Web3 là gì?

Web3 là khái niệm về một giai đoạn mới trong sự phát triển của Internet, với nền tảng là tính phi tập trung, hoạt động dựa trên blockchain và nền kinh tế của token.

Tính đến thời điểm hiện tại, vẫn chưa có sự chuyển đổi hoàn toàn sang một giai đoạn mới trong quá trình tiến hóa của web, và dường như điều đó sẽ còn mất thêm nhiều năm nữa. Tuy nhiên, giờ đây chúng ta đã ở ngay bên bờ vực của một khái niệm hoàn toàn mới về Internet.

Sự tiến hóa của Web3 

Có một vài chi tiết chúng ta cần ghi nhớ khi tìm hiểu về Web3. Trước hết, khái niệm này không hề mới. Jeffrey Zeldman, một trong những nhà phát triển đầu tiên của Web1 và Web2, đã viết một bài blog về sự ủng hộ của mình dành cho Web3 từ năm 2006. Và các cuộc thảo luận về chủ đề này đã bắt đầu từ năm 2001.

Internet không phải là thứ bất biến hay một sản phẩm hoàn thiện cuối cùng. Trong vài thập kỷ qua, nó đã trải qua nhiều giai đoạn thay đổi. Để hiểu rõ hơn về các công nghệ, hãy cùng xem xét đặc điểm của từng giai đoạn:

Web1 là gì?

Web1 là phiên bản đầu tiên của web. Phần lớn người tham gia là người tiêu thụ nội dung, còn người tạo ra nội dung thường là các nhà phát triển, những người xây dựng các website chứa thông tin chủ yếu ở dạng văn bản hoặc đồ họa. Web1 tồn tại từ khoảng năm 1991 đến 2004.

Web1 bao gồm các trang web cung cấp nội dung tĩnh thay vì HTML động. Dữ liệu và nội dung được cung cấp từ hệ thống tệp tĩnh thay vì cơ sở dữ liệu, và các trang web không có nhiều tính tương tác.

Web2 là gì?

Có thể nói rằng hầu hết chúng ta đã tiếp xúc với Internet ở hình thái hiện tại của Web2 (hay Web 2.0 như trước đây thường được gọi). Những tiến bộ trong các công nghệ web như Javascript, HTML5 và CSS3 đã giúp có thể tạo ra các nền tảng web mang tính tương tác và xã hội như YouTube, Facebook, hoặc Wikipedia. Ở giai đoạn này, hoàn toàn không cần phải là nhà phát triển mới có thể tham gia vào quá trình tạo dựng. Nếu bạn có một ý tưởng — hoặc bất cứ thứ gì, — bạn có thể hiện thực hóa nó và chia sẻ với cả thế giới. Tuy nhiên, mặt trái của sự tham gia trực tuyến rộng rãi hơn này là khi tạo nội dung, người dùng cũng cung cấp thông tin cá nhân và dữ liệu cho các công ty đang kiểm soát những nền tảng đó. Điều này dẫn đến các vấn đề sau:

Bảo mật và quyền riêng tư

Việc khai thác và tập trung hóa dữ liệu người dùng là nền tảng cho cách Internet vận hành như chúng ta biết và đang sử dụng ngày nay.

Trong các ứng dụng Web2, bạn không có quyền kiểm soát dữ liệu của mình hay cách nó được lưu trữ. Các vụ rò rỉ dữ liệu xảy ra liên tục. Hơn nữa, các công ty thường theo dõi và lưu trữ dữ liệu cá nhân của người dùng mà không có sự đồng ý của họ. Tất cả dữ liệu này sau đó thuộc quyền sở hữu và kiểm soát của các công ty chịu trách nhiệm về những nền tảng đó.

Kiểm duyệt

Mặc dù Web2 là Internet dành cho người dùng, nhưng ở đây không thể tìm thấy sự tự do tuyệt đối. Tính tập trung thể hiện ở mọi lĩnh vực, từ mạng xã hội, công cụ tìm kiếm cho đến cả hệ điều hành. Mỗi ứng dụng đều có chính sách cho phép nội dung riêng, ví dụ như trình duyệt sẽ đưa ra thông tin và quảng cáo “đúng chuẩn”, hoặc YouTube có thể áp đặt lệnh cấm đối với một phát ngôn không mong muốn.

Kiếm tiền từ ứng dụng

Ban đầu, nhiều công ty phần mềm không quá lo lắng về việc kiếm tiền. Họ chỉ tập trung vào tăng trưởng và thu hút người dùng mới, nhưng cuối cùng họ vẫn phải bắt đầu tạo ra lợi nhuận. Hãy nghĩ về thời điểm LinkedIn, YouTube hoặc Instagram vừa mới ra mắt: chúng đã thay đổi nhiều như thế nào? Đối với nhiều công ty Web2 như Google, Facebook, Twitter và các công ty khác, càng nhiều dữ liệu thì quảng cáo càng được cá nhân hóa hơn. Điều này dẫn đến nhiều lượt nhấp hơn và cuối cùng là doanh thu quảng cáo cao hơn. 

Tất cả những điều này cho thấy sự chưa hoàn thiện của web ngày nay.

Lợi ích của Web3

Ưu điểm rõ ràng của Web3 là tính phi tập trung, nhưng đó không phải là lợi thế duy nhất. Ví dụ, mọi tương tác và mọi dữ liệu trên mạng đều có thể được token hóa. Điều này cho phép:

• đánh dấu nội dung để nó trở nên độc nhất. Điều này sẽ giúp bạn chống lại vô số bản sao của cùng một thông tin, dễ dàng tìm ra nguồn gốc ban đầu hơn và tiết kiệm thời gian khi tìm kiếm nội dung gốc;
• tận dụng các cơ hội kiếm tiền trực tuyến mới. Điều này áp dụng cả cho việc nhận phí từ tác giả của các bài viết, video, v.v., lẫn việc thưởng cho người dùng chỉ vì xem và đọc nội dung.
• duy trì quyền riêng tư trên mạng. Việc tạo nội dung không đòi hỏi phải cung cấp dữ liệu cá nhân.
• tăng tốc độ tổng thể của mạng. Một mạng đa điểm có thể thực hiện điều này bằng cách chia sẻ sức mạnh của các thiết bị với những người dùng khác.

Các ứng dụng Web3 không tồn tại trên cùng một máy chủ mà hoạt động либо trên blockchain hoặc trong các mạng phi tập trung gồm nhiều peer — node. Đồng thời, các blockchain hiện đại cho phép bạn triển khai node và quản lý chúng cho mọi người. Những ứng dụng như vậy được gọi là dApp. Ví dụ, có thể kể đến mạng Theta — một dịch vụ để tạo, xuất bản và trao đổi nội dung video. Trong mạng này, nội dung được lưu trữ trên các node, và người dùng thậm chí có thể chia sẻ một phần sức mạnh thiết bị của mình để nhận token gốc của mạng cho việc này.

Cũng có dự án IPFS (InterPlanetary File System) — một mạng chia sẻ tệp nguồn mở phi tập trung. Một mạng là giao thức truyền thông peer-to-peer, tức là giao thức truyền thông không có bất kỳ cơ quan trung ương nào (máy chủ).

Tóm lại, chúng ta có thể nói về các lợi thế sau của Internet phi tập trung:

• không có sự quản lý tập trung đối với các ứng dụng;
• do đó, ít kiểm duyệt hơn và tự do hơn trong phát ngôn của người dùng;
• khả năng chịu lỗi cao hơn, vì các ứng dụng nằm trên các node phi tập trung — gần như không thể hack và chúng không phụ thuộc vào hoạt động của một máy chủ vật lý duy nhất:
• khả năng kiếm tiền từ sự hiện diện của mình trên mạng, cả đối với nhà vận hành ứng dụng lẫn chính người dùng.

Blockchain và Web3

Vì các mạng Web3 sẽ vận hành thông qua các giao thức phi tập trung và các khối nền tảng của công nghệ blockchain và tiền mã hóa, chúng ta có thể kỳ vọng sự hội tụ mạnh mẽ và mối quan hệ cộng sinh giữa ba công nghệ này với các lĩnh vực khác. Chúng sẽ tương thích về mặt chức năng, dễ dàng tích hợp và được tự động hóa thông qua smart contract, và sẽ được dùng để triển khai mọi thứ, từ các giao dịch vi mô, lưu trữ dữ liệu chống kiểm duyệt và chống P2P, như Filecoin gợi ý, cho đến sự thay đổi hoàn toàn trong cách quản lý doanh nghiệp và các thực tiễn kinh doanh quen thuộc.

Ai đã tạo/đang tạo ra Web3?

Cũng như các phiên bản trước, Web3 không phải là sản phẩm của một cá nhân duy nhất. Đây là công sức chung của con người và các tổ chức. Nói chung, có thể nói như sau: những người tham gia vào các dự án blockchain crypto như Ethereum, EOS, và TRON được công nhận là những người dẫn đầu trong lĩnh vực Web3.

Một trong số đó, Gavin Wood, là đồng sáng lập và giám đốc công nghệ của Ethereum, đồng thời là người sáng tạo ra Polkadot và Kusama. Tiến sĩ Wood đã phát triển và định hướng ngôn ngữ Solidity để viết smart contract và thành lập Web3 Foundation, với các mục tiêu chính là “mang đến Web 3.0, một Internet phi tập trung và công bằng, nơi người dùng kiểm soát dữ liệu, danh tính và số phận của chính mình” và “nuôi dưỡng các ứng dụng tiên tiến cho các giao thức phần mềm web phi tập trung”.

Tương lai của Internet

Tương lai của Internet đã được hoạch định rõ ràng. Điều đó đang diễn ra ngay lúc này và chúng ta đã và đang làm việc với những hình thái tiến hóa của nó dựa trên blockchain. Khái niệm web phi tập trung rất triển vọng, nhưng sẽ cần thời gian để triển khai nó. Và vấn đề không chỉ nằm ở sự phát triển của công nghệ và năng lực, mà còn ở chính những người tham gia. Đúng vậy, ngày càng có nhiều người bị cuốn hút bởi thế giới meta phi tập trung, nhưng nhiều người sẽ cần thời gian để làm quen với việc Internet được tích hợp sâu hơn vào cuộc sống của chúng ta, và để nó giành được sự tin tưởng hoàn toàn. Tuy nhiên, rõ ràng điều này là không thể tránh khỏi.