Giải thích về Crypto Staking

Nếu bạn vừa mới bước vào thế giới blockchain và crypto, staking là một khái niệm bạn sẽ thấy rất thường xuyên. Tùy vào mức độ bạn sẵn sàng đào sâu vào chủ đề, có nhiều cách khác nhau để giải thích khái niệm này. 

Staking là gì? 

Dù vẫn có một hiểu lầm phổ biến về staking rằng đây chỉ là quá trình khóa tài sản và kiếm lời từ việc giá trị đồng tiền tăng lên trong khi bạn không thể động vào chúng, thì điều đó hoàn toàn không đúng. 

Nói một cách đơn giản, staking là quá trình cam kết tài sản crypto để hỗ trợ một mạng blockchain và xác nhận giao dịch. Nó có sẵn trên các mạng blockchain chạy trên cơ chế đồng thuận Proof-of-Stake. Nhiều loại tiền điện tử có thể được stake trong một khoảng thời gian nhất định và nhận phần thưởng theo tỷ lệ phần trăm. Bạn sẽ cần gửi tài sản của mình vào một staking pool, có thể được xem như một tài khoản tiết kiệm có lãi. Điểm khác biệt chính là blockchain hoàn trả nhiều hơn một ngân hàng thông thường.  

Nhưng tại sao bạn lại nhận được phần thưởng chỉ vì giữ tiền trong một tài khoản nào đó? Là vì blockchain đưa chúng vào làm việc. Các tài sản đã stake là cần thiết để thuật toán Proof-of-Stake vận hành, xác minh tất cả giao dịch trên mạng. Vì vậy, staking không chỉ mang lại thu nhập thụ động cho người stake, mà còn giúp bảo vệ một blockchain cụ thể. Và đó là lý do vì sao chính mạng lưới sẽ trả thưởng cho người dùng. 

Cơ chế đồng thuận Proof-of-Stake 

Để hiểu thuật toán này, ta cần nhớ điều gì làm nên tính phi tập trung của blockchain. Không có một cơ quan trung tâm nào, nhưng tất cả người dùng (hay trong trường hợp này là các máy tính) đều cần đồng ý về tính đúng đắn của các thao tác trên mạng. Đó là lý do họ sử dụng một thuật toán gọi là cơ chế đồng thuận. 

Các loại tiền điện tử đầu tiên sử dụng mô hình Proof-of-Work, trong đó các máy tính phải cạnh tranh để giải những phương trình toán học phức tạp nhằm thêm block vào mạng và nhận thưởng. Nhưng cách này bị chỉ trích rất nhiều vì tiêu tốn năng lượng — thường các máy tính sẽ giải cùng một nhiệm vụ, dẫn đến lãng phí điện năng. Hơn nữa, phương pháp này sẽ hạn chế khả năng mở rộng. 

Đối với các blockchain tương đối đơn giản như Bitcoin, vốn hoạt động rất giống sổ cái ngân hàng và chỉ xử lý giao dịch, điều này sẽ không đóng vai trò quá lớn, nhưng với các mạng như Ethereum, nơi có một hạ tầng biến đổi chạy bên trên, Proof-of-Work thực sự trở thành nút thắt cản trở sự phát triển tiếp theo. Vì việc xác thực sẽ mất nhiều thời gian hơn khi số lượng dự án và giao dịch tăng lên, nó sẽ làm chậm từng thao tác và tăng phí.

Đó là lúc Proof-of-Stake xuất hiện với một cách tiếp cận mới để xác thực giao dịch. Nó tiết kiệm năng lượng hơn và có thể xử lý nhiều giao dịch hơn, mang lại khả năng mở rộng cao hơn, đồng thời giảm phí. Điều này trở nên khả thi vì trong Proof-of-Stake, máy tính không còn phải giải đố nữa, mà thay vào đó giao dịch được xác thực bởi những người đã đầu tư vào đồng tiền đó. 

Vai trò và quy trình của staking 

Vì vậy, để bảo vệ mạng trong Proof-of-Stake, người nắm giữ sẽ đặt tài sản của họ vào cuộc chơi — nói cách khác, stake — để có cơ hội thêm một block mới vào chuỗi và nhận thưởng. Những tài sản này trở thành sự bảo đảm rằng mỗi block mới đều đúng và mọi giao dịch đều hợp lệ.  

Những người stake token của họ được gọi là staker. Sau khi họ stake token, mọi hành vi gian lận trên blockchain trở nên kém hấp dẫn hơn, vì nó sẽ dẫn đến việc blockchain bị sai lệch và sau đó là sự sụp đổ giá của token gốc dùng để stake, nên mỗi staker sẽ mất tiền. 

Khi tài sản đã được stake, mạng lưới sẽ chọn ngẫu nhiên các validator, dù stake càng lớn và thời gian nắm giữ càng lâu thì cơ hội xác thực block, thêm chúng vào chuỗi và nhận thưởng càng cao. Điều này có lý vì càng nhiều tiền của chính bạn được đặt vào cuộc chơi, bạn càng có động lực giữ cho mọi thứ công bằng. 

Staking Pool

Các khoản stake thường được gom vào các staking pool, bao gồm các token được thu thập từ nhiều người tham gia và được ủy quyền cho một validator duy nhất, người vận hành node và chịu trách nhiệm cho quy trình xác thực phức tạp, sau đó phân phối lại phần thưởng theo mức đóng góp của từng người tham gia. 

Delegated Proof-of-Stake

Giải pháp thay thế cho staking thông thường được giới thiệu vào năm 2014. Trong các mạng delegated Proof-of-Stake, người nắm giữ coin sử dụng số dư token của họ như phiếu bầu (vì vậy quyền lực bầu chọn tỉ lệ với lượng nắm giữ) và bầu ra các delegate (validator), những người sẽ quản lý toàn bộ mạng thay mặt họ. 

Những validator này sau đó nhận phần thưởng và phân phối lại cho những người dùng đã bỏ phiếu tương ứng. Cách này cho phép đạt đồng thuận với số lượng validator ít hơn, giúp blockchain nhanh hơn và hiệu quả hơn, nhưng nhược điểm chính của dPoS là làm giảm tính phi tập trung.

Cold Staking

Cold staking là quá trình staking từ wallet mà không cần kết nối Internet. Hầu hết các mạng blockchain yêu cầu validator phải luôn trực tuyến, nhưng một số ít cho phép staking từ các hardware wallet ngoại tuyến. Điều này có thể hữu ích cho các nhà đầu tư nắm giữ lượng lớn tài sản vì nó mang lại mức bảo mật rất cao. Nhưng một khi họ chuyển tài sản đã stake ra khỏi nơi lưu trữ, phần thưởng sẽ dừng lại. 

Rủi ro khi staking 

Mỗi blockchain PoS đều có hình phạt riêng cho việc xác thực block sai hoặc thậm chí ngoại tuyến. Nếu validator vi phạm quy tắc, tài sản đã stake sẽ bị slashing hoặc thậm chí bị tước bỏ trong kịch bản xấu nhất. Thường cũng có rào cản gia nhập đối với staker: ví dụ, trên Ethereum 2.0 để trở thành validator, cần stake tối thiểu 32 ETH. 

Điểm khác khiến người dùng ngại tham gia staking là thời gian khóa, trong đó tài sản không thể được rút ra hay trao đổi. Dù vậy, token vẫn thuộc về người dùng. 

Rủi ro đáng sợ nhất là khả năng một staking pool bị hack, khiến toàn bộ tiền bị mất sạch. 

Làm thế nào để stake tài sản của bạn?

Trước hết, bạn sẽ cần có những token có thể stake. Sau đó, tài sản phải được chuyển vào một staking account. 

Ngày nay, nhiều sàn giao dịch cho phép người dùng stake token trực tiếp trên nền tảng của họ. Ngoài ra, còn có các nền tảng cung cấp dịch vụ staking và cũng giúp tìm ra những dự án crypto tốt nhất để bạn đầu tư. 

Crypto tốt nhất để stake

Staking có thể là một cách tốt để tạo thu nhập thụ động vì nhiều dự án crypto cung cấp lãi suất khá cao. Mỗi giao thức blockchain đều độc đáo và có các tham số khác nhau ảnh hưởng đến phần thưởng staking, cũng như yêu cầu tham gia. Đó có thể là số lượng staking, thời gian bonding, thời điểm và tần suất chi trả phần thưởng, hoa hồng cho validator và các khoản phạt. Hãy cùng xem các nền tảng nổi tiếng nhất có hỗ trợ staking. 

Ethereum 2.0 

Sau bản nâng cấp được cả cộng đồng crypto mong đợi nhất từ Proof-of-Work sang Proof-of-Stake, Ethereum 2.0 sẽ giúp việc staking trở nên khả thi cho người nắm giữ. 

Để trở thành validator trên mạng Ethereum 2.0, người dùng sẽ phải nạp tối thiểu 32 Ether vào địa chỉ hợp đồng nạp chính thức. Người dùng có thể tham gia Staking Pool nhưng không được phép delegate. Mỗi validator phải chạy một node client để có quyền truy cập vào việc xác minh giao dịch. 

Để tăng tốc quá trình, Ethereum sẽ sử dụng sharding — mạng sẽ được chia thành 64 shard, mỗi shard do một validator vận hành, vì vậy các yêu cầu xác thực sẽ được phân bổ giữa họ. Phần thưởng sẽ thay đổi tùy theo quy mô stake và có thể đạt 5%. 

Cardano

Là một blockchain thế hệ thứ ba, được xây dựng để chạy smart contract, Cardano cho phép stake token gốc ADA để đảm bảo an ninh. Người dùng có thể delegate stake hoặc vận hành một Staking Pool. 

Việc ủy quyền không yêu cầu gì cả và cho phép người nắm giữ ADA khóa tiền của họ trong Staking Pool thông qua ví Daedalus hoặc Yoroi. Tuy nhiên, các operator của Stake Pool phải vận hành với thời gian nhất quán để giữ cho mạng an toàn. 

Cardano sử dụng lý thuyết trò chơi để chọn stake pool sẽ tạo block mới, dù cơ hội được chọn tăng lên khi số token ADA đã stake nhiều hơn. 

Thời gian được chia thành các “epoch” kéo dài 5 ngày, và mỗi epoch chứa 420 000 slot. Với mỗi slot, mạng sẽ chọn một slot leader rồi phân phối lại phần thưởng giữa các validator sau mỗi epoch. Sau đó, validator sẽ phân phối lại cho các delegator theo lượng ADA họ đã stake 25 ngày trước khi chu kỳ kết thúc. Vì vậy, phần thưởng sẽ dao động từ 4% (đối với staker) đến gần 8% (đối với validator).

EOS

Mạng này phần nào tương tự Ethereum vì nó cũng hỗ trợ các chương trình phi tập trung. Người dùng có thể stake token EOS gốc của mình. Mạng này theo mô hình staking Delegated với 21 delegate được bầu. Tất cả người nắm giữ tiền điện tử đều có thể bỏ phiếu để bầu delegate, với giá trị của mỗi lá phiếu phụ thuộc vào số token đã stake (chỉ token đã stake mới ảnh hưởng đến sức mạnh bỏ phiếu). Các delegate được bầu lại và có thể bị bãi nhiệm nếu không tuân thủ quy tắc. 

Lợi suất hàng năm là 3.2%. 

Solana

Solana được tạo ra để triển khai smart contract. Nó cho phép stake token SOL gốc dưới dạng delegated staker hoặc network validator. Trong trường hợp đầu tiên, người dùng cần delegate token vào một stake pool bằng ví hỗ trợ Solana, còn validator cần chạy và duy trì một node xác thực. Delegator trả một khoản hoa hồng để giúp validator bù đắp chi phí duy trì. Nếu validator hoạt động kém hoặc có hành vi độc hại, tài sản của họ sẽ bị slashing. 

Cùng với PoS, Solana sử dụng một cơ chế đồng thuận khác gọi là Proof-of-History, cho phép thêm block mỗi 400 mili-giây. Thuật toán chọn validator ở đây là như nhau, nhưng validator có thể tự đặt hoa hồng duy trì để thu hút thêm staker và cạnh tranh với các validator khác.

Lợi suất trên Solana là có thể điều chỉnh và thay đổi tùy theo lượng token SOL đã stake cũng như tổng nguồn cung. Trung bình khoảng 6% cho delegated staker và khoảng 10% cho validator (họ có thể chọn tỷ lệ phần trăm). 

Tezos 

Một mạng smart contract mã nguồn mở để tạo token mới và chạy dApp. Người nắm giữ token XTZ gốc của nó có thể tham gia staking, cam kết token của mình để trở thành validator. Stake hơn 8000 XTZ sẽ mang lại cho người dùng quyền bỏ phiếu và cho phép tham gia quản trị mạng. 

Việc ủy quyền token được cho phép trên Tezos, vì vậy ngay cả người dùng có ít XTZ đã stake hơn vẫn có thể tham gia quản trị. Để bắt đầu kiếm từ staking trên Tezos, người dùng phải chờ 21 ngày đầu tiên để stake đủ điều kiện nhận thưởng, rồi chờ thêm 15 ngày để nhận thưởng. Sau đó, phần thưởng được trả sau mỗi chu kỳ, thường kéo dài 3 ngày. 

APY thay đổi tùy theo việc người dùng là solo staker (nhận 8%) hay ủy quyền token (5-6%). Quá trình xác thực trên Tezos được gọi là “baking”. Cũng có những người dùng xác thực các block do baker thêm vào và họ cũng nhận thưởng tới 2 XTZ cho việc xác minh. 

Polkadot 

Trên mạng Polkadot, người dùng có thể là validator (thêm block) hoặc nominator (kiểm tra công việc của validator). Validator phải stake tối thiểu 350 DOT và chạy node, điều này yêu cầu khởi chạy một cloud server trên Linux, trong khi đối với nominator thì thậm chí không có số lượng tối thiểu token DOT gốc để tham gia. Tuy nhiên, số lượng nominator tối đa không được vượt quá 22,500.

Phần thưởng staking được tích lũy theo từng era (chu kỳ 24 giờ) và sau mỗi era, bạn có thể nhận thưởng cho era trước đó. Lợi nhuận staking trên Polkadot có thể lên tới 14%, dù validator có thể thay đổi hoa hồng bất cứ lúc nào. Hơn nữa, chỉ 256 nominator hàng đầu của mỗi validator mới được trả thưởng vào cuối mỗi era. 

Phần thưởng được chia đều giữa các validator, nhưng mỗi validator có thể được thưởng vì các hành động tốt trên mạng. Họ cũng nhận tiền tip từ người dùng giao dịch DOT. Tổng cộng, lợi suất hàng năm của validator có thể cao hơn 100%. 

Cosmos 

Mạng Cosmos tự giới thiệu là Internet of Blockchains và hướng đến việc kết nối nhiều blockchain lại với nhau, giúp chúng tương tác được với nhau. 

Nó cho phép người dùng stake tiền điện tử ATOM gốc, trở thành delegator hoặc validator. Validator được thưởng vì xác nhận giao dịch rồi phân phối phần thưởng cho delegator theo lượng stake.

Người dùng phải trả phí mỗi khi muốn stake hoặc unstake tài sản, hoặc nhận thưởng. Một lượng nhỏ ATOM sẽ bị khóa trong ví để dùng cho các khoản phí sau này. Một khi đã được nạp vào pool, coin sẽ không thể được trả về ví trước khi 21 ngày trôi qua. 

Tính năng quan trọng khác của mạng Cosmos là mô hình “Hard Slashing” để trừng phạt validator khi họ ngừng hoạt động hoặc gian lận. 

APY điển hình của mạng Cosmos (theo website chính thức) là 9.7%.