Giữ cái đầu lạnh: cách kiểm soát cảm xúc khi giao dịch crypto

Tất cả nhà đầu tư và trader được kỳ vọng sẽ hành động một cách lý trí. Tuy nhiên, trong thực tế, con người đưa ra quyết định dựa trên nhiều loại thiên kiến nhận thức và cảm xúc khác nhau (thiên kiến, định kiến, tác động cảm xúc). Vì vậy, nhiều người trở thành nạn nhân của chính cảm xúc và thái độ nhận thức của mình, và mất cơ hội đưa ra các quyết định logic và lý trí. Để những sai lầm nhận thức và cảm xúc như vậy chi phối các quyết định giao dịch của bạn rất có thể sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả của giao dịch crypto.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ xem xét điều gì có thể gây ra những phản ứng dữ dội của trader và cách kiểm soát sợ hãi và tham lam.

Biến động thị trường gần đây như một ví dụ cho thấy vì sao quản lý cảm xúc là rất quan trọng

Hiện nay, xu hướng tăng giá đang chiếm ưu thế trong thế giới tiền điện tử, nhưng một số coin phản ứng đặc biệt mạnh với các tin tức chính trị mới nhất hoặc các cập nhật thị trường sắp tới. Dự báo tăng trưởng của các tài sản như ETH trong bối cảnh ra mắt các quỹ ETF có thể thu hút sự chú ý và trấn an nhà đầu tư rất nhiều. Nhiều memecoin liên quan đến Donald Trump đang tăng mạnh khi chương trình nghị sự chính trị đang nóng, sự phổ biến mạnh mẽ của các clicker cũng thu hút nhiều nhà đầu tư và cho thấy mức tăng trưởng. SEC đã nới lỏng kiểm soát. Tất cả những yếu tố này có tác động tích cực đến thị trường, nơi các thành viên cảm thấy tự tin hơn và bắt đầu đầu tư vào tài sản kỹ thuật số một cách sẵn sàng hơn.

Nói ngắn gọn, hiện tại lòng tham đang chiếm ưu thế trên thị trường. Mong muốn kịp thời kiếm được lợi nhuận tối đa có thể làm giảm nhận thức về các rủi ro vốn thực tế không được thị trường phân tích chứng minh. Hoặc ngược lại, nỗi sợ bỏ lỡ lợi ích tiềm năng có thể khiến bạn không dám thực hiện một giao dịch tốt. Biến động cao hôm nay và, như hệ quả, cảm xúc gia tăng có thể làm trader “toang”, mặc dù thị trường đang có bầu không khí tích cực.

Biến động thị trường: vì sao mức biến động cao trên các thị trường crypto có thể kích hoạt cảm xúc mạnh.

Hãy tưởng tượng, bạn đang chuẩn bị mở lệnh, chọn chiến lược, nhưng rồi thấy giá tăng vọt mạnh theo hướng có lợi cho mình - điều đầu tiên có thể nghĩ đến là: "Đây chính là thời khắc này." Hoặc bạn vừa đóng thành công ba lệnh liên tiếp. Sao không đầu tư nhiều hơn vào lần tới?

Hoặc hãy tưởng tượng bạn nhìn thấy coin của mình giảm mà không dừng lại. Bạn có thể trải qua bao nhiêu nghi ngờ, thất vọng hay tức giận? Hay vẫn còn hy vọng giá sẽ phục hồi?

Biến động thị trường cao có thể tác động đáng kể đến các khoản đầu tư. Điều kiện thị trường khó đoán có thể khiến trader trải qua hàng loạt cảm xúc từ sợ hãi và nghi ngờ đến tham lam và mong muốn "tận hưởng tất cả". Tình huống mà trader không thể hoặc không muốn kiểm soát cảm xúc của mình và hành động trong trạng thái kích động cảm xúc mạnh được gọi là tilt.

Hiểu các tác nhân cảm xúc trong giao dịch crypto

Nhiều tình huống có thể là tác nhân kích hoạt tilt: bị lỗ sau khi giá gần chạm mục tiêu rồi đảo chiều; mua sai công cụ, bỏ lỡ một loạt giao dịch có khả năng sinh lời, và chịu lỗ ngay sau khi vào thị trường. Bất kể tình huống nào, việc một trader có rơi vào trạng thái tilt hay không chỉ phụ thuộc vào mức độ dễ bị tác động, thiên kiến nhận thức và thiên kiến cảm xúc của họ.

Hiểu bản chất của cảm xúc đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra các quyết định giao dịch quyết định kết quả. Vì vậy, hãy phân tích những cảm xúc phổ biến nhất mà trader có thể gặp phải.

Các phản ứng cảm xúc phổ biến

Người ta nói rằng sợ hãi và tham lam là động cơ của thị trường. Có lẽ vì vậy mà Warren Buffett từng nói: "Hãy tham lam khi người khác sợ hãi." 

Sợ hãi

Sợ hãi là một cảm xúc cơ bản của con người giúp sinh tồn, nhưng không phải trong thế giới crypto. 

Hoạt động tài chính luôn có rủi ro, và các đồng crypto biến động mạnh có thể gây áp lực, giống như con giun chết chóc trong Dune. Với sự dũng cảm và kỹ năng, người ta có thể làm chủ nó. Vì vậy, trader, đặc biệt là người mới, thường cảm thấy sợ hãi do rủi ro và biến động trong thị trường tiền điện tử.

Các dạng sợ hãi trong giao dịch

• Sợ hãi sơ cấp:
• Xuất hiện trước khi mở một giao dịch.
• Xảy ra khi bạn có chiến lược và kế hoạch nhưng lại nghi ngờ tính đúng đắn của chúng.
• Liên quan đến cảm xúc trong quá trình đánh giá.
• Mỗi người cần thời gian khác nhau để đánh giá rủi ro, tùy theo "hệ số độ sâu phản tư" của họ.
• Sợ hãi thứ cấp:
• Xuất hiện sau khi trải qua một hoặc nhiều giao dịch thất bại.
• Mạnh hơn sợ hãi sơ cấp vì được củng cố bởi cả cảm xúc lẫn dữ kiện.
• Các giao dịch thất bại có thể bắt nguồn từ công cụ hoặc phân tích sai, dẫn đến các giao dịch không sinh lời.
• Gây ra cảm giác bất lực, trầm cảm và thiếu tự tin vào bản thân.
• Lấn át khả năng phân tích thị trường một cách chính xác.
• Xuất phát từ trải nghiệm tiêu cực hơn là từ những ý nghĩ phi lý về năng lực của bản thân, nên khó vượt qua hơn sợ hãi sơ cấp.

Nếu sợ hãi sơ cấp được trải nghiệm như cảm giác lo âu, nghi ngờ về sự thành công của giao dịch, thì sợ hãi thứ cấp lại gợi lên cảm giác bất lực, trầm cảm, thiếu tự tin vào bản thân và, quan trọng nhất, lấn át khả năng phân tích thị trường đúng đắn. Vì vậy, sợ hãi thứ cấp không chỉ ảnh hưởng đến trạng thái cảm xúc của cá nhân mà còn đến cả năng lực trí tuệ. Sự xuất hiện của sợ hãi thứ cấp luôn do trải nghiệm tiêu cực, chứ không phải do những ý nghĩ phi lý về năng lực của bản thân. Do đó, nó khó đối phó hơn so với sợ hãi sơ cấp.

Tác động của sợ hãi lên giao dịch

Sợ hãi cản trở lợi nhuận vì trader có thể đóng vị thế quá sớm để tránh thua lỗ tiềm năng — những giao dịch có khả năng sinh lời có thể trở nên không sinh lời do bị đóng sớm.

Sự không chắc chắn về hành động có thể dẫn đến các quyết định bốc đồng do lo âu và hoảng loạn.

Tham lam

Tham lam là mặt đối lập của sợ hãi. Nó thường xuất hiện sau vài giao dịch thành công và được nuôi dưỡng bởi tham vọng của con người.

Tham lam dẫn đến tư duy phi lý, như mua ồ ạt các coin với kỳ vọng giá sẽ tăng vô căn cứ. Ngay cả khi có kế hoạch giao dịch, trader vẫn có thể đầu tư nhiều hơn khi thấy giá tăng có lợi, bỏ qua mức rủi ro gia tăng.

Cần nhớ rằng khát vọng cháy bỏng muốn làm giàu nhanh và dễ dàng từ cryptocurrency thường sẽ mang lại tác dụng ngược lại.

FOMO (nỗi sợ bỏ lỡ)

Trong giao dịch, hiện tượng như FOMO (nỗi sợ bỏ lỡ) cũng rất phổ biến. Trong trường hợp này, đó là nỗi sợ dựa trên lòng tham. Những biến động mạnh của thị trường có thể kích hoạt mong muốn chớp nhanh lợi nhuận tiềm năng. Điều này thường dẫn đến những quyết định đáng tiếc.

Tác động của tham lam lên giao dịch

Tham lam có thể ngăn trader chốt giao dịch tại các mức giá dự định, vì họ muốn kiếm nhiều hơn. Điều này có thể dẫn đến việc bỏ lỡ các tín hiệu đảo chiều thực sự do cảm xúc chi phối.

Thông thường, tham lam dẫn đến các kết quả tiêu cực như:

• Giá đi ngược lại vị thế của trader.
• Các lần đảo chiều thị trường bị xem là những điều chỉnh tạm thời.
• Mất tiền khi trader tìm kiếm sự xác nhận cho chuyển động theo hướng mình mong muốn.

Tức giận

Sự tức giận phát sinh từ thất bại trên thị trường tài chính hoặc các vấn đề cá nhân khiến trader mở và đóng vị thế một cách liều lĩnh mà không tuân thủ chiến lược. Điều này chắc chắn dẫn đến mất vốn.

Phấn khích quá mức

Phấn khích quá mức được gây ra bởi một hoặc nhiều giao dịch thành công liên tiếp, có thể đưa trader vào trạng thái gần như mất cân bằng. Hệ quả của trạng thái này là khả năng chịu rủi ro giảm đi và chất lượng phân tích thị trường bị suy yếu. Một trader trong trạng thái phấn khích quá mức có thể nghĩ rằng mình đã chinh phục thị trường và giờ toàn bộ tiền trên thế giới đều nằm trong tầm tay. Khi chấp nhận quá nhiều rủi ro trong đầu óc mờ mịt, họ bắt đầu bỏ qua chiến lược của mình, và điều này rất dễ dẫn đến việc mất đi khoản thu nhập đã kiếm được trước đó.

Các khái niệm tâm lý liên quan đến giao dịch

Ngoài những cảm xúc dữ dội liên quan đến rủi ro, các cạm bẫy tâm lý cũng đang chờ đợi các thành viên thị trường.

Định kiến 

Định kiến trong giao dịch xuất phát từ những thất bại trong quá khứ, khiến trader tránh một số cryptocurrency nhất định, như Ripple, dù vẫn có cơ hội tiềm năng. Họ ưu ái các tài sản từng sinh lời trước đó, mà theo xác suất, hiện tại có thể lại mang đến thua lỗ. Để tránh thiên kiến nhận thức, hãy bám sát kế hoạch giao dịch, tập trung vào điều kiện vào và ra lệnh, chứ không phải tên của cryptocurrency.

Hành vi bầy đàn

Nếu trên thị trường tiền điện tử mọi người bắt đầu mua hoặc bán đồng coin nào đó ồ ạt, nhiều trader sẽ ngừng tuân thủ kế hoạch giao dịch của mình và làm theo số đông. Đó là cách cảm giác này thể hiện trong giai đoạn bull run ở thị trường chính hoặc các đợt pump/dump của những coin vốn hóa nhỏ.

Ảnh hưởng từ người khác

Trader mới thường gặp khó khăn với chiến lược và việc ra quyết định, thường tìm lời khuyên từ đồng nghiệp giàu kinh nghiệm hoặc các "guru" giao dịch. Tuy nhiên, điều này có thể dẫn đến lợi nhuận thấp hơn hoặc thua lỗ. Tốt hơn là nên dựa vào dự báo cá nhân và phân tích kỹ thuật thay vì bàn bạc mọi động thái với đồng nghiệp. Cách tiếp cận này giúp tăng sự tự tin và tăng cơ hội giao dịch thành công.

Nghiện giao dịch

Sự phụ thuộc vào giao dịch rất giống với nghiện cờ bạc, khi một người không thể dừng lại, dù đã mất hết tài sản. Trader mua tài sản với hy vọng bán ở mức giá cao hơn và không đóng các vị thế thua lỗ. Con người trở nên lệ thuộc vào cả cảm xúc tích cực lẫn tiêu cực. Loại bỏ vấn đề này khá khó, và cần làm việc lâu dài với chuyên gia tâm lý.

Chiến lược thực tiễn để duy trì kiểm soát cảm xúc

Để tránh tilt và tình trạng quá tải cảm xúc khi giao dịch crypto, có một số chiến lược hữu ích:

• Chuẩn bị cho thua lỗ: Hiểu rõ biến động của cryptocurrency và các yếu tố ảnh hưởng đến các đợt tăng giá đột biến là điều rất quan trọng. Hãy nhớ rằng Bitcoin halving diễn ra bốn năm một lần, ảnh hưởng đến tăng trưởng. Giữ bình tĩnh là khó, nhưng thị trường thường phục hồi sau các đợt giảm. Hãy cảnh giác với lừa đảo, mất mật khẩu hoặc hiểu sai hành vi thị trường. Nhận thức về các sai lầm tiềm tàng sẽ giúp bạn đối phó với chúng.
• Xác minh và phân tích thông tin: Với một crypto trader, việc tìm đúng nguồn thông tin để phản ánh đầy đủ bức tranh thực sự của thị trường là rất quan trọng. Điều này đòi hỏi sự đắm mình hoàn toàn vào lĩnh vực và phân tích sâu.
• Thực hành: Trader phải hiểu rõ mọi chi tiết của giao dịch và các hệ quả của nó. Thực hành thường xuyên sẽ giúp giảm căng thẳng cảm xúc.
• Nghỉ ngơi: Hãy nhớ nghỉ giữa các giao dịch để giải tỏa căng thẳng cảm xúc và tâm lý. Mở vị thế mới một cách có chủ ý và thận trọng, không chiều theo sự hưng phấn hay mong muốn trả đũa thị trường.
• Học hỏi từ mọi tình huống: Đừng hy vọng mọi giao dịch đều mang lại chiến thắng. Điều quan trọng là không quên rằng phân tích kỹ các thất bại có thể làm tăng tỷ lệ giao dịch hiệu quả. Từ những sai lầm đã mắc, bạn có thể rút ra kinh nghiệm quý giá giúp crypto trader không giẫm lên cùng một "cái cào."
• Thiền: Các thực hành thư giãn sẽ giúp bạn kiểm soát cảm xúc trong mọi tình huống cuộc sống, không chỉ trong giao dịch. Sau cùng, bạn là người làm chủ!

Công cụ và kỹ thuật quản lý cảm xúc

Kiểm soát cảm xúc là một kỹ năng then chốt trong giao dịch crypto. Có một số kỹ thuật và công cụ sẽ giúp bạn thành công trong thị trường biến động mà không lặp lại sai lầm của nhiều người:

• Ghi nhật ký giao dịch: Trong sổ ghi chép này, bạn nên lưu lại mọi giao dịch, tiền đề, điều kiện, kết quả, những cảm xúc bạn trải qua trong quá trình, trước và sau. Việc xem lại các ghi chú cũ sẽ giúp bạn nhận diện các mô thức cảm xúc và tác nhân kích hoạt, học hỏi từ trải nghiệm quá khứ và đưa ra quyết định tốt hơn trong tương lai.
• Đặt mục tiêu rõ ràng: Xác định mức thu nhập bạn muốn đạt được đều đặn và trong dài hạn. Một mục tiêu cụ thể sẽ giúp bạn giữ tập trung, bình tĩnh và tránh các hành động cảm xúc bộc phát.
• Kế hoạch giao dịch: Việc xây dựng kế hoạch giao dịch dựa trên phân tích lý trí. Kế hoạch này sẽ bao gồm mô tả các chiến lược giao dịch đã chọn, mức chấp nhận rủi ro của bạn, và các tiêu chí vào/ra (stop-loss/take profit). Một kế hoạch sẽ giúp kỷ luật và kiềm chế trader khỏi các quyết định dựa trên cảm xúc, đồng thời hỗ trợ duy trì giao dịch lý trí.
• Tuân thủ kế hoạch giao dịch: Để không bị cảm xúc lấn át và không rơi vào tilt, người tham gia thị trường cần tuân thủ nghiêm ngặt kế hoạch giao dịch đã đề ra. Việc đi lệch khỏi chiến lược đã định hoặc bỏ qua các mức stop loss đã đặt có thể dẫn đến thua lỗ.
• Tiếp tục học hỏi: Đừng ngừng trau dồi kỹ năng giao dịch trên thị trường. Luôn cập nhật công nghệ, công cụ và tin tức mới, đồng thời nghiên cứu các trường hợp trong quá khứ. Điều này sẽ giúp bạn luôn nắm bắt thông tin và đủ năng lực, phát triển sự hiểu biết tốt hơn về thị trường, và tránh các hành động bốc đồng.
• Đa dạng hóa danh mục: Đầu tư vào nhiều loại cryptocurrency khác nhau để giảm rủi ro và tránh các tình huống quá cảm xúc.
• Chỉ đầu tư số tiền bạn sẵn sàng mất: Tốt hơn hết là bắt đầu giao dịch với số tiền nhỏ, mà nếu mất đi cũng không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tài chính của bạn.

Kết luận

Thị trường crypto đầy áp lực, và các khoản lỗ tài chính có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cảm xúc của nhà đầu tư. Trách nhiệm đối với các quyết định là rất lớn, khiến việc vượt qua thất bại trong giao dịch trở nên khó khăn. Để tránh điều này, hãy cân nhắc các rủi ro, học hỏi từ kinh nghiệm của người khác, và sử dụng các chiến lược quản lý cảm xúc để duy trì sức khỏe tinh thần. Nếu việc tự kiểm soát quá khó khăn, hãy tìm sự hỗ trợ chuyên môn.