CBDC so với Tiền mã hóa: CBDC có phải là mối đe dọa đối với crypto không?

Sự tăng trưởng của thị trường tiền điện tử thúc đẩy sự quan tâm của xã hội và doanh nghiệp đối với ngành này và không cho phép các quốc gia đứng ngoài cuộc. Hàng chục quốc gia đang phát triển tiền tệ số của riêng họ, và một số trong đó sẽ được ra mắt ngay từ năm 2022. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu tiền tệ số do nhà nước phát hành là gì và sự xuất hiện của chúng sẽ ảnh hưởng đến người dân như thế nào.

CBDC là gì

CBDC, hay tiền tệ số của ngân hàng trung ương, là một dạng số tương đương của tiền pháp định do chính phủ phát hành và bảo chứng. CBDC được tạo ra bằng công nghệ blockchain, giống như các loại tiền điện tử khác. Tuy nhiên, tài sản số của Ngân hàng Trung ương không phải là tiền điện tử thông thường do tính tập trung của việc phát hành.

Tỷ giá của CBDC ổn định và bằng tỷ giá của đồng tiền quốc gia theo tỷ lệ 1:1. Đây là nguyên tắc của một stablecoin — một dạng số tương đương của đồng tiền quốc gia, có tỷ giá được neo và được bảo đảm bởi đồng tiền đó. Ví dụ, USDC hoặc USDT là các stablecoin được neo theo giá trị của USD. Điểm khác biệt chính giữa những đồng coin này và CBDC là ngân hàng trung ương của quốc gia đóng vai trò trung tâm phát hành CBDC, chứ không phải một công ty tư nhân hay một cộng đồng người dùng.

Hai Con Đường Tiến Hóa Tài Chính

Sự xuất hiện của CBDC được thiết kế để thay đổi hệ thống ngân hàng của tất cả các quốc gia và củng cố vai trò của các ngân hàng trung ương. Có hai quan điểm về những thay đổi này sẽ như thế nào.

Những người ủng hộ việc nhà nước quản lý crypto tin rằng tất cả tài sản crypto, ngoại trừ tiền số của nhà nước, nên bị cấm. Đây là con đường mà tiền điện tử của ngân hàng trung ương Trung Quốc đang đi. Các giao dịch với CBDC sẽ minh bạch và cho phép theo dõi lịch sử của từng giao dịch và từng người tham gia trong chuỗi. Các ngân hàng sẽ chỉ phải làm việc với doanh nghiệp và người dân: phục vụ khách hàng và cải thiện sản phẩm, dịch vụ của mình. Gánh nặng giám sát tài chính sẽ biến mất. Nói một cách nào đó, ngay cả các ngân hàng cũng mong muốn điều này.

Lựa chọn thứ hai cho sự phát triển của CBDC là công nhận và quản lý. Trong mô hình này, coin số và crypto sẽ được xem như cổ phiếu, được coi là một tài sản giá trị số hoặc một tài sản thanh toán. Trong trường hợp này, thị trường tiền điện tử sẽ phát triển một cách có hệ thống, và CBDC sẽ là một thành phần đầy đủ của thế giới crypto. Đây là con đường của Singapore.

CBDC Hoạt Động Như Thế Nào

Xét từ góc độ cách tiếp cận vấn đề phát hành, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế xác định hai khái niệm cơ bản về tiền tệ số của ngân hàng trung ương (có thể kết hợp):

Dựa trên tài khoản (cân đối): theo khái niệm này, việc tạo ra một Sở giao dịch chứng khoán Trung ương diễn ra bằng cách mở các tài khoản cá nhân hóa tại ngân hàng trung ương cho tất cả các tác nhân kinh tế. Đặc điểm của khái niệm này là chi phí của cơ quan quản lý trong việc duy trì tài khoản tăng lên và rủi ro giảm vai trò của các trung gian tài chính truyền thống. Thật vậy, đối với các ngân hàng thương mại, hệ quả của sự xuất hiện của một CBDC bán lẻ như vậy có thể mang tính cách mạng. Ví dụ, nếu cá nhân và pháp nhân có cơ hội nhận và lưu trữ tiền trong tài khoản tại ngân hàng trung ương, điều này có thể gây ra làn sóng rút vốn lớn khỏi các ngân hàng thương mại. Một số ngân hàng thương mại châu Âu đã bắt đầu đặt câu hỏi về việc trong hệ thống như vậy, ngân hàng trung ương sẽ cung cấp vốn cho các ngân hàng để cho nền kinh tế vay như thế nào.

Khái niệm dựa trên token giá trị giả định việc phát hành tiền số (token) được phân phối thông qua các ngân hàng thương mại, thay thế tiền mặt. Trong trường hợp này, ngân hàng trung ương tự giảm bớt một phần đáng kể chi phí và rủi ro liên quan đến việc kiểm tra và phục vụ khách hàng, cung cấp thêm dịch vụ cho họ, cũng như xây dựng và vận hành công nghệ. Token trong hệ sinh thái như vậy sẽ thực chất đại diện cho các phiên bản số của tiền mặt. Tuy nhiên, các ngân hàng thương mại lo ngại rằng việc ra mắt loại tiền số này có thể giúp các công ty công nghệ lớn dễ dàng gia nhập lĩnh vực tài chính hơn, làm gia tăng cạnh tranh trong một thị trường vốn đã có biên lợi nhuận thấp và cạnh tranh cao, từ đó tiếp tục làm giảm doanh thu của ngành.

Hình thức mà Sở giao dịch chứng khoán Trung ương sẽ được triển khai ở từng quốc gia có thể khác nhau rất nhiều, tùy thuộc vào các nhiệm vụ cụ thể mà cơ quan quản lý được giao. 

Khi Nào và Ở Đâu CBDC Đầu Tiên Sẽ Xuất Hiện

Nếu không tính Sand Dollar do ngân hàng trung ương Bahamas phát hành, hiện chưa có quốc gia lớn nào trên thế giới đạt đến giai đoạn ra mắt CBDC riêng của mình.

Tính đến tháng 11 năm 2021, hơn 50 quốc gia trên thế giới đang phát triển CBDC. Trung Quốc là quốc gia tiến gần nhất đến việc sử dụng thực tế, nơi nhân dân tệ số đã được thử nghiệm trong khoảng một năm. Hàn Quốc, Canada, Pháp, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Nam Phi, Nigeria, Ghana và Uruguay đang ở giai đoạn thử nghiệm thí điểm.

Cũng có một cách tiếp cận khác để sử dụng crypto như đồng tiền chính thức của nhà nước. Đó là ví dụ của El Salvador, quốc gia đã công nhận bitcoin là phương tiện thanh toán ngang hàng với đồng đô la Mỹ vào tháng 9 năm 2021.

Tại Sao Các Quốc Gia Cần CBDC?

Một trong những nhiệm vụ chính của tiền tệ số của Ngân hàng Trung ương là đảm bảo an toàn và minh bạch cho các giao dịch tài chính.

Thứ nhất, công nghệ nền tảng của CBDC là phương tiện kiểm soát dòng tiền hiện đại nhất. Thứ hai, các ngân hàng trung ương стремиться không bị chậm nhịp xu hướng và theo dõi lẫn nhau. Không thể bỏ qua sự phát triển của tiền điện tử, vì vậy, để tránh một vòng tiền mới chảy vào vùng xám, nhà nước cần có tiền tệ số của riêng mình. Như người ta vẫn nói, nếu bạn không thể ngăn họ — hãy dẫn dắt họ.

Trong nhiều năm, một số quốc gia đã vật lộn với tình trạng dòng tiền chảy ra các thiên đường thuế và các khu vực pháp lý khác thuận lợi hơn về thuế và kinh doanh. Trước đây điều này xảy ra với tiền mặt, sau đó là tiền không dùng tiền mặt, và giờ đây quá trình này gần như hoàn toàn chuyển sang tiền điện tử.

Có một mối đe dọa rằng những người và công ty tạo ra stablecoin sẽ kiểm soát quá nhiều quy trình và nguồn lực, và sẽ trở nên mạnh hơn một số quốc gia. Do đó, CBDC đối với các quốc gia cũng là một công cụ để chống lại các dòng tiền tài chính trong vùng xám.

Chúng Ta Có Đang Chuyển Sang Tiền Tệ Số Không?

Rất có khả năng, mối liên kết giữa CBDC, stablecoin và crypto sẽ tồn tại và việc chuyển đổi chúng sang tiền mặt sẽ còn khả thi trong một thời gian khá dài. Nhưng cũng có thể ở một số quốc gia, tiền mặt và các giá trị số, ngoại trừ CBDC riêng của họ, sẽ vẫn nằm trong vùng xám và bị cấm. Ví dụ như ở Trung Quốc.

Phê Bình

Nhà văn Dominic Frisby, tác giả cuốn sách "Bitcoin: the Future of Money?", cho rằng nhược điểm chính của CBDC là khả năng lập trình của nó.

Trong khi tiền pháp định giả định một mức độ tự do nhất định, tiền tệ số lại hoàn toàn loại bỏ điều đó. Các chính phủ cũng sẽ có quyền truy cập trực tiếp vào ví của người dùng, điều này sẽ khiến việc thu thuế hoặc phạt trở nên dễ dàng — bạn chỉ cần thay đổi vài dòng mã để làm điều đó. Các chức năng lập trình của tiền có thể được dùng chống lại một số cá nhân không mong muốn hoặc như một vũ khí trong chiến tranh kinh tế. Việc tích hợp với các hệ thống xếp hạng xã hội mở ra những cơ hội còn rộng hơn cho việc trừng phạt hoặc khen thưởng.

Ngân hàng của bạn biết hầu như mọi thứ về mô hình chi tiêu của bạn, biết bạn sống ở đâu, bạn làm việc cho ai, và vào thứ Hai bạn thích mua thực phẩm ở cửa hàng nào. Nó hiểu rõ tình hình tài chính và tình trạng sức khỏe của bạn. Nó biết bạn sử dụng thiết bị nào, và trong một số trường hợp thậm chí còn có cả dữ liệu sinh trắc học. Tất cả những thông tin này mở ra những cơ hội lớn cho phân tích, bao gồm cả phân tích hành vi. Tuy nhiên, thông tin về người tiêu dùng không chỉ có giá trị đối với khu vực tư nhân mà còn đối với nhà nước. Hơn nữa, các ngân hàng trung ương là một trong những bên đầu tiên xếp hàng để xin dữ liệu người dùng.

Trong bối cảnh hiện tại, việc một số quốc gia triển khai tiền tệ số quốc gia là vấn đề "khi nào", chứ không phải "có hay không". Giống như tiền pháp định, sức mạnh của chúng sẽ được quyết định bởi sức mạnh và tầm ảnh hưởng của các ngân hàng trung ương đứng sau việc phát hành.

Cựu nhân viên của NSA và CIA, Edward Snowden, coi công cụ này là "mối nguy mới nhất đang treo lơ lửng trên xã hội." 

Trong một thế giới mà CBDC là phương tiện thanh toán ưu tiên, bao gồm cả thanh toán xuyên biên giới, sẽ không còn chỗ cho sự riêng tư. Rốt cuộc, một công cụ được định vị là cách tăng cường hòa nhập tài chính, xét cho cùng, có thể chỉ siết chặt thêm sợi dây quanh cổ tự do kinh tế.