book đã không tạo được cú bùng nổ. Điều thực sự châm ngòi cho DeFi, và khiến ý tưởng này trở nên phổ biến với công chúng giao dịch nói riêng và rộng hơn là với nhiều người khác, chính là sự ra đời của giao dịch dựa trên dự trữ, hay còn gọi là automated market makers (AMMs), cùng với sự xuất hiện của các DEXes áp dụng mô hình này. Uniswap là ông vua mới trên thị trường, và tính đến thời điểm viết bài này, theo Dune Analytics, thị phần của nó đã tăng vọt lên hơn 60% trong khối lượng giao dịch 7 ngày của tất cả các sàn phi tập trung, bất kể cơ chế khớp lệnh. Nhưng nó không phải là cá lớn duy nhất, vì với bất cứ thứ gì phổ biến, không gian này nhanh chóng trở nên đông đúc. Những “ông lớn” như Curve, Balancer, 0x, dYdX, kể ra chỉ một vài cái tên, có thể soán ngôi bất cứ lúc nào. Và điều còn quan trọng hơn nữa là họ giờ đang bắt đầu cạnh tranh với các sàn giao dịch truyền thống, và đó là một chuyện rất đáng chú ý.

Stablecoin phi tập trung

Như chúng tôi đã nhấn mạnh ở phần đầu của bài viết này, ban đầu ý tưởng về stablecoins là giúp các trader và nhà đầu tư crypto lưu trữ giá trị tài sản tích lũy của họ bằng tiền mã hóa mà không bị ảnh hưởng bởi biến động, đặc biệt là trên các sàn không cung cấp cái gọi là on-ramps và off-ramps (cổng fiat). Ngày nay, việc sử dụng chúng đã mở rộng mạnh mẽ sang DEXes, nơi việc giao dịch trực tiếp các cặp crypto-fiat vẫn là bất khả thi do bản chất của các sàn này. Stablecoins phi tập trung được neo theo tiền pháp định đã giải quyết vấn đề này một cách dễ dàng. Phân khúc phi tập trung của mảng này phần lớn do MakerDAO và sản phẩm chủ lực của nó – stablecoin DAI – thống lĩnh, đây là nhà cung cấp chính của sự ổn định tài chính on-chain. Để duy trì tỷ giá neo với đô la Mỹ, nó sử dụng cái gọi là collateralized debt position. Nói đơn giản, tỷ giá được giữ ổn định thông qua sự cân bằng giữa nguồn cung DAI hiện có và giá trị thị trường của tài sản thế chấp. Giá trị càng cao, càng có thể tạo ra nhiều DAI, và ngược lại. Ban đầu, nó chỉ dùng Ether làm tài sản thế chấp, nhưng ngày nay nó sử dụng một danh mục crypto được chọn lọc. Ngoài ra còn có một số dự án khác dựa trên mô hình này, chẳng hạn Augmint với token A-EUR token neo theo euro, và EOSDT với stablecoin USD dựa trên blockchain EOS. Tuy nhiên, phần lớn các dự án khác trong lĩnh vực này lại đi theo những cách tiếp cận khác, linh hoạt hơn, chẳng hạn elastic supply hay còn gọi là dynamic peg (Ampleforth), nơi nguồn cung tự động mở rộng và co lại theo thuật toán dựa trên nhu cầu, và các mô hình tự thế chấp được sử dụng bởi, ví dụ, BitShares, với các BitAssets như BitUSD, BitEUR, BitGold và các tài sản số tương tự.

Cho vay & đi vay phi tập trung

Cho vay & đi vay giống như hai mặt của cùng một đồng xu – không thể có cái này nếu thiếu cái kia. Phiên bản phi tập trung của nó cũng không có gì quá khác biệt: bên cho vay cung cấp khoản vay cho bên đi vay bằng cách lấy tài sản crypto làm tài sản thế chấp, còn bên đi vay thì giúp người cho vay kiếm lãi trên tài sản số của họ. Điều này khá giống một khoản vay từ ngân hàng, với người vay và người gửi tiền ở hai phía nhưng không có ngân hàng làm trung gian ở giữa. Một cấu trúc khá đơn giản. Vậy hãy cùng xem điều gì khiến nó thực sự hoạt động và chúng ta đang có những dịch vụ nào ngoài thực tế. Cũng như hầu như mọi thứ trong DeFi, cho vay & đi vay phi tập trung được thực hiện thông qua smart contracts, giúp cả hai bên tuân thủ cam kết của mình. Nhưng lợi ích cho bên cho vay và bên đi vay là gì, bạn có thể hỏi? Với điều kiện cho vay đòi hỏi overcollateralization tối thiểu 150%, và tỷ lệ trung bình toàn thị trường vượt xa 300%, bên cho vay có xu hướng cho vay tài sản của mình theo mức lãi suất đã thỏa thuận thay vì bán chúng đi. Đây là một chiến lược thắng lợi miễn là thị trường đang đi lên, mà gần đây đúng là như vậy. Đối với bên đi vay, khoản vay hoạt động như một công cụ phòng hộ trước các đợt giảm giá đột ngột như short squeeze. Nếu tỷ lệ thế chấp của họ là 200%, khoản vay sẽ trở thành một lệnh stop-loss hiệu quả ở mức 50% giá trị của tài sản thế chấp đã cung cấp nếu giá lao dốc mạnh, bất kể còn thấp hơn bao nhiêu so với mức đó. Trong kịch bản xấu nhất, họ chỉ có thể mất tài sản thế chấp mà vẫn giữ được lượng crypto đã vay trong tay, mà không phải chịu các hệ quả tiêu cực như lịch sử tín dụng xấu nếu vay từ ngân hàng thương mại. Rồi lặp lại, lặp lại. Không gian này chủ yếu do ba bên lớn chiếm lĩnh, đó là Aave, MakerDAO đã nhắc ở trên, và Compound, cùng hàng chục đối thủ nhỏ hơn. Xét theo góc độ DeFi, tất cả họ đều tận dụng cùng một công nghệ smart contract được triển khai qua các decentralized applications (dApps), cung cấp cho người tham gia thị trường các lãi suất linh hoạt dựa trên cung và cầu. Aave tự hào có các dịch vụ cho vay tiên tiến nhất, bao gồm các khoản vay không cần thế chấp, hay còn gọi là flash loans, cực kỳ phổ biến trong giới arbitrageur, cùng với danh sách ấn tượng các loại tài sản thế chấp có thể sử dụng.

DeFi trong các lĩnh vực khác

DeFi đang thâm nhập vào rất nhiều lĩnh vực ứng dụng đa dạng, và thật khó để theo dõi hết tất cả các chiều hướng mà nó đang phát triển nhanh chóng, chưa nói đến việc đoán trước nó sẽ đi theo những hướng nào trong tương lai. Ở phần này, chúng ta sẽ phác thảo ngắn gọn những ứng dụng khác đáng được nhắc tới. Chúng bao gồm staking tiền mã hóa, các marketplace ecommerce, dịch vụ bảo hiểm, blockchain oracles. Staking tiền mã hóa đã có từ khi các đồng PoS xuất hiện, nơi nó được dùng để xác nhận giao dịch tương tự như mining trong Bitcoin. DeFi đã thổi một luồng sinh khí mới vào lĩnh vực này dưới hình thức staking pools, thiết lập việc staking tiền mã hóa thay bạn, giúp bạn không phải đau đầu tự vận hành các node. Có rất nhiều staking pool cho phép bạn stake coin của mình do các nhà cung cấp Staking-as-a-Service cung cấp, nhưng có lẽ bạn nên gắn bó với Staked nếu muốn việc staking được thực hiện theo cách non-custodial, đúng chất DeFi, tức là theo cách của bạn. Khi Amazon và các công ty tương tự trên thế giới vẫn ngoan cố từ chối chấp nhận tiền mã hóa như một phương tiện thanh toán hợp pháp, DeFi cũng đã đưa ra ý tưởng về các marketplace ecommerce phi tập trung, và không mất nhiều thời gian để ý tưởng này thành hình dưới dạng các nền tảng peer-to-peer như OpenBazaar, district0x, và Particl. Nền tảng sau đặc biệt đáng chú ý vì có đồng tiền mã hóa tập trung vào quyền riêng tư riêng là PART, và cơ chế escrow phi tập trung dưới dạng cái gọi là MAD contracts, hoàn toàn xứng với cái tên của nó, viết tắt của Hủy diệt lẫn nhau được đảm bảo tuyệt đối. Ở phần đầu, chúng tôi đã nhắc tới bảo hiểm như một ví dụ về dịch vụ có thể được phi tập trung hóa. Tin hay không tùy bạn, nhưng đã có người làm được điều đó rồi, cụ thể là Nexus Mutual, một giải pháp thay thế cho bảo hiểm dựa trên blockchain được xây dựng trên các pool chia sẻ rủi ro. Hiện tại, nó chỉ cung cấp bảo hiểm trước việc mất cắp tiền từ smart contract, chẳng hạn do hack, nhưng trong tương lai nó hy vọng sẽ đưa ra thêm nhiều sản phẩm phổ biến hơn. Cuối cùng, chúng ta cũng nên nhắc tới một dịch vụ phi tập trung độc đáo mà không có tương đương nào trong tài chính truyền thống. Các smart contract mà toàn bộ DeFi được xây dựng xung quanh đã tạo ra nhu cầu và thúc đẩy sự phát triển của blockchain oracles – những dịch vụ kết nối dữ liệu off-chain với smart contract on-chain. Các nền tảng blockchain chuyên dụng như Chainlink và Provable cung cấp những dịch vụ như vậy vì thế hoàn toàn có thể được xem là một phần của thế giới DeFi.

Vấn đề của DeFi

Sự thật về DeFi là nó thực sự đang thực hiện đúng lời hứa về một môi trường phi tập trung, không cần tin cậy, không có hàng loạt trung gian và các tầng nấc quyền lực. Nói ngắn gọn, decentralized application là trung gian của bạn và smart contract là thẩm quyền của bạn. Tuy nhiên, môi trường này cũng có mặt trái của nó, và trên thực tế đó chính là “song sinh xấu” của mặt tích cực ấy. Việc thiếu cơ chế quản trị tập trung để phân biệt tốt xấu khiến không gian này trở thành mảnh đất màu mỡ cho đủ loại kẻ lừa đảo. Theo một nghĩa nào đó, đây là miền Viễn Tây nơi ai cũng tự lo cho mình, không có sự đánh đổi hay thỏa hiệp. Trong thực tế, điều đó có thể đồng nghĩa với việc mất tiền, vì vậy mọi người luôn nên tự nghiên cứu kỹ trước khi bước vào vùng nước sâu này. Tóm lại, DeFi còn lâu mới đơn giản như bạn có thể nghĩ sau khi đọc bài viết này.