Blockchain Oracles Nedir ve Nasıl Çalışırlar

Blockchain oracle’ları, bir akıllı sözleşme ile dağıtıldığı ağın dışındaki bir kaynak arasında veri kanalı görevi gören algoritmalardır.

Oracle teknolojisi, DeFi, GameFi, sigorta, NFT ve diğer alanlardaki merkeziyetsiz uygulamalar tarafından yaygın olarak kullanılır.

Blockchain oracle’larının en büyük sağlayıcısı Chainlink’tir. Band Protocol, Berry Data, Kylin Protocol, DIA ve diğer projeler de bu segmentte faaliyet göstermektedir.

Blockchain Oracle’ları Hangi Sorunu Çözüyor?

Merkeziyetsiz uygulamalardaki işlemlerin çoğu akıllı sözleşmeler aracılığıyla yapılır. Çalışabilmeleri için, örneğin bir swap sırasında bir kripto paranın diğerine karşı tam fiyat oranını hesaplamak gibi, dış kaynaklardan çeşitli verilere ihtiyaç duyabilirler.

Dış kaynaklardan gelen veriler — özellikle de birçok borsadan işlem ve fiyat verilerini toplayan platformlardan elde edilenler — piyasaya mümkün olduğunca yakın, en “adil” fiyatı hesaplamaya olanak tanır.

Ancak bir akıllı sözleşme, dağıtıldığı blockchain’in dışındaki bilgileri alamaz. İşte tam bu noktada oracle’lar devreye girer; sözleşme ile ihtiyaç duyduğu veri kaynağı arasında aracılık işlevi görürler.

Blockchain oracle’ları, genellikle belirli bir blockchain üzerinde çalışan algoritmalardır.

Hangi Tür Blockchain Oracle’ları Vardır?

Oracle’lar, çalışma prensibi, alınan verilerin kaynakları ve yönü ile organizasyon biçimi gibi çeşitli ölçütlere göre sınıflandırılabilir. Aşağıda en yaygın türler yer almaktadır.

Yazılım ve Donanım

İlk tür, dijital kaynaklardan veri alır: veritabanları, sunucular ve bulut depolama sistemleri; ardından bunu gerçek zamanlı olarak alıcıya iletir. Donanım oracle’ları ise verileri akıllı sensörler, çipler, barkod tarayıcıları, RFID etiketleri ve benzeri fiziksel cihazlar kullanarak toplar.

Inbound ve Outbound

Oracle’lar belirli bir uzmanlaşmaya sahip olabilir — ya bilginin iletimi ya da dış kaynaklardan alınması. Bu, güvenilirliği artırmak ve tek hata noktasını ele almak için gerekli olabilir.

Merkezi ve Merkeziyetsiz

Merkezi bir oracle, genellikle bunu belirli bir uygulamada kullanan tek bir operatör tarafından kontrol edilir. Bu tür oracle ilk ortaya çıkan türdür; ancak böyle bir sistemin güvenlik açıklarına ilişkin sorunlar nedeniyle, kripto sektörü kademeli olarak merkeziyetsiz blockchain oracle standardına geçti. Bunlar, birden çok oracle’ı bir araya getiren sistemlerdir; her bir oracle, isteğin kendi “bölümünü” yerine getirir. Merkeziyetsiz blockchain oracle ilkesini uygulayan ilk proje Chainlink oracle’dır.

Sözleşme Odaklı

Tek bir oracle’ın belirli bir akıllı sözleşmeye hizmet verdiği, pahalı ve zaman alıcı bir türdür. Birden fazla akıllı sözleşme dağıtmanız gerekiyorsa, eşit sayıda oracle geliştirmeniz gerekir.

Çapraz Zincir Uyumlu

Farklı blockchain platformları arasında veri aktarımı için tasarlanmış hizmetlerdir. Ağların birbirleriyle uyumsuzluğu sorununu çözerler. Cross-chain işlemler kullanan merkeziyetsiz uygulamalar için, örneğin bir kripto varlığı diğerine aktarmada faydalı olabilir.

Hesaplama

Kaynak açısından yoğun hesaplamaları üretmek için kullanılan özel oracle’lar. Bunları, teknik ve finansal kısıtlamalar nedeniyle blockchain üzerinde gerçekleştirmek pratik değildir.

Blockchain Oracle’lar Nerede Kullanılır?

Günümüzde kripto sektöründe oracle’lar, özellikle fiyat akışları olmak üzere veri akışlarını iletmek için kullanılır. Bu akışlar, farklı tarihlere ait fiyat değerlerinin ve bunların kaynağının bulunduğu bir tablodur. Feed’ler, akıllı sözleşmelerin merkezi borsalardan ve işlem toplayıcılardan kripto para fiyatlarını almasını sağlar.

Örneğin, Band adlı blockchain oracle projesinde Haziran 2022 itibarıyla 75 kripto para için referans fiyatlar destekleniyordu ve her birinin kendi kaynak seti bulunuyordu. Mesela Cosmos’un (ATOM) fiyatı, CoinGecko, CryptoCompare, CoinMarketCap, Binance, Huobi Pro ve Coinbase Pro’dan gelen kotasyonların birleştirilmesiyle elde edilir.

Oracle teknolojisi stablecoin’lerde kullanılır. Bir örnek Ampleforth’tur. Sabit bir AMPL coin’in fiyatı Rebase modeliyle desteklenir. Dolara 1:1 oranında sabitliği korumak için, holder’ların cüzdanlarındaki stablecoin miktarı AMPL’in piyasa fiyatıyla orantılı olarak sürekli değişir.

Bunu yapmak için Chainlink oracle’ları, Ampleforth protokolüne birkaç toplayıcıdan elde edilen AMPL/USD işlem çiftinin fiyatına ilişkin birleştirilmiş veriler sağlar. Ayrıca oracle’lar, protokole ABD’deki mevcut tüketici fiyat endeksi değerini de resmi kaynaklardan elde edilmiş olarak iletir; bu da yeniden dengeleme sırasında ABD enflasyonunun dikkate alınmasını sağlar.

Veri kaynakları yalnızca kripto ile ilgili uygulamalarla sınırlı değildir. Kullanıldıkları programın amacına bağlı olarak, oracle’lar örneğin hava durumu istatistikleri veya belirli bir ülkedeki tüketici fiyat endeksi sağlayan bir kaynağa bağlanabilir.

Blockchain Oracle’ın Başka Hangi İşlevleri Var?

Oracle’lar yalnızca kotasyon sağlamakla kalmaz. Chainlink’te, rastgele sonucun önemli olduğu uygulama sözleşmelerinde doğrulanabilir rastgelelik (VRF) işlevi elde etmek mümkündür; örneğin blockchain oyunlarında.

Polychain Monsters projesi, kutuların içeriğini belirlemek ve NFT token özelliklerini rastgeleleştirmek, ayrıca airdrop kazananını seçmek için VRF yöntemini kullanır.

Oyunlar ayrıca heyecan verici ve tahmin edilemez oynanış oluşturmak için VRF kullanır; özellikle oyun karakterlerinin özelliklerini rastgele seçmek için. Aavegotchi’de kullanıcı, oyun kartı üzerinde değerli kristaller toplar ve “NFT ghost”lar (Aavegotchi) kullanarak çeşitli mini oyunlara katılır. Bir katılımcı oyunun başında Aavegotchi aldığında, VRF kullanılarak ona rastgele bir seviye atanır.

Hangi Projeler Bir Blockchain Oracle Geliştiriyor?

Chainlink, merkeziyetsiz oracle pazarında tanınmış bir liderdir. Ekosisteminde DeFi, NFT ve Game-Fi alanlarında 1.300’den fazla proje bulunmaktadır. Chainlink’in kendi ağı yoktur: proje, hizmet verdiği farklı blockchain’lere ve uygulamalara node’lar dağıtır. Chainlink oracle’ları Solana, Ethereum ve BNB Chain, Arbitrum, Optimism, Polygon, Avalanche ve Fantom dahil olmak üzere EVM uyumlu ağlarda çalışır.

Yaklaşık 80 entegrasyona sahip olan Band Protocol de oracle’lar arasında öne çıkarılabilir. Chainlink’ten farklı olarak proje, Cosmos SDK kullanılarak oluşturulan kendi blockchain’i BandChain üzerinde çalışır. Band ayrıca, bir oracle oluşturmanıza olanak tanıyan WebAssembly geliştiricileri için araçlar geliştirir. BandChain, bir doğrulayıcı ağı tarafından yönetilir. Celo, Oasis ve Cronos ağlarındaki uygulamalarla çalışır. Projenin yerel coini BAND’dir.

Oracle sağlayan diğer büyük projeler şunlardır:

• Berry Data, BNB Chain ağında bir oracle sistemidir. Kurumsal verileri istediğinizde, Berry Data oracle operatörleri verileri, BNB Chain üzerindeki tüm uygulamaların erişebildiği özel bir “veri bankasına” (Berry data bank) aktarmak için yarışır. Nisan 2022’de yaklaşık 170 entegrasyon bulunuyordu.
• DIA (Decentralized Information Asset), merkeziyetsiz uygulamalar için doğrulanmış piyasa verilerine erişim sağlayan, çapraz zincir uyumlu açık kaynaklı bir bilgi platformudur. Projenin DIA kontrol token’ı vardır.
• Kylin Network, Polkadot Substrate çerçevesi üzerine kurulu DeFi ve Web3 için merkeziyetsiz bir oracle ve veri altyapı platformudur.

Blockchain Oracle Eksiklikleri

Blockchain’de oracle’ın temel işlevi gerçek bilgiyi iletmektir. Bu nedenle, oracle yanlış veri iletirse akıllı sözleşme doğru çalışmaz. Bu durum, örneğin oracle’ın bilgiyi aldığı kaynağa bağlı olabilir. Ancak veriler hacker müdahalesiyle de bozulabilir. Merkezi blockchain oracle’ları bundan en çok etkilenir.

Oracle’ların bir diğer dezavantajı maliyettir. Dış veriler bir akıllı sözleşmeye gönderilirken ağ kaynakları tüketilir. Örneğin Ethereum ağında bu, gas’tir.

Sonuç

Dolayısıyla, blockchain teknolojisine olan ilginin artması ve bunun faaliyet alanlarına entegrasyon ihtiyacıyla birlikte blockchain oracle’larına olan ihtiyaç da artmaktadır. Blockchain’de oracle’lar aracı olarak önemli bir role sahiptir. Piyasada birçok şirket bu tür hizmetler sunar: Chainlink, Oraclize ve Augur. Hem şirket sayısı hem de nitelikli uzman ihtiyacı yalnızca artacaktır.