Tương lai của tiền và vai trò của crypto trong đó

Tiền đã thay đổi xã hội loài người, cho phép các giao dịch thương mại diễn ra ngay cả giữa những khu vực địa lý cách xa nhau đáng kể. Nó giúp có thể chuyển dịch tài sản và nguồn lực trong không gian và thời gian. Tuy nhiên, trong phần lớn lịch sử loài người, nó cũng là đối tượng của lòng tham và sự lãng phí.

Giờ đây, tiền đang chờ đợi một thay đổi có thể biến đổi ngành ngân hàng, tài chính, và thậm chí cả cấu trúc của xã hội. Đáng chú ý nhất, kỷ nguyên của tiền vật lý, hay tiền mặt, đang đi đến hồi kết ngay cả ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình; kỷ nguyên của tiền tệ số đang đến gần.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ thảo luận về các dự đoán khác nhau cho tương lai tài chính, vai trò của crypto, và tương lai của nó.

Tiền điện tử vs Tiền pháp định

Nhiều nhà tài chính nhận định rằng tiền điện tử có thể thiết lập những mô hình tài chính mới — tiên tiến hơn, đơn giản hơn và hiện đại hơn. Trong số các ưu điểm của tiền điện tử, họ nêu ra tính ẩn danh, tốc độ, chi phí giao dịch thấp hơn, chuyển khoản xuyên biên giới không bị giới hạn bởi rào cản, quyền sở hữu tài sản đầy đủ, không chịu sự điều tiết của nhà nước, và việc nộp thuế.

Tiền pháp định được đặc trưng bởi:

• sự hiện diện bắt buộc của một trung tâm phát hành, nơi có quyền độc quyền phát hành tiền (đối với đồng đô la là Hệ thống Dự trữ Liên bang);
• lạm phát tất yếu: cung tiền tăng và sức mua của nó giảm trong một thời gian dài;
• chi phí vận hành liên tục tăng liên quan đến việc duy trì lượng tiền mặt lớn;
• chi phí giao dịch tăng cao.

Tiền điện tử trên các công nghệ blockchain, như Bitcoin, thì hoàn toàn khác:

• không có trung tâm phát hành: nó bị giới hạn theo chương trình ngay khi khởi chạy tiền điện tử (đặc biệt, không thể có quá 21 triệu bitcoin);
• thuộc về một cá nhân: tiền điện tử thuộc về một tài khoản tiền điện tử cụ thể hoặc ví, trong khi các thuộc tính mua hàng của tờ tiền có thể bị thay đổi bởi đơn vị phát hành, và bản thân tiền giấy nói chung sẽ bị thu hồi hoặc cấm lưu hành;
• mô hình lạm phát ngược: tiền điện tử được sử dụng càng thường xuyên thì giá trị của nó càng cao, vì nhu cầu đối với đồng coin tăng lên trong khi nguồn cung tiền được giữ nguyên;
• chi phí giao dịch thấp hơn: theo một số ước tính đối với Visa, con số này là $2, còn đối với Bitcoin — $0.35 trong các giao dịch trung hạn. 

Những khác biệt này cho thấy ưu thế của tiền điện tử so với tiền pháp định. Nhưng để có một sự chuyển đổi toàn cầu từ tài chính tập trung sang tài chính phi tập trung, và để blockchain chuyển từ một công nghệ tiềm năng thành một hệ thống vận hành mới cho nền kinh tế thế giới, cần đáp ứng hai điều kiện then chốt.

• Tiền điện tử cần được công nhận là tiền tệ của quốc gia. Đã có những tiền lệ như vậy: vào năm 2021, tại El Salvador, Bitcoin đã được chấp nhận như một phương tiện thanh toán trong nước.
• Tiền điện tử cần bắt đầu được dùng để ký kết các hợp đồng thương mại giữa các quốc gia.

Ngành tài chính của tương lai mới chỉ ở những bước khởi đầu trên con đường này. Và mặc dù số lượng giao dịch trong vài năm qua đã tăng đáng kể, nhưng cho đến nay tiền điện tử vẫn chủ yếu là một công cụ đầu tư với chức năng thanh toán rất yếu. Khối lượng thực tế của hàng hóa và dịch vụ được mua bán bằng tiền điện tử vẫn còn rất nhỏ.

Chúng ta đang đứng trước ngưỡng của một kỷ nguyên mới của thương mại không dùng đô la. Việc tiền điện tử có thể cạnh tranh giành vị trí của đồng đô la với các đồng tiền pháp định khác hay không phần lớn phụ thuộc vào các dự án kinh doanh quy mô lớn trong lĩnh vực blockchain.

Vấn đề quản lý tiền điện tử trên thế giới

Các chính phủ và ngân hàng trung ương rất khó quản lý các hệ thống số phi tập trung, vốn được tạo ra để tránh sự kiểm soát của nhà nước và được thiết kế đặc biệt nhằm loại bỏ cơ quan công quyền và ngân hàng khỏi lưu thông tiền tệ cũng như việc xác nhận giao dịch và quyền sở hữu.

Việc xây dựng một cách tiếp cận chung đối với tiền điện tử còn khó hơn đối với các quốc gia có sức nặng kinh tế và chính trị khác nhau. Ở những nền kinh tế lớn nhất thế giới, tài sản của các hệ thống ngân hàng truyền thống lên tới hàng chục nghìn tỷ đô la và vượt xa quy mô của thị trường tiền điện tử toàn cầu, trong khi ở các nước đang phát triển, cung tiền theo định nghĩa quốc gia lại thấp hơn quy mô của thị trường tiền điện tử vài lần hoặc thậm chí vài chục lần. 

Các hình thức tài chính phi tập trung (DeFi) đang trở nên phổ biến ở các nước phát triển, trong khi các nền tảng ngang hàng (P2P) ngày càng phổ biến tại các thị trường mới nổi.

Một số ngân hàng trung ương xem tiền điện tử là mối đe dọa đối với chủ quyền tài chính của quốc gia họ và là rủi ro đối với hệ thống ngân hàng truyền thống cũng như công dân, bao gồm rủi ro gian lận, trộm cắp, và tấn công mạng, nên họ đề xuất cấm hoàn toàn. Những cơ quan quản lý khác cho rằng thị trường crypto chỉ cần được giám sát để không cản trở đổi mới ở hiện tại, nhưng sau đó áp dụng luật pháp và quy định hiện hành cho lĩnh vực “tài sản số” này.

Vấn đề quản lý thị trường crypto đã trở thành vấn đề toàn cầu, vì vậy việc phối hợp nỗ lực của các cơ quan quản lý để tạo ra quy tắc và quy trình đang bắt đầu được giao cho các tổ chức quản trị tài chính toàn cầu, như Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng, Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính (FATF), Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO).

Dự kiến phạm vi kiểm soát của cơ quan quản lý sẽ bao gồm các hoạt động đổi tiền pháp định truyền thống sang tiền điện tử, các sàn crypto, các trung gian cung cấp quyền truy cập vào tiền điện tử và dịch vụ, cũng như mọi thực thể kinh tế chấp nhận thanh toán bằng cả tiền tệ truyền thống lẫn tiền điện tử. 

Các hệ thống thanh toán sẽ được tiêu chuẩn hóa và các nhà cung cấp dịch vụ lưu trữ, đối soát giao dịch sẽ được chứng nhận. Đào tiền điện tử sẽ chịu sự kiểm soát riêng ở một số quốc gia, và ở những nước khác, nó sẽ bị cấm.

CBDC như một giai đoạn chuyển tiếp

Trước khi tiền pháp định được thay thế hoàn toàn bằng tiền điện tử, ngành tài chính toàn cầu sẽ trải qua một giai đoạn trung gian khác liên quan đến việc phát hành và lưu hành CBDC, nhiều chuyên gia cho biết.

CBDC (Central Bank Digital Currency) là tiền kỹ thuật số của các ngân hàng trung ương.

Những đồng tiền này được phát hành tập trung và vẫn giữ được mọi ưu điểm của mô hình tiền pháp định cổ điển, nhưng có giao dịch rẻ hơn, khả năng truy cập thanh khoản 24 giờ cho ngân hàng, và khả năng tích hợp hợp đồng thông minh vào nền kinh tế của quốc gia.

Ngoài ra, với công cụ này, nhà nước vẫn giữ quyền kiểm soát lĩnh vực tiền tệ và có thể khuyến khích việc thanh toán hàng hóa bằng tiền điện tử quốc gia, làm tăng vòng quay của nó.

Từ năm 2017, nhiều quốc gia đã thử nghiệm CBDC: những trường hợp như vậy (ở một giai đoạn nào đó — từ thí điểm đến dự án vận hành) đã được triển khai tại Thái Lan, Hồng Kông, Trung Quốc, UAE, Singapore, Canada, Vương quốc Anh, Pháp, Campuchia, Uruguay, Nga, El Salvador, và Bahamas.

NFT cho một cấp độ mới của niềm tin tài chính

Việc thay thế tiền pháp định bằng tiền điện tử có thể tạo ra một hiệu ứng thú vị khác — ngành tài chính đạt đến một cấp độ niềm tin mới.

Chúng ta có thể lấy ví dụ các chương trình dựa trên công nghệ NFT. Khi mua NFT, nhà đầu tư không chỉ nhận được quyền hưởng chiết khấu: họ có thể bán lại nó, từ đó tạo ra thanh khoản. Đồng thời, một bên trong giao dịch chuyển tiền cho bên còn lại, thông thường không có hợp đồng nào và cũng không có trung gian là ngân hàng. Những nguyên tắc mới xuất hiện — chịu trách nhiệm hoàn toàn cho các giao dịch của mình và có một thành tố đạo đức nhất định, đó là niềm tin, trái ngược với môi trường tài chính truyền thống vốn vô danh và cơ giới hóa. Kết quả là, thị trường crypto sẽ dần dần làm giàu thêm văn hóa kinh tế vốn có bằng những nội dung mới.

Tương lai của Bitcoin

Theo một nghiên cứu của Chainalysis, khối lượng bitcoin trong ví của nhà đầu tư đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, và thú vị hơn, nó đã vượt xa khối lượng coin trong các ví “đầu cơ” của trader. Khoảng 77% số bitcoin “được đào” (không được phân loại là bị mất) đã không thay đổi địa chỉ hiện tại của chúng trong năm năm trở lên.

Theo một khảo sát của Bitstamp, 72% nhà đầu tư tổ chức và 73.1% nhà đầu tư cá nhân có kế hoạch tăng đầu tư vào tài sản crypto trong vòng năm năm tới. Khoảng 16% người Mỹ và 10% người châu Âu sở hữu tiền điện tử. Trong số các nhà đầu tư tổ chức nổi tiếng có Grayscale Investments, Square, Microstrategy, Tesla, Meitu, Massmality, v.v. Các ngân hàng cũng thể hiện sự quan tâm đến tiền điện tử, đặc biệt là Goldman Sachs và Morgan Stanley.

Các đồng tiền số đã nhận được sự chú ý đặc biệt của nhà đầu tư chính là trong đại dịch Covid-19. Đặc biệt, các nhà phân tích của JP Morgan cho rằng việc nhà đầu tư từ bỏ vàng để chuyển sang Bitcoin trong năm 2021 có liên quan đến xu hướng lạm phát gia tăng trên toàn thế giới. Trong những điều kiện như vậy, một số người thậm chí còn bắt đầu gọi tiền điện tử là “nơi trú ẩn” cho đầu tư. 

Tuy nhiên, rất có thể sau khi giá Bitcoin giảm 75% và vốn hóa của thị trường tài sản crypto giảm ba lần, niềm tin vào sự an toàn của “bến đỗ” này sẽ suy giảm.

Kết luận: Crypto có phải là tương lai của tiền tệ?

Năm 2018, vốn hóa thị trường tiền điện tử giảm hơn tám lần — xuống còn $102 tỷ. Nhưng điều đó không ngăn nó đạt mức kỷ lục $2.9 nghìn tỷ vào tháng 11 năm 2021. Vì vậy, không có câu trả lời dứt khoát cho câu hỏi “tiền điện tử sẽ có tương lai như thế nào?” Tất cả phụ thuộc vào khả năng của chúng trong việc giành được niềm tin của các bên tham gia thanh toán và nhà đầu tư, đồng thời thực hiện hiệu quả các chức năng của tiền.

Có thể điều đó vẫn còn ở phía trước.

Thị trường và hệ sinh thái tiền điện tử đang phát triển năng động, sự quan tâm và nhận thức của nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức đang tăng lên, và tính minh bạch của các bên phát hành cũng như trung gian đang được cải thiện. Tất cả những điều này sẽ tiếp tục góp phần làm thị trường sâu hơn, đồng thời giảm khả năng bị thao túng và mức độ nhạy cảm của tiền điện tử trước các yếu tố tình huống và tin tức. Trong bối cảnh đó, theo thời gian, biên độ biến động tỷ giá của tiền điện tử sẽ giảm xuống.

Sự phát triển của công nghệ sẽ giúp giải quyết các vấn đề về khả năng mở rộng, tính dễ bị tổn thương của các mạng blockchain trước các cuộc tấn công của hacker, tính không thể đảo ngược, và các giao dịch không thân thiện với môi trường. Vì vậy, có lẽ, sự tiện lợi, tốc độ, và độ an toàn của các giao dịch bằng tiền điện tử sẽ tiếp tục được cải thiện dần dần.

Nhờ vào việc hình thành khuôn khổ pháp lý, các quy định toàn diện, và sự giám sát, tiền điện tử sẽ có được địa vị pháp lý rõ ràng, và những người tham gia thị trường sẽ có quyền kinh doanh hợp pháp cũng như bảo vệ lợi ích của mình.

Tất cả những điều này có khả năng sẽ góp phần lan rộng các giao dịch được thực hiện bằng tiền điện tử, và tỷ trọng của chúng trong tiết kiệm công cộng cũng như danh mục đầu tư sẽ tăng lên.

Và tương ứng, các rủi ro liên quan cũng sẽ gia tăng.