Quy định về tiền mã hóa: Đó là cuộc chiến chống gian lận hay chỉ là áp lực?

Các cơ quan quản lý ở các quốc gia phát triển đang ngày càng chú ý nhiều hơn đến ngành tiền điện tử. Trong buổi bình minh của kỷ nguyên số, chính quyền chưa thể quản lý hiệu quả thị trường đang tăng trưởng nhanh chóng do thiếu hệ thống pháp luật rõ ràng, vốn cần thời gian và kỹ năng xây dựng án lệ. Cuộc đấu tranh pháp lý giữa chính quyền và thế giới crypto đã diễn ra nhiều năm ở nhiều quốc gia. Trong những tranh chấp pháp lý như vậy, một cơ sở lập pháp để quản lý tiền tệ kỹ thuật số trong tương lai đang dần hình thành.

Kể từ đầu năm, các cơ quan quản lý của Mỹ, chủ yếu là Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC), đã đệ trình nhiều vụ kiện chống lại một số bên lớn trong thị trường crypto hoặc các đơn vị phát hành tài sản của họ. Đồng thời, các ngân hàng cung cấp tài khoản và dịch vụ xử lý thanh toán cho các nền tảng tiền điện tử cũng trở thành mục tiêu.

Những bên đầu tiên cảm nhận áp lực từ cơ quan quản lý trong năm nay là tập đoàn giao dịch Genesis và sàn Gemini. Cáo buộc chung là các công ty này đã không đăng ký một chương trình cho vay tổng quát bằng tài sản crypto và một chương trình ghi nhận thu nhập cho người dùng Gemini Earn như một hoạt động thuộc phạm vi luật chứng khoán.

Một tháng sau, Kraken Exchange, một trong những bên hàng đầu trong phân khúc staking Ethereum, cũng vướng vào một vụ kiện tương tự và bị phạt 30 triệu USD. Sàn buộc phải thu hẹp chương trình staking dành cho người dùng tại Hoa Kỳ. Theo cơ quan quản lý, sàn này đã “hứa” hơn 20% mỗi năm dưới dạng thu nhập từ dịch vụ.

Cổ phiếu và Crypto: Sự khác biệt 

Thị trường chứng khoán được quản lý chặt chẽ. Có rất nhiều quy tắc và quy định nhằm ngăn chặn gian lận chứng khoán. Chúng mô tả những gì các công ty và nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán nên và không nên làm. Ví dụ, các quy định cấm giao dịch dựa trên thông tin nội bộ (thông tin bên trong có thể ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của một công ty). Nói cách khác, nhà đầu tư không thể sử dụng dữ liệu mà họ biết (nhưng công chúng không biết) để trục lợi. 

Tuy nhiên, trên thị trường tiền điện tử, không có những hạn chế như vậy. Có thể minh họa bằng ví dụ sau: Robert làm việc cho một công ty ABC nào đó. Công ty này phát hành cổ phiếu giao dịch trên sàn chứng khoán và token giao dịch trên các sàn crypto. Robert biết rằng ABC đã phát triển một công nghệ siêu hiệu quả và mang tính cách mạng, dự kiến sẽ công bố vào thứ Tư. Nếu Robert mua cổ phiếu vào thứ Ba, anh ta có thể bị quy trách nhiệm giao dịch dựa trên thông tin nội bộ. Tuy nhiên, nếu Robert mua token, sẽ không thể xử phạt anh ta - và anh ta có thể kiếm bộn tiền bằng cách bán chúng sau khi thông báo được đưa ra vào thứ Tư.

Một khác biệt nữa giữa cổ phiếu và tiền điện tử là cổ phiếu cho phép nhận cổ tức. Thông thường, các công ty thành công trả cổ tức cho cổ đông hằng năm. Thông thường, giá trị của chúng không vượt quá vài phần trăm giá trị cổ phiếu. Hội đồng quản trị sẽ trình mức cổ tức để thảo luận tại đại hội cổ đông. Trong thế giới tiền điện tử, khái niệm cổ tức không tồn tại (trừ một vài trường hợp - ví dụ, token nền tảng KuCoin). Cần lưu ý rằng đôi khi một loại tiền điện tử được tách thành hai hoặc nhiều biến thể. Quá trình này được gọi là "fork" và ở một số khía cạnh giống với cổ tức.

Terra Crash

Mùa xuân năm ngoái, cộng đồng và các nhà đầu tư đã đối mặt với hậu quả từ tình hình xung quanh hệ sinh thái Terra. Thủ phạm của siêu lạm phát của tài sản này được cho là ban lãnh đạo dự án, vốn chỉ gói gọn trong một nhóm người ít ỏi. Nhóm nhỏ này, có lẽ hiểu rõ hậu quả, vẫn tiếp tục phát hành token LUNA cho đến khi giá tài sản giảm xuống hàng nghìn lần.

Cơ quan quản lý Hoa Kỳ đã kiện nền tảng blockchain Terra Labs và nhà sáng lập Do Kwon, cho rằng họ đã huy động hàng tỷ đô la từ nhà đầu tư bằng cách bán cho họ chứng khoán dưới vỏ bọc tiền điện tử.

Kwon, người Hàn Quốc, đã sáng lập nền tảng blockchain Terraform Labs và là nhà phát triển chính của stablecoin UST stablecoin và tiền điện tử Luna (LUNA) hỗ trợ cơ chế neo giá với đồng USD. Cả hai token đều mất giá vào tháng 5/2022, dẫn đến tổn thất lớn cho toàn bộ thị trường.

Trước khi sụp đổ, stablecoin TerraUSD có vốn hóa thị trường hơn 18,5 tỷ USD và là đồng tiền điện tử lớn thứ mười theo chỉ số này.

Từ tháng 4/2018, Kwon đã huy động hàng tỷ đô la từ nhà đầu tư bằng cách bán các loại tiền điện tử do Terraform phát hành và một số tài sản kỹ thuật số khác, trong đó nhiều tài sản là chứng khoán chưa đăng ký, theo SEC. Vụ kiện cho biết Kwon đã gây hiểu lầm cho nhà đầu tư về tính ổn định của UST và khẳng định các token của công ty ông sẽ tăng giá.

“Chúng tôi cho rằng Terraform và Do Kwon đã không cung cấp cho công chúng thông tin đầy đủ và trung thực về các tài sản đang được bán, chủ yếu là LUNA và TerraUSD, như yêu cầu đối với nhiều tài sản crypto là chứng khoán,” Chủ tịch SEC Gary Gensler cho biết.

Ủy ban cũng cáo buộc hệ sinh thái Terraform không hề phi tập trung. Theo Gurbir Grewal, giám đốc bộ phận thực thi của SEC, đó “chỉ là một vụ lừa đảo được hỗ trợ bởi cái gọi là stablecoin thuật toán, mà giá của nó do các bị đơn kiểm soát chứ không phải bởi bất kỳ mã nguồn nào.”

Vào tháng 9/2022, một tòa án Hàn Quốc đã ban hành lệnh bắt giữ nhà sáng lập Terraform và nhà phát triển tiền điện tử Luna cùng stablecoin TerraUSD Do Kwon. Ông bị cáo buộc gian lận. Theo công ty phân tích Elliptic, các nhà đầu tư vào các dự án Terraform đã mất khoảng 42 tỷ USD.

SEC & Ripple

Cuộc đối đầu giữa cơ quan quản lý Mỹ (SEC) và Ripple Labs Inc, kéo dài nhiều năm, đã bước vào giai đoạn xét xử từ năm ngoái. Bản chất cáo buộc của SEC là Ripple, thông qua việc bán chứng khoán chưa đăng ký dưới vỏ bọc token XRP, đã huy động hơn 1,3 tỷ USD. Và nhà sáng lập Chris Larsen cùng CEO Brad Garlinghouse đã thu lợi bất hợp pháp từ việc bán token trị giá khoảng 600 triệu USD. Ngoài ra, theo SEC, Ripple đã dùng vài tỷ token XRP để chi trả cho nhân công thuê ngoài, marketing và các dịch vụ khác.

Token XRP rất nhạy với mọi thay đổi trong vụ việc này. Hai ngày sau khi cáo buộc đối với Ripple được đệ trình vào cuối năm 2020, giá đồng coin đã giảm hơn 50%, từ 0,52 USD xuống 0,23 USD, rồi sau đó tăng 52% lên 0,35 USD. Điều này khiến các trader thiệt hại hơn 400 triệu USD.

Sau đó, vào tháng 4/2021, đồng coin phản ứng mạnh với các dữ liệu mới liên quan đến vụ kiện này: giá token XRP trên sàn crypto Binance đã cập nhật mức cao nhất kể từ tháng 4/2018 lên 1,11 USD. Điều này xảy ra sau khi tòa án cho Ripple quyền tiếp cận các tài liệu của SEC. Tuy nhiên, cùng với toàn bộ thị trường tiền điện tử, token này sau đó đã giảm giá.

Như đã biết, kiện tụng doanh nghiệp ở Hoa Kỳ có thể kéo dài nhiều năm, và trong lĩnh vực pháp lý như quy định crypto tại Mỹ - còn lâu hơn nữa. Với luật sư thì đó là một may rủi lẫn lộn, còn với tất cả mọi người khác - là một cơn đau đầu. Vụ kiện vẫn đang tiếp diễn.

Cựu quan chức U.S. Securities and Exchange Commission (SEC) Joseph Hall cho rằng vụ kiện sẽ chưa sớm kết thúc, vì các bên đều bám rất chặt lập trường của mình và sẽ không đạt được thỏa thuận. Bản thân Hall, trong tranh chấp với Ripple, ủng hộ đơn vị phát hành token XRP. Theo cựu quan chức này, tình hình trông khá kỳ lạ, vì mạng lưới Ripple đã hoạt động nhiều năm trước khi bị SEC chú ý và nộp đơn kiện.

Tại sao điều này quan trọng với toàn bộ ngành Crypto

Với bất kỳ phán quyết nào của tòa án, một tiền lệ sẽ được tạo ra và điều đó sẽ mang tính quyết định trong quan hệ pháp lý giữa các quốc gia và thị trường tiền điện tử. Về nguyên tắc, chính việc tồn tại một tranh chấp pháp lý như vậy đã cho thấy giải pháp cho vấn đề này đã quá muộn.

SEC xem token tương đương với cổ phiếu. Điều này cũng có lý - việc phát hành token giống với phát hành chứng khoán. Người dùng, để đổi lấy giá trị thị trường, nhận được một tài sản kỹ thuật số, qua đó có thể sinh lời. Mặt khác, token có thể được dùng như một phương tiện thanh toán.

Đó không phải là lựa chọn dễ dàng đối với thẩm phán, nhưng nếu SEC thắng thì sao? Trong trường hợp này, nhà nước sẽ có một “đầu cầu” pháp lý để tăng cường kiểm soát thị trường tiền điện tử. Sẽ có cơ sở để yêu cầu bất kỳ dự án token hóa nào phải có giấy phép cần thiết để giao dịch “chứng khoán”. Sau đó, sau vài năm, việc phân loại token thành token game, token thanh toán, token tích lũy, v.v. có thể trở thành hợp pháp, nhưng đến lúc đó bao nhiêu nước sẽ chảy qua cầu? Đại diện ngành crypto sẽ phải đối chiếu các startup tương lai của họ với các quy định pháp lý và yếu tố này sẽ trở thành lực cản cho sự phát triển của thị trường số.

Trong trường hợp Ripple thắng kiện, các cơ quan chức năng Hoa Kỳ sẽ phải xem xét lại mô hình pháp lý của luật chứng khoán. Các cơ quan quản lý sẽ phải giảm bớt nhiệt huyết, ngành crypto sẽ nhận được cú hích mạnh mẽ cho sự phát triển, và giá XRP sẽ bay lên trời.

Với mỗi vụ xét xử, thị trường crypto ngày càng trở nên hợp pháp hơn. Ngay cả trong trường hợp phán quyết mang tính cấm đoán hoặc tiêu cực, vẫn có một khung pháp lý không thể vượt qua, và ở phía bên kia của khung đó là một không gian pháp lý nơi hoạt động có thể được tiến hành hợp pháp.

Kết luận

Việc thiếu các quy định rõ ràng về tiền điện tử và thái độ thẳng thừng thù địch của các cơ quan quản lý, về lâu dài, sẽ dẫn đến việc Mỹ mất vị thế trung tâm tài chính, Brian Armstrong, người đứng đầu sàn crypto lớn thứ hai Coinbase, cho biết, đồng thời nói thêm rằng “tiền điện tử mở cho tất cả mọi người,” và EU cùng Hong Kong đang vươn lên dẫn đầu trong ngành.

Tại Hong Kong, giao dịch tài sản crypto đã được đưa vào khuôn khổ pháp lý, bất chấp lệnh cấm tiền điện tử và đào coin ở Trung Quốc đại lục. Chính thông tin này mà Armstrong nhắc đến, và ông không phải là đại diện duy nhất của ngành tại Hoa Kỳ xem các động thái của Hong Kong và toàn châu Á như một chất xúc tác cho sự mở rộng của thị trường crypto hợp pháp.

Theo ông, khả năng mua tiền điện tử hợp pháp tại Hong Kong “có hai mặt”. Việc tiếp cận sẽ chỉ thông qua các nền tảng được cấp phép và tuân theo các quy định nghiêm ngặt về Know Your Customer (KYC) cũng như yêu cầu niêm yết tài sản. Đồng thời, chính quyền Hong Kong và Trung Quốc đều công khai tuyên bố ủng hộ sự phát triển của công nghệ blockchain và việc triển khai Web 3.0. Lệnh cấm không áp dụng cho bản thân công nghệ, mà áp dụng cho những hoạt động “có khả năng nguy hiểm”.

Các cơ quan quản lý châu Âu cũng đang cố gắng đẩy nhanh việc đưa ngành crypto vào khuôn khổ pháp lý. ECB kêu gọi các ngân hàng EU áp dụng các quy tắc do Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng xây dựng khi làm việc với tài sản crypto, ngay cả trước khi chúng chính thức có hiệu lực. Theo một đại diện của Ngân hàng Trung ương nói với CNBC, trong vấn đề đưa tiền tệ kỹ thuật số vào đời sống, cơ quan quản lý lo ngại rơi vào “vị trí chiếc bánh sandwich” giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, không kịp áp dụng quy định thị trường của mình.