Başlangıç Seviyesi Tüccar Sözlüğü: Temel Kavramlar

Birkaç düzine temel yatırımcı ve trader terimi derledik; karmaşık ve sürekli değişen kripto terminolojisi içinde kaybolmamak için bunların anlaşılması gerekiyor.

Yatırımcı Temel Terimleri

• Bir borsa , alıcıların ve satıcıların menkul kıymetler, emtialar, para birimleri vb. üzerinde işlem yapabildiği bir yerdir; ayrıca borsa, işlem sürecini sağlayan ve düzenleyen bir kuruluştur. Emtia, döviz, vadeli işlemler ve hisse senedi borsaları vardır. Bunlar sırasıyla borsada işlem gören malları (kıymetli metaller, enerji, endüstriyel hammaddeler vb.), para birimlerini ve kripto paraları, vadeli işlem sözleşmelerini ve menkul kıymetleri alıp satar.
• Hisse senedi borsası kavramı, hisse senedi piyasası veya sermaye piyasasıyla yakından ilişkilidir - menkul kıymetlerin (hisseler, tahviller, vadeli işlemler) ihraç edilmesi ve dolaşımıyla ilgili yatırımcılar, ihraççılar ve bunların aracılar arasındaki ilişkidir; bunlar sahiplerine belirli (mali) haklar sağlar.
• Piyasa menkul kıymetleri - finansal araç türlerinden biri - belirli bir değere sahip maddi veya gayri maddi varlıklar üzerindeki haklardır. Bunlar, iki taraf arasındaki bir sözleşme niteliğinde gerçek veya sanal bir belgedir; bunun sonucunda taraflardan biri finansal varlık elde ederken diğeri finansal yükümlülük üstlenir.
• Varlık (baz varlık) - borsada işlem gören malların ortak adıdır: menkul kıymetler, hammaddeler vb. Varlıklar aynı zamanda bir şirketin ya da özel bir kişinin mülkiyeti; parasal değeri olan ve kâr getirme potansiyeline sahip maddi ve gayri maddi (örneğin bir marka) mülklerdir. Varlıklar sermaye (gayrimenkul ve ekipman), finansal ve gayri maddi (iş itibarı) olarak ayrılır. Şirketin maddi ve gayri maddi varlıklarına sermaye denir.
• Bilanço’nun diğer tarafında her zaman kuruluşun yükümlülükleri, yani borçları veya kredileri gibi taahhütleri yer alır.
• Bir varlığın tüm yükümlülükleri düşüldükten sonraki değerine özsermaye denir. Bu gösterge, şirketin finansal durumunu ve örneğin hisselerini satın alarak ona yatırım yapmanın uygunluğunu değerlendirmek için önemlidir.
• Türev, finansal bir sözleşmenin yanı sıra dayanak varlığa ilişkin belirli bir eylemi yerine getirme yükümlülüğüdür. Türevin değeri dayanak varlığın fiyatına bağlıdır ve buna dayanır, ancak mutlaka onunla aynı olmak zorunda değildir.
• Vadeli işlemler gibi farklı türev türleri vardır - tarafların belirli bir varlığın alım satım işlemini önceden belirlenmiş bir tarihte ve önceden belirlenmiş bir fiyattan yapmayı taahhüt ettikleri sözleşmeler; ayrıca opsiyonlar - belirli bir varlığı önceden belirlenmiş bir zamanda önceden belirlenmiş bir fiyattan satın alma hakkı (zorunluluk değil!) veren sözleşmeler.
• Herhangi bir varlık için en önemli göstergelerden biri likiditedir; yani varlığın piyasa değerinden nakde ve tersine hızlı ve kayıpsız biçimde çevrilebilme yeteneğidir.
• Piyasa kapitalizasyonu , bir şirketin çıkardığı tüm hisselerin değeri üzerinden ifade edilen değerini tahmin etmenizi sağlayan bir göstergedir. Bunu hesaplamak için hisse senedinin piyasa fiyatını toplam hisse sayısıyla çarpmanız gerekir. Piyasa kapitalizasyonu, traderların şirketin büyüklüğünü ve güvenilirliğini değerlendirmesine olanak tanır.
• IPO (Initial Public Offering) - şirketin menkul kıymetlerinin veya diğer varlıklarının borsada ilk halka arzı. Herkes bunları satın alabilir ve sonuç olarak statüsü değişerek özel şirketten halka açık şirkete dönüşen bir şirketin hissedarı olabilir. Böylece şirketler gelişimleri için finansman sağlar.
• Fiat para birimleri (fiat) - ABD doları, euro ve yuan gibi ulusal para birimleridir.
• Borsa endeksi (hisse senedi endeksi, borsa endeksi), bileşen şirketlerin hisselerinin birleşik fiyatını temsil eden, hisselerin davranışını izleyen ve etkinliklerini ölçmeye yarayan bir göstergedir. Endeksler, belirli bir sektörün veya büyüklüğün şirket hisselerini takip edebilir. Örneğin Dow Jones Industrial Average, New York Borsası’nda işlem gören en büyük 30 ABD şirketinin hisse fiyatlarına göre hesaplanırken FTSE 100, Londra Borsası’ndaki en büyük 100 şirket esas alınarak hesaplanır. Endeks, kendisini oluşturan tüm hisselerin fiyatlarının ortalaması veya ağırlıklı ortalaması olarak hesaplanır. Kural olarak tüm endekslerin başlangıç sayısı 1000’dir ve bu sayı hisse değerlerindeki yükseliş veya düşüşe bağlı olarak değişir.

Fiyatlar

• Bid (alış fiyatı) - alıcının bir varlığı satın almak için ödemeye hazır olduğu maksimum tutardır.
• Bunun zıttı ask (satış fiyatı) - varlığın satıcısının kabul ettiği minimum fiyattır.
• Talep fiyatı her zaman arz fiyatından düşük olur ve aralarındaki farka bid-ask spread ya da kısaca spread denir. Bid ve ask, traderların bir varlığın o andaki objektif değerini tahmin etmesine olanak tanır.
• Hedef fiyat - traderın gelecekte bir varlığı satmaya veya almaya hazır olduğu beklenen fiyattır. Piyasaya giriş ve pozisyon kapatma stratejisini belirlemenize yardımcı olur. Kural olarak teknik ve temel analiz temelinde belirlenir.
• Açılış fiyatı - piyasanın açıldığı andaki varlık fiyatıdır. Çeşitli faktörlere bağlı olarak kapanış fiyatından yüksek veya düşük olabilir; kapanış fiyatı ise işlem seansının sonunda kaydedilen son işlemin fiyatıdır.
• Bu iki fiyat arasındaki boşluğa gap denir ve bunların analizi traderların işlem stratejisini oluşturmasına yardımcı olur.
• Bir varlığın fiyatındaki dalgalanmalar ve bunun ortalama veya olağan değerden sapmasına volatilite denir.

Boğa ve Ayı Piyasaları, FUD ve HODL

• Boğa piyasası veya yükselen piyasa, uzun bir dönem boyunca (birkaç aydan birkaç yıla kadar) bir varlığın değerinde sürekli artış yaşanan dönemdir. Kural olarak, varlık fiyatları son dip seviyesine kıyasla %20 artmış ve altı aydan uzun süre büyümeye devam ediyorsa boğa piyasasından söz edilir. Boğa piyasası döneminde sık görülen kısa vadeli fiyat düşüşleri olabilir; son zirve değerinin %10’una ulaştığında buna düzeltme denir. Fiyatların son zirve değerinden %20 düşmesi, boğa piyasası döneminin sona erdiği anlamına gelir.
• Boğa piyasasının zıttı, varlığın değerinde sürekli düşüş yaşanan dönem olan ayı piyasasıdır. Başlangıcı, son zirve değerinden %20 veya daha fazla fiyat düşüşüyle işaret edilir.
• FUD, fear, uncertainty, and doubt anlamına gelir - özellikle büyük bir fiyat hareketi olduğunda piyasa duyarlılığını yansıtır.
• Bu ruh hâli, kripto meraklılarının işlem yapma ve coinlerini satın alma ya da elde tutma zamanını ve şeklini sıklıkla etkiler. Elde tutma eylemi genellikle HODL olarak adlandırılır - hold on to dear life.

Kripto Para Sözlüğü

• Kripto para, ihracı ve dolaşımı elektronik ortamda gerçekleşen sanal (dijital) paradır. Fiziksel bir karşılığı yoktur ve dünya para birimlerinden farklı olarak devlet tarafından kontrol edilmez. Kripto para ve onunla gerçekleştirilen işlemlerin tüm muhasebesi, çevrimdışı çalışan merkeziyetsiz bir ödeme sistemi tarafından yapılır. Kripto para işlemleri genellikle geri alınamazdır (işlemi engellemenin veya iptal etmenin bir yolu yoktur).
• Çeşitli kripto paralar vardır; bunların en bilinenleri Bitcoin’dir (ancak Ethereum, Monero ve Litecoin gibi coin’lerden de bahsetmek gerekir). BTC, aracısız ve komisyonsuz olarak 7/24 formatında kullanıcıdan kullanıcıya serbestçe ödeme yapmanıza olanak tanır; ancak aynı zamanda bu kripto para oldukça oynaktır ve fiyat dalgalanmalarına tabidir. Toplam bitcoin sayısı 21 milyon coin ile sınırlıdır. Mevcut bitcoinler kripto borsalarından satın alınabilir, yenileri ise madencilik yoluyla üretilir.
• Madencilik, yeni coin üretmenize olanak tanıyan işlemlerin yürütülmesi ve doğrulanması sürecidir. Uygulamada bu, madencilerin karmaşık matematiksel problemleri çözdüğü, sonuçlarının sistem tarafından doğrulandığı ve madenciye coin şeklinde ödül verildiği anlamına gelir (Proof of Work (PoW) yaklaşımı). Kripto paranın türüne bağlı olarak madencilik süreci çok enerji ve emek yoğun olabilir ve Bitcoin örneğinde olduğu gibi özel ekipman gerektirebilir.
• Blockchain , aracısız kripto para ödemeleri yapmak için kullanılan bir veritabanıdır. Her işlem bir bloğa eklenir, ağ tarafından doğrulanır ve önceki blokla ilişkilendirilir. Süreç, tüm blockchain ağı tarafından kontrol edilir; bu da işlem kayıtlarının yetkisiz değişikliklere karşı korunmasına yardımcı olur.
• Stablecoin, değeri başka bir varlığa: para birimine, kıymetli metallere veya başka bir kripto paraya bağlı olan bir kripto paradır. Bu, daha yüksek fiyat istikrarı sağlar. Bir stablecoin, ilgili varlığın rezerv stoku ile desteklenmelidir; örneğin bir döviz hesabı veya depodaki kıymetli metaller.
• Token , belirli bir varlığa (örneğin tokenleştirilmiş menkul kıymetler veya belirli miktarda kıymetli metal sahipliğini ifade eden bir coin), bir ürüne (ödeme tokenleri) veya bir hizmete (kullanım tokenleri) erişim sağlayan bir kripto paradır. Bunlar başka kripto paralarla takas edilebilir, ayrıca fiata dönüştürülebilir ve özel bir akıllı sözleşme, token ödünç alıp vermeye ve bundan faiz kazanmaya olanak tanır.
• Bazen belirli koşullar sağlandığında tokenlar ücretsiz olarak elde edilebilir — örneğin, başka kripto paralara sahipseniz. Bu dağıtım airdrop olarak adlandırılır ve çoğu zaman bir projeye dikkat çekmek için yapılır. Aynı zamanda bir şirket veya projenin gelişimi için fon toplamak amacıyla tokenların ilk arzı anlamına gelen ICO’nun başlangıcı da olabilir.
• DeFi, “decentralized finance” ifadesinin kısaltmasıdır ve blockchain üzerinde inşa edilmiş bir grup finansal ürün için kullanılan genel bir terimdir. Bunun belirli bir teknoloji değil, daha çok birçok yazılım çözümü olduğu anlaşılmalıdır.

Trader Araçları ve Stratejileri

• İşlemin temel kavram ve araçlarından biri, bir yatırımcının belirli koşullar altında belirli bir varlıkla belli bir işlemi gerçekleştirmek için borsaya verdiği order (emir, bid)dir. İki ana emir türü vardır: piyasa ve ertelenmiş emirler.
• Piyasa emri, borsaya girilir girilmez en iyi mevcut fiyattan derhâl gerçekleştirilir.
• Ertelenmiş emir - yalnızca belirli koşullar yerine getirildiğinde, kural olarak fiyatın belirli bir seviyeye ulaşmasıyla çalışır. Örneğin bir stop loss emri (“moose”), fiyat belirli bir seviyeye düştüğünde pozisyonun otomatik olarak kapatılmasını (varlığın satılmasını) sağlar; bu da yatırım kaybını azaltmaya yardımcı olur, take profit emri ise belirlenen maksimuma ulaşıldığında çalışır.
• Depth of Market - alım ve satım emirlerinin yanı sıra işlemler ve menkul kıymetler ile diğer finansal araçlara ilişkin bilgilerin yer aldığı listedir. Kural olarak üst kısımda satış emirleri, alt kısımda alım emirleri görüntülenir. Borsa camının bir başka bölümü, son işlemin değeri ve hacmi hakkında bilgi içerir. Borsa camında sunulan en iyi teklifler, varlık için bid, ask ve spread değerlerini oluşturur. Bir warrant, trader için bir varlığın alım veya satım açısından çekiciliğini belirlemesine yardımcı olduğu için faydalıdır.
• Fiyat dalgalanmalarını tahmin etmek için traderlar iki ana yöntem kullanır: teknik ve temel analiz.
• Teknik analiz, finansal araçların ve yatırım olanaklarının değerlendirilmesinde tarihsel veriler ve tekrar eden piyasa döngüleri fikrine dayanır. Yani trader, istatistiksel yöntemler veya grafikler kullanarak varlığın geçmişini inceler; özellikle fiyatına ve piyasadaki hacmine dikkat eder ve fiyat davranışındaki kalıpları arayıp ortaya çıkarır.
• Temel analiz, teknik analizden farklı olarak çok geniş bir faktör yelpazesini inceler ve dikkate alır: şirketin ve sektörün finansal tabloları, olası gelişim perspektifleri, siyasi ve sosyal faktörler vb. Trader, araştırmanın yanı sıra makro (ekonominin genel durumu) ve mikroekonomik (gelir, kâr, şirketin özsermayesi) faktörlere dayanarak tahminlerini oluşturur. Teknik analiz çoğunlukla kısa vadeli yatırımlar için kullanılırken, temel analiz değeri düşük ya da aşırı değerlenmiş finansal araçları (örneğin hisseler) belirlemeye ve piyasa temellere yetiştiğinde bunların alım/satımından kazanç sağlamaya olanak tanır.
• Bir varlığın risk ve kârlılık derecesini de belirlemek mümkündür - bu, herhangi bir menkul kıymetin volatilitesini başka bir referans varlıkla karşılaştırarak ölçen bir göstergedir. Belirli hisselerin değer dinamiklerini genel borsa dinamikleriyle karşılaştırarak hesaplanır. Eğer beta oranı 1’den büyükse, bu varlığın risk seviyesinin piyasa ortalamasından yüksek olduğu anlamına gelir; daha düşükse, risk daha düşüktür.
• Long pozisyon, traderın bir varlığı gelecekte daha yüksek fiyattan yeniden satmak için satın aldığı bir stratejidir. Kural olarak böyle bir pozisyon açarken, yani hisse veya başka bir varlık alırken yatırımcı onu kısa vadede satmayı düşünmez ve fiyatının artmasını bekler.
• Long pozisyonun zıttı, belirli bir varlığın fiyatının düşeceğine inanılmasına dayanan bir kazanç stratejisi olan short pozisyon (short)dur. Trader, değerinin yakında düşeceğini düşündüğü menkul kıymetleri satar ve ardından bunları daha düşük fiyattan geri alır. Bu arada, başlangıçta yatırımcı menkul kıymetleri bir aracıdan kredili olarak alır.
• Çeşitlendirme, yatırım risklerini en aza indirmek için sermayenin farklı risk, getiri vb. özelliklere sahip varlıklar arasında dağıtılmasını içeren bir yaklaşımdır. Yani bir varlıktaki kayıplar (örneğin hisseler) başka bir varlıktaki kazançlarla: altın veya kripto para ile dengelenebilir.
• Hedging, riskleri dengeleyerek yatırımları kayıplardan korumayı amaçlayan başka bir stratejidir. Çoğu zaman hedge edilirken trader, ekonomik olarak bağlantılı piyasalarda zıt pozisyonlar açar; örneğin farklı yönlerde hareket eden hisseler alır (uçak ve petrol üreten şirketler) veya vadeli işlemler ve türevler kullanır. Genellikle hedging kısa vadede gelir elde etmek için kullanılır.