Các loại Blockchain

Về bản chất, blockchain là một cơ sở dữ liệu phân tán, trong đó mọi thay đổi đều được ghi lại dưới dạng một chuỗi các khối. Cấu trúc của blockchain tự nó giả định các mức độ truy cập thông tin khác nhau. Tham số này được sử dụng như một tiêu chí để phân loại blockchain, nhưng mang tính tương đối, vì công nghệ blockchain là nhất quán.

Vì vậy, dựa trên các tiêu chí này, có hai phiên bản phân loại blockchain: Canadian and British.

Phiên bản Canadian

Phiên bản Canadian dựa trên tầm nhìn của Vitalik Buterin, người sáng lập nền tảng blockchain Ethereum. Cách phân loại này giả định có ba loại blockchain.

Một blockchain công khai là chuỗi các khối mà bất kỳ ai cũng có thể truy cập và đọc. Ngoài ra, bất kỳ ai cũng có thể gửi giao dịch, chờ chúng được đưa vào nếu hợp lệ, và tham gia vào quá trình đồng thuận. Quá trình này xác định khối nào được thêm vào chuỗi và thiết lập trạng thái hiện tại của mạng. Blockchain công khai đóng vai trò như một giải pháp thay thế cho các hệ thống tin cậy tập trung hoặc bán tập trung. Chúng dựa vào các động lực kinh tế và cơ chế xác minh mật mã, chẳng hạn như proof-of-work hoặc proof-of-stake. Nguyên tắc cơ bản là ảnh hưởng của các bên tham gia đối với quá trình đồng thuận tỷ lệ thuận trực tiếp với nguồn lực kinh tế của họ. Blockchain thường có tính phi tập trung.

Blockchain consortium là các loại blockchain mà việc xác thực được kiểm soát bởi một nhóm node được chọn trước. Ví dụ, một consortium gồm 15 tổ chức tài chính, mỗi tổ chức vận hành một node. Để một khối hợp lệ, 10 tổ chức phải ký xác nhận. Quyền truy cập blockchain có thể là công khai hoặc chỉ giới hạn cho các thành viên. Một blockchain như vậy có thể được xem là "phi tập trung một phần".

Một blockchain riêng tư hoàn toàn có quyền truy cập dữ liệu bị hạn chế. Việc xác nhận giao dịch, kiểm toán và quản trị cơ sở dữ liệu trong các mạng như vậy chỉ dành cho một nhóm cá nhân được xác định rõ ràng. Khi nói đến quyền truy cập dữ liệu, nó có thể là công khai hoặc bị hạn chế nghiêm ngặt.

Phiên bản British

Phiên bản British dựa trên báo cáo của Mark Walport, cố vấn khoa học chính của chính phủ UK. Trong báo cáo “Distributed Ledger Technology: Beyond Blockchain” về sổ cái phân tán và tiềm năng của blockchain trong lĩnh vực public administration, ông đã chia blockchain thành ba loại.

• Unauthorized public ledgers
• Authorized public ledgers
• Authorized private ledgers 

Cách phân loại này tương tự với của Vitalik Buterin. Trong cách phân loại này, tương đương với Public Blockchain trong phiên bản British là Unauthorized public ledgers, tương đương với Consortium Blockchain là Authorized public ledgers, và tương đương với Fully private Blockchain là Permitted private ledgers. Hơn nữa, báo cáo đề xuất một bài kiểm tra nhỏ gọi là “Classification of Distributed Registries”, cho phép cá nhân tự xác định loại blockchain mà nó thuộc về.

Trong public blockchains, sự tham gia của người dùng luôn được xác định độc lập và phụ thuộc vào nguồn lực cá nhân (tài chính hoặc phần cứng) của họ. Ngoài ra, không ai có thể ngắt kết nối một người dùng khỏi mạng phân tán, vì tất cả những người tham gia trong blockchain công khai đều bình đẳng. Trong một số trường hợp, họ có thể phớt lờ hoặc chặn một người dùng gửi giao dịch không đúng hoặc truyền thông tin không phù hợp với giao thức. Tuy nhiên, những biện pháp này hoàn toàn mang tính tự quản lý và không dựa trên giao thức.

Trong private blockchains, các node tin cậy chuyên biệt hoặc các nhóm node có mức độ thẩm quyền cao hơn những người dùng khác có thể kết nối người dùng hiện có vào mạng. Ngoài ra, họ cũng có thể chịu trách nhiệm ngắt kết nối họ. Blockchain riêng tư là các cấu trúc phân cấp gồm hai hoặc nhiều cấp. Các cặp khóa cấp quyền truy cập vào hệ thống được cấp phát và quản lý bởi các node quản trị chuyên dụng và có thể bị thu hồi nếu cần. 

Blockchain riêng tư không hoàn toàn tuân thủ các nguyên tắc của công nghệ - phi tập trung và bình đẳng giữa các bên tham gia. Điều này là do việc triển khai chúng trong các hệ thống doanh nghiệp có thể tiềm ẩn rủi ro đáng kể.

Phân loại theo Mức độ Kiểm soát đối với Blockchain

Tiêu chí tiếp theo bổ sung thêm một lớp cho việc phân loại blockchain là mức độ kiểm soát đối với blockchain. Theo tiêu chí này, blockchain có thể được chia thành bốn nhóm.

• Public Decentralized Blockchains
• Public blockchains with delegated governance
• Private Controlled Blockchains
• State Blockchains

Các blockchain công khai hiện đại có cấu trúc một cấp. Trong các hệ thống này, mọi người tham gia đều được xem là bình đẳng, và đồng thuận đạt được thông qua bỏ phiếu gián tiếp bởi các node tạo ra khối. Các mạng phi tập trung công khai không hạn chế sự tham gia vào quản trị, và cơ hội của các bên tham gia chỉ được xác định bởi tỷ lệ nguồn lực sẵn có của họ so với tổng nguồn lực.

Sau hơn một thập kỷ phát triển blockchain, có thể kết luận rằng việc đạt được sự phi tập trung hoàn toàn trong các mạng tự quản lý, hay đúng hơn là tự phát điều tiết, gần như là không thể trong thực tế. Các blockchain công khai cuối cùng cũng sẽ gặp phải sự tập trung hóa. Vì vậy, đã có một nỗ lực đưa các yếu tố tập trung hóa vào để nâng cao chức năng quản lý và các chỉ số khác của blockchain. Điều này dẫn đến sự xuất hiện của các blockchain công khai đầu tiên với cấu trúc hai cấp vào năm 2015, nơi các node có năng lực nâng cao đóng vai trò nổi bật. Đây là dấu hiệu của nhiều cấp độ kiểm soát trong mạng blockchain, với các mức thẩm quyền khác nhau. Điều này đặc biệt nổi bật ở các blockchain công khai có ủy quyền kiểm soát.

Các blockchain được kiểm soát tư nhân (doanh nghiệp) là các giải pháp công nghệ đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp. Trong các hệ thống như vậy, mỗi node có một mức truy cập được chỉ định trước. Khác với blockchain công khai, dữ liệu không phải lúc nào cũng được công khai, ngay cả để đọc. Việc kiểm soát các blockchain như vậy được thực hiện bởi các node đặc biệt có thẩm quyền cao hơn. Những node này chịu trách nhiệm triển khai chính sách phân phối dữ liệu, xác minh danh tính người dùng và chứng thực việc ghi dữ liệu lên blockchain.

Các sổ cái phân tán dùng cho mục đích công cộng nhìn chung chỉ khác đôi chút so với blockchain doanh nghiệp và yêu cầu quyền truy cập thông tin có kiểm soát. Tuy nhiên, các cơ quan nhà nước có những yêu cầu cụ thể đối với công nghệ blockchain, bao gồm mức tối đa của thông tin chưa bị thay đổi có thể được thêm vào. Ngoài ra, họ có mức kiểm soát nghiêm ngặt nhất đối với việc bổ sung dữ liệu. Đồng thời, thông tin đã có sẵn trên blockchain thường có thể được công khai, vì các cơ quan chính phủ nên hướng tới việc tăng cường tính minh bạch. Blockchain nhà nước có thể được xem là một phân nhóm riêng biệt của blockchain doanh nghiệp, mang những đặc điểm riêng nhưng đồng thời cũng thuộc một danh mục riêng.

Vì vậy, việc phân loại blockchain dựa trên mức độ truy cập thông tin có thể được trình bày dưới dạng cấu trúc hai tầng. Tầng đầu tiên xác định tiêu chí minh bạch, trong khi tầng thứ hai xác định mức độ kiểm soát blockchain.

Kết luận

Blockchain công khai là các mạng mở và không cần cấp quyền, nơi bất kỳ ai cũng có thể tham gia và sử dụng. Ngược lại, blockchain riêng tư là các mạng đóng và có cấp quyền, giới hạn quyền truy cập đối với những người tham gia cụ thể, từ đó cung cấp khả năng kiểm soát và bảo mật dữ liệu cao hơn. Blockchain công khai thường được sử dụng cho tiền mã hóa và các ứng dụng phi tập trung, trong khi blockchain riêng tư thường được dùng cho các trường hợp sử dụng doanh nghiệp và mạng consortium

Tóm lại cuộc thảo luận về các khía cạnh công nghệ của blockchain, cần lưu ý rằng nó nên được xem như một mô hình công nghệ mới. Công nghệ này bao gồm một số ý tưởng khác nhau về mặt khái niệm: sổ ghi lưu trữ phân tán, các thuật toán đồng thuận và cơ chế bảo vệ dữ liệu bằng mật mã. Công nghệ blockchain dựa trên logic lưu trữ không phụ thuộc vào một máy chủ tập trung hay một nhóm máy chủ. Công nghệ này tạo ra và lưu trữ một danh sách các bản ghi có thứ tự gọi là các khối. Mỗi khối chứa một dấu thời gian và, quan trọng nhất, là ảnh (hash) của khối trước đó. Công nghệ này thực sự “liên kết” các khối dữ liệu lại với nhau, ngăn việc thay đổi từng khối riêng lẻ mà không làm thay đổi toàn bộ chuỗi.

Nhờ sự tích hợp của các giải pháp công nghệ, blockchain sở hữu một số đặc điểm nổi bật: tính mở, tính bất biến của dữ liệu được lưu trữ, và khả năng công bố cũng như giám sát logic thực thi (mã chương trình) trong một mạng phi tập trung. Tất cả những khía cạnh này cho thấy blockchain không chỉ là một công nghệ hấp dẫn và đầy hứa hẹn, mà còn là một giải pháp công nghệ thực sự độc đáo cho phép phi tập trung tuyệt đối.