CEX so với DEX: Lựa chọn khôn ngoan

Khi bạn đang tìm kiếm một sàn giao dịch crypto phù hợp cho giao dịch hằng ngày, bạn cần cân nhắc nhiều yếu tố. Điều đầu tiên bạn cần biết là có hai loại nền tảng giao dịch chính - sàn giao dịch tập trung (CEX) và sàn giao dịch phi tập trung (DEX). Bạn cũng cần phân tích mức độ kinh nghiệm của chính mình trong giao dịch, mức độ kiểm soát đối với tài sản, sự khác biệt về phí giữa các loại sàn giao dịch, và nhiều yếu tố khác. 

Kinh nghiệm giao dịch 

Phần lớn trader mới bắt đầu chọn CEX vì gần như không cần kinh nghiệm để sử dụng các sàn tập trung; mọi thứ đều trực quan, đơn giản và dễ hiểu. Đồng thời, các chuyên gia khuyến nghị người mới nên dùng những nền tảng có công cụ đơn giản, không có quá nhiều tính năng phụ. Một số trader thích các sàn có nhiều công cụ hơn - và ở đây, CEX trong hầu hết trường hợp có thể mang lại nhiều lựa chọn hơn các sàn crypto DEX. Các sàn tập trung (CEX) luôn phổ biến nhờ giao diện tiện dụng, giúp trader ở mọi cấp độ sử dụng dễ dàng hơn. DEX thường có khả năng hạn chế hơn, và giao diện của chúng không phải lúc nào cũng thân thiện với người dùng. Ngoài ra, các sàn CEX lớn thường xuyên quảng bá tốc độ giao dịch và việc rút tiền gần như ngay lập tức theo yêu cầu của người dùng. Tuy nhiên, ở đây cũng có một số "cạm bẫy".

DEX là gì và CEX là gì?

Đối với đa số nhà đầu tư tiền điện tử, sàn giao dịch tiền điện tử tập trung là một trong những công cụ quan trọng nhất để mua, bán và thực hiện giao dịch.

• CEX là sàn giao dịch tiền điện tử tập trung.
• DEX là sàn giao dịch tiền điện tử phi tập trung.

Các sàn giao dịch tập trung (CEX) và sàn giao dịch phi tập trung (DEX) chiếm phần lớn các sàn giao dịch tiền điện tử hiện nay. Cả hai đều thực hiện cùng một chức năng chính: cung cấp tiền điện tử để đổi lấy tiền pháp định hoặc một loại tiền điện tử khác. Tuy nhiên, chúng khác nhau ở cách thực hiện chức năng này.

Khi Bitcoin được tạo ra, nhiệm vụ chính của nó là tạo điều kiện chuyển tiền không cần bất kỳ trung gian nào. Điều này nhằm mở ra con đường cho một nền kinh tế phi tập trung; tuy nhiên, các sàn CEX đi ngược lại nguyên tắc này.

Đúng như tên gọi, các CEX như Coinbase hoặc Kraken được vận hành bởi một thực thể duy nhất, thực thể này phần lớn đóng vai trò trung gian giữa hai bên.

Các sàn giao dịch crypto tập trung là những nền tảng trực tuyến được dùng để mua và bán tiền điện tử. Đây là phương tiện phổ biến nhất mà nhà đầu tư sử dụng để mua và bán tài sản crypto.

Một số nhà đầu tư có thể thấy khái niệm "tập trung" khá gây hiểu lầm, vì bản thân tiền tệ số thường được xem là "phi tập trung". Điều này gợi ý rằng một sàn giao dịch thuộc loại này cũng nên là "phi tập trung", vậy tại sao các sàn này lại quan trọng đến vậy đối với sự thành công của toàn bộ ngành công nghiệp tiền điện tử?

Ưu và nhược điểm của sàn tập trung (CEX)

Để tiền điện tử trở nên phổ biến rộng rãi (hoặc ít nhất đủ phổ biến), nó cần hàng triệu người trở thành người dùng. Phần lớn trong số hàng triệu người này không có kỹ năng kỹ thuật cần thiết để quản lý các giao dịch DEX, vì vậy sử dụng CEX là cách duy nhất để họ trở thành một phần của cộng đồng crypto.

CEX có thể được so sánh tốt nhất với các giao dịch môi giới lưu trữ và chuyển tiền giữa người mua và người bán. Phần lớn các sàn phù hợp cho người mới đều có thiết kế đơn giản, thuận tiện, cho phép bất kỳ ai giao dịch crypto mà không tốn nhiều công sức.

Một khía cạnh quan trọng khác của CEX là vì chúng được quản lý bởi một thực thể duy nhất, nên có thể đảm bảo an toàn cho người dùng và tài sản, đặc biệt trong trường hợp có tranh chấp. 

Những sàn này cũng mang tính thực tiễn cao, cung cấp nhiều phương thức thanh toán để mua tiền điện tử.

Tuy nhiên, CEX cũng có những rủi ro nhất định, bắt đầu từ niềm tin. Nếu người dùng mất niềm tin vào sàn giao dịch, sàn cuối cùng sẽ sụp đổ, điều này có thể dẫn đến mất tài sản của người dùng.

Dữ liệu người dùng được lưu trữ tại một vị trí tập trung rất dễ bị tấn công, như đã từng xảy ra vô số lần. Khi CEX phát triển, có thể phát sinh vấn đề về hạ tầng, vì khối lượng giao dịch tăng đòi hỏi năng lực xử lý cao hơn.

Sàn giao dịch tập trung hoạt động như thế nào?

Một sàn giao dịch tập trung, chẳng hạn như Binance hoặc Coinbase, là một trang web hoặc ứng dụng nơi người dùng có thể mua, bán hoặc trao đổi các loại tiền điện tử và token được niêm yết trên sàn này.

Giả sử bạn muốn mua Bitcoin.

Bạn có thể chuyển sang sàn, đăng ký bằng thông tin ngân hàng và hoàn thành KYC (nếu được yêu cầu), rồi nạp tiền. Sàn sẽ báo cho bạn mức giá - dựa trên "order book" của những người đang mua và bán với số lượng khác nhau - và bạn có thể thực hiện giao dịch, mua Bitcoin với mức giá được niêm yết trên sàn.

Tiếp theo, sàn sẽ hiển thị số Bitcoin bạn đã mua trong tài khoản, và bạn có thể đổi chúng sang các token khác trên sàn. Nhưng thực tế, bạn không trực tiếp nắm giữ chúng, vì bạn yêu cầu sàn thay mặt mình lưu ký. Bất kỳ giao dịch nào bạn thực hiện, ví dụ Bitcoin đổi sang Ethereum, đều không diễn ra trên blockchain mà diễn ra trong cơ sở dữ liệu của sàn.

Các sàn gom tiền điện tử của người dùng vào các ví (thường là ví "hot" kết nối Internet) do sàn kiểm soát. Sàn kiểm soát private key của bạn.

Những người ủng hộ DEX cho rằng sức hấp dẫn của sàn phi tập trung nằm ở tính bảo mật. Một sàn tập trung có thể hạn chế quyền truy cập của bạn vào tiền điện tử, hạn chế hoặc dừng khả năng giao dịch của bạn, hoặc thậm chí trở thành mục tiêu của hacker.

Mặt khác, các sàn tập trung thường dễ sử dụng hơn nhiều đối với người mới, và chúng thường có thể cung cấp giao dịch nhanh vì không phụ thuộc vào hạ tầng blockchain.

Sử dụng bên thứ ba

Trong thuật ngữ "sàn giao dịch tiền điện tử tập trung", ý tưởng về tính tập trung đề cập đến việc sử dụng một bên trung gian hoặc bên thứ ba để hỗ trợ thực hiện các giao dịch mua, bán hoặc trao đổi.

Cả người mua và người bán đều tin tưởng nhà môi giới này quản lý tài sản của họ. Điều này có thể được so sánh với một ngân hàng, nơi khách hàng giao tiền của mình cho ngân hàng.

Lý do chọn ngân hàng là vì ngân hàng cung cấp bảo mật và giám sát mà người dùng không thể tự mình thực hiện. Trong trường hợp của một sàn giao dịch tiền điện tử tập trung, nguyên tắc tương tự cũng áp dụng.

Nhà đầu tư không chỉ tin rằng sàn sẽ thực hiện giao dịch an toàn cho họ, mà còn cung cấp một mạng lưới người dùng để trao đổi tiền điện tử.

Trong trường hợp tiền điện tử, vốn thường được lưu trữ trong ví lạnh, một người có thể mất hàng trăm hoặc hàng nghìn đô la chỉ vì quên khóa của ví. Sàn sẽ không để điều này xảy ra, vì nó bảo vệ tài sản của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nếu bạn bị mất 2FA của sàn, thì trong 50% trường hợp sàn sẽ không giúp bạn khôi phục quyền truy cập và người dùng просто mất tiền. Vì vậy, hãy bật 2FA trên càng nhiều thiết bị càng tốt cùng lúc!

Ưu và nhược điểm của DEX: Sàn giao dịch phi tập trung

Các đặc điểm của DEX gần như trái ngược hoàn toàn với CEX. Vì các sàn này độc lập với thực thể kiểm soát trung tâm, và vì giao dịch diễn ra trực tiếp giữa hai người dùng, quá trình này an toàn hơn nhiều.

Không có máy chủ lưu trữ tiền - thay vào đó, tiền rời khỏi một địa chỉ và được chuyển sang địa chỉ khác gần như ngay lập tức.

DEX cũng cung cấp gần như đầy đủ tính ẩn danh, vì DEX không yêu cầu KYC mở rộng để bảo vệ người dùng. Theo bản chất của chúng, DEX không thể bị đóng bởi bất kỳ chính phủ hay cơ quan nào vì chúng không hiện diện vật lý trong thẩm quyền tài phán của bất kỳ ai.

Rủi ro giao dịch gian lận trong DEX cao hơn nhiều. Những người có xu hướng mất mật khẩu và khóa cũng nên cẩn trọng với các trang này vì DEX không thể giúp khôi phục những thông tin xác thực này.

Được thiết kế chủ yếu cho người dùng có kinh nghiệm trong ngành crypto, DEX yêu cầu người mua và người bán tự xử lý toàn bộ giao dịch, điều này có thể mất rất nhiều thời gian.

Các phương thức thanh toán cũng thường bị hạn chế, vì mọi người không có xu hướng chia sẻ thông tin cá nhân hoặc thông tin ngân hàng bí mật với bên thứ ba (chúng ta đang nói về KYC).

Sàn giao dịch phi tập trung hoạt động như thế nào?

Sàn giao dịch phi tập trung sử dụng smart contract (các giao thức thực thi tự động) để hỗ trợ giao dịch giữa người dùng, nhưng sàn không kiểm soát đồng coin của họ.

DEX xử lý việc này theo một trong ba cách: order book on-chain, order book off-chain, hoặc cách tiếp cận automated market maker.

Trong order book on-chain, mỗi giao dịch đều được ghi lên blockchain. Đây không chỉ là một lệnh mua mà còn là yêu cầu mua hoặc hủy một lệnh.

Đây là phiên bản phi tập trung lý tưởng, nhưng việc phải đưa mọi thứ lên blockchain có thể khiến nó tốn kém hơn và chậm hơn.

Tóm tắt

Các sàn giao dịch tập trung có thể được dùng để thực hiện giao dịch: fiat - tiền điện tử (hoặc ngược lại). Chúng cũng có thể được dùng để giao dịch giữa hai loại tiền điện tử khác nhau.

Các sàn giao dịch phi tập trung là một lựa chọn thay thế, chúng không có trung gian ((bên thứ ba - chủ sở hữu sàn - đóng vai trò trung gian). Những loại sàn này hoạt động như các sàn giao dịch ngang hàng. Tài sản không bao giờ được dịch vụ nắm giữ, và giao dịch được thực hiện hoàn toàn dựa trên smart contract và atomic swap.

Sự khác biệt cơ bản giữa sàn giao dịch tập trung và phi tập trung là có hay không có một người thứ ba có lợi ích - chủ sở hữu sàn.

Sàn giao dịch phi tập trung ít phổ biến hơn và ít được ưa chuộng hơn sàn giao dịch tập trung.

Nói đơn giản, trong một sàn giao dịch tập trung có một chủ sở hữu giữ tiền điện tử của bạn trong ví của họ (mà bạn đã chuyển cho sàn), và bất kỳ lúc nào, nếu họ là kẻ lừa đảo, họ có thể đánh cắp toàn bộ số tiền.