Kripto Balonlarını Tanımak

En başından beri insanlar kripto paraları varlık balonları olarak adlandırdı. Bitcoin ve diğer kripto paralara şu nedenlerle balon denildi: birincisi, kripto paralar günlük şeyleri satın almak için kullanılamıyordu, ikincisi, kripto paralar programcı topluluklarında izole kalmıştı ve üçüncüsü, kimse onlara yatırım yapamıyordu. Bu nedenle insanlar erken dönemde kripto paraların değerinin olmadığı sonucuna vardı.

Eleştirmenler haklı mı? Kripto bir dolandırıcılık mı? Bu metinde, bu bakış açısının neden var olduğunu tartışacak, kripto paralara yönelik en yaygın iddiaları analiz edecek ve bunların güvenilirlik derecesini değerlendireceğiz.

Piyasa Balonu Nedir?

Piyasa balonu, varlık fiyatlarının hızla sağlıklı piyasa değerinin üzerine çıktığı ve piyasanın oynak davranışı nedeniyle sonrasında fiyatların düştüğü, çoğu zaman çift haneli oranlarda azaldığı bir yatırım veya ekonomik döngüdür.

Yatırımcıların ve ekonomistlerin incelemesi gereken birçok tarihî piyasa balonu örneği vardır. Örneğin, 1980'lerde Japonya'nın "balon ekonomisi", 1990'ların sonlarında hisse senedi piyasasındaki dot-com balonu, 2009'daki ABD konut balonu ve 2015'teki Çin hisse senedi piyasası balonu. Ancak şu anda en çok tartışılan potansiyel piyasa balonları arasında ABD hisse senedi piyasası, Çin'deki konut piyasası ve kripto para piyasası yer alıyor.

Piyasa balonlarının bu kadar keskin birinci dereceden etkileri ve öngörülemez ikinci ve üçüncü dereceden sonuçları olduğundan, yatırımcılar bir piyasa balonunun ne olduğunu anlamak için çaba göstermelidir.

Kripto Para Balonu Fikri

Kripto paraların hızlı büyümesi bir sorun yarattı. Birçok yatırımcının tam olarak anlamadığı bu yeni varlıklar, Fortune 500 şirketlerinin piyasa değerini aştı ve binlerce yüzde puanlık kârlar üretti. Bu birkaç kez yaşandı. Örneğin, Aralık 2017'nin ilk günlerinde Bitcoin 19.000 dolarlık fiyata ve 300 milyar dolardan fazla piyasa değerine ulaştı; Nisan 2021'e gelindiğinde Bitcoin'in değeri 60.000 dolara (ATH) çıktı ve piyasa değeri 1 trilyon dolara ulaştı. Bu aşırı yüksek değerlemelerin bir sonucu olarak, piyasalar bu kadar kısa aralıklarda acımasızca yön değiştirdi ve kripto para balonları patladı.

Ancak 2018'in başında kripto piyasasının çöküşü tamamen spekülatif nedenlerle oldu ve 2021 baharında Fed'in faiz oranını düşürmeye yönelik politikası ve borçlanma fonlarının aşırı kullanımı nedeniyle çöktü. Her iki vaka da piyasa balonları ve kripto para piyasası balonları patladığında neler olduğuna dair ciddi örneklerdi.

İddia 1: Kripto paralar hiçbir şeyle güvence altına alınmadıkları için bir dolandırıcılıktır

Bu "destek eksikliği" argümanı, kripto eleştirmenlerinin en popüler tezlerinden biridir. Bu yaklaşımın bu kadar popüler olmasının nedenlerinden biri, genel olarak bunun doğru olmasıdır: kripto paralar, büyük ölçüde, herhangi bir itibari para birimi ya da altın veya gümüş gibi fiziksel varlıklar tarafından 1:1 oranında desteklenmez. Bunun yerine kripto paralar, insanların onlara duyduğu güven ile desteklenir.

Bitcoin'in, para olarak sahip olduğu benzersiz nitelikler nedeniyle hiçbir şeyle desteklenmesine gerek olmadığı düşünülür: kıtlığı ve değişmezliği. Bunlar, kripto paranın teminat olmadan, örneğin 1:1 altın gibi, "çalışmasını" sağlayan temel özellikleridir.

Fark ne, bitcoin fiziksel bir şeyle mi destekleniyor? ABD doları çoktan altın standardından uzaklaştı, öyleyse neden insanlar hâlâ kripto paralar hakkında bu argümanı kullanıyor?

Bu genellikle insanların kripto paranın değerini nasıl tanımladığına bağlıdır.

Burada kullandığımız "değer" teriminin iki anlamı vardır. İlk durumda, birinin para ödemeye hazır olduğu arzu edilen şey veya hizmeti tanımlayabilir; ikinci durumda ise kelime finansal anlamda kullanılabilir - yani bir şeyin parasal birimlerle tahmin edilen bedeli. Bu ikinci anlam, Bitcoin destekçilerinin neden onun itibari para birimine karşı avantajını gördüğünü açıklayabilir.

Bitcoin'in itibari para sisteminden farklı olan merkeziyetsiz çalışma biçimi, kripto para destekçilerinin onun para olarak daha iyi hizmet vereceğine inanmasının nedenlerinden biridir

Şimdi itibari para birimlerinin kendi yönlerine yönelik aynı eleştiriye nasıl dayandığına bakalım.

Tüm itibari para birimleri, ABD doları gibi en etkili olanlar bile, yıl yıl değerlerinde düzenli dalgalanmalar yaşar. Finbold tarafından sağlanan verilere göre, ABD dolarının gerçek değeri son 50 yılda altı kez azaldı. 1972'de bir doların değeri 1 dolardı, ancak 2022'ye gelindiğinde 0,14 dolara düştü. Dolayısıyla, dünya hükümetinin desteğine rağmen dünyanın en güçlü para birimlerinden biri zaman içinde değer kaybetmiştir.

Kripto para fiyatlarının bu kadar istikrarsız olmasına şaşırmayın. Daha fazla benimsenme veya kurumsal yatırım gibi iyi haberler geldiğinde fiyatlar yükselir. Ancak hack'ler veya dolandırıcılıklar gibi kötü haberler ortaya çıktığında fiyatlar düşer.

Dolayısıyla, kripto paralar fiziksel bir varlıkla ya da herhangi bir hükümetle güvence altına alınmıyorsa, bu onların değersiz olduğu anlamına gelmez.

İddia 2: Kripto paralar yasa dışı faaliyetlerde kullanıldıkları için bir dolandırıcılıktır

Bu iddia da popülerdir, ancak tamamen doğru değildir. Kripto paralar kara para aklama veya uyuşturucu ticareti gibi yasa dışı faaliyetlerde kullanılabilir, bu doğrudur; ancak bu yeryüzündeki tüm para birimleri için geçerli değil mi?

Yine de kripto paraların kullanıldığı tek şey bu değildir. Kahve almak ya da gelecekteki projelere yatırım yapmak gibi yasal faaliyetlerde de kullanılırlar.

Bu ifadenin popüler olmasının nedeni, sansasyonelleştirilmiş olması ve "Kripto paralar uyuşturucu ticaretinde kullanılıyor!" gibi başlıklarla yayımlanmış çok sayıda makalenin bulunmasıdır.

Ancak itibari para birimleri de, başta ABD doları olmak üzere, yasa dışı faaliyetlerde kullanılır. Yakın zamanda Chainalysis'in 2021 verileri paylaşıldı ve buna göre: çevrimdışı dünyada her yıl 800 milyar ila 2 trilyon dolar arasında itibari para aklanıyor. Karşılaştırma için, 2021'de tüm kripto para işlemlerinin yalnızca %0,05'i aklama işlemleriydi.

Buradaki kilit nokta, "kripto para bir dolandırıcılıktır" anlatısının tamamının medya şirketleri tarafından teşvik edilmesidir; çünkü bu onlara daha fazla trafik sağlar. Similarweb'in yakın tarihli bir raporu, "kripto paraya yatırım yapmak" veya "kripto paraya nasıl yatırım yapılır?" gibi konuların, "kripto bir dolandırıcılıktır" ya da "kripto para sahtekârlıktır" gibi olumsuz ifadelere kıyasla önemli ölçüde daha az görüntülenme aldığını renkli biçimde gösteriyor.

İddia 3: Kripto paralar çok oynak oldukları için bir dolandırıcılıktır

Bu ifade kısmen doğrudur. Kripto paralar istikrarsızdır ve bu, bakış açınıza bağlı olarak hem iyi hem kötü olabilir.

Bazıları, oynaklığın yüksek kâr potansiyeli taşıdığı için iyi olduğunu düşünür. Diğerleri ise oynaklığı, büyük kayıp ihtimali taşıdığı için kötü bir olgu olarak görür.

Her hâlükârda, oynaklığın kendisi kripto paraların sahtekârlık olduğu anlamına gelmez.

Hisse senedi ve tahvil yatırımcılarının da oynaklıkla baş etmek zorunda kaldığı bir gerçektir. Kripto paralarda olduğu gibi, hisse senetleri ve tahvillerin oynaklığı da hem iyi hem kötü bir faktör olabilir.

Dolayısıyla, kripto paralar çok oynak oldukları için sahtekârlık olduklarını söylemek istiyorsak, aynı zamanda hisse senetleri ve tahvillerin de sahtekârlık olduğunu söylememiz gerekir.

İddia 4: Kripto paralar düzenlenmediği için bir sahtekârlıktır

Yine, bu ifade anlamlıdır, ancak yalnızca kısmen. Kripto paralar, itibari para birimleri gibi hükümetler tarafından geniş ölçekte düzenlenmez. Ancak bu, hiç düzenlenmedikleri anlamına gelmez.

Büyük ölçüde, kripto paralar, onlarla nelerin yapılabileceğinin ve nelerin yapılamayacağının kaydedildiği bir program kodu tarafından düzenlenir. Ve bu kod herkesin erişimine açıktır.

Kripto paralar çoğu dünya devleti tarafından kontrol edilmese de, yine de bir şekilde düzenlenmektedir.

İddia 5: Kripto paralar bir dolandırıcılıktır çünkü bu piyasa bir balondur

Bu ifadede, tahmin edeceğiniz gibi, belli bir doğruluk payı da vardır. Teknoloji dünyasındaki birçok trend gibi kripto paralar da bir gün sonunda patlayacak bir balonun işaretlerini gösterir.

Ancak yine, bu onların sahtekârlık olduğu anlamına gelmez. Finansal piyasalarda balonlar sürekli ortaya çıkar. Örneğin, 1990'ların sonlarında dot-com balonu ve 2000'lerin başlarında bir emlak balonu vardı. Ancak bunlar patladığında tüm web siteleri işe yaramaz çıkmadı ve şimdi tüm konutlar değersiz değil.

Kripto paralar için de durum aynı. Bazıları ayakta kalacak ve gelişecektir. Ya da balon meraklılarına karşı başka bir argüman: bugünkü durgunluk sırasında Bitcoin'in fiyatının tarihî dip seviyesi bile, son kripto kışı sırasında olduğundan çok daha yüksek seviyelerde işlem görüyor.

Kripto Balonları ve Hisse Senedi Balonları

Kripto para balonu, hisse senedi piyasasındaki bir balona benzer; burada varlık fiyatları ve piyasa değerlemeleri keskin biçimde yükselir ve keskin biçimde düşer. Kripto para piyasalarının, bildiğiniz gibi, istikrarsız olması nedeniyle, kripto para balonunun çöküşüne dair birkaç vaka yaşanmıştır (aşağıdaki tabloda gösterilmiştir).

O Zaman Kripto Para Bir Balon mu?

Bitcoin destekçileri ve yatırımcıları, onun para birimi olarak kullanışlılığına, nakit saklamak için iyi bir yer olmasına, enflasyona karşı koruma sağlamasına ve altından daha iyi bir tasarruf aracı olmasına işaret eder. Bu dört değer önerisi, bir yatırım tezi olarak sağlam temellere dayanır.

Peki Bitcoin'in fiyatını ne haklı çıkarır ve çöküş belirtileri gösteriyor mu? Bir kripto para balonu, bir kripto paranın fiyatının adil piyasa değerini aşmasıdır. Ancak reel ekonomi düşmeye devam ederken ve enflasyon hızla artarken Bitcoin'in değeri geçerliliğini korur ve hatta güçlenir.

Bununla birlikte, Bitcoin hâlâ birçok şirketin bilançosunda yer almıyor, günlük tüketim mallarını alıp satmak için kullanılmıyor ve bir işlem mekanizması değil (maliyet nedeniyle). Hatta bazıları onun asla bir değişim aracı ve enflasyona karşı gerçek bir savunma aracı olmayacağını savunur.

Bu, kripto paralar etrafındaki tartışmanın ve onların mutlaka bir sonraki balona dönüşüp dönüşmeyeceğinin mevcut durumudur. Bu, örneğin Bitcoin gibi kripto paraların gerçek değeri üzerine bir tartışmadır.

Ancak Mart 2020'de, hisse senedi piyasası %35 çöktüğünde Bitcoin %55 düştü ve hisse senedi piyasası toparlandıktan sonra Bitcoin'in fiyatı hisse senedi piyasasının çok önüne geçti. Tüketiciler harcamaya devam ederse, faiz oranları düşük kalırsa ve gelirler yüksek kalırsa, Bitcoin yükselecektir. Ancak faiz oranları yükselirse, zirve kârlarına ulaşılırsa ve ekonomik büyüme yavaşlarsa, bir düzeltme meydana gelebilir. Fakat temel göstergeler, kısa vadede büyük bir kripto balonunun ortaya çıkacağını göstermiyor.

Çok fazla yanlış bilgi olduğuna dikkat etmek gerekir - ve bu bilgi her yerden dalga dalga yayılıyor: haber akışları ve televizyon programları, blogger'lar ve capper'lar, ama gelin gerçekleri tartışalım:

Merkeziyetsizlik

"Kripto para gücü merkezi sistemlerden alır ve onu meşru sahiplerin - sıradan insanların - ellerine verir!," - Mark Zuckerberg, Amerikalı programcı ve dünyanın en büyük sosyal ağı Facebook'un (şimdiki Meta) kurucusu.

Kripto para, varlıkların merkeziyetsizliğini dünyamıza getirdi - 2000'lerin başı argosuyla ifade edersek "çok havalı" bir şey; bu da birçok bankayı dehşete düşürüyor. Buradaki korkunç şey ne? Merkeziyetsiz bir ağ, çok sayıda bağımsız kullanıcı (düğüm) tarafından desteklenir ve merkezi itibari varlıkların aksine, az ve sabit sayıda insan tarafından yönetilmez. Bu tür fonlar birinin kararıyla "dondurulamaz" ve yalnızca sahibi tarafından yönetilir. Kripto parada ayrıca blok zincirleri vardır; bunların üzerine çeşitli projelerin birçok token'ı yerleştirilir ve belirli noktalarda ekosistemlerinin "rehinesi" hâline gelirler.

Piyasa Değeri ve Popülerlik

Bu makalenin yazıldığı sırada toplam "piramit"in piyasa değeri 2.038.541.896.455 dolar ve günlük işlem hacmi 101.470.578.729 dolardır. Fena değil, değil mi? Büyüyen "trend"i anlayan büyük şirketler ve bankalar piyasaya girmeye başladı. Borsalardaki birçok yatırımcı, oynaklık göstergelerini ve çeşitli IDO/ICO sonuçlarını gözlemleyerek gelirlerinin bir kısmını kripto borsalarına yönlendiriyor. Basit örnekler verelim: Adidas, NFT'sini satarak 22.500.000 dolar kazandı (neden olmasın?), Mastercard ve Visa yakında kripto para ödemelerine destek eklemeyi planlıyor (artık uzaylı piyasa yapıcılarının komplosundan söz etmek zorlaşıyor mu?), ardından Elon Musk sürekli olarak ateşe benzin döküyor. Kripto paralar birkaç yıldır trendler arasında sınıflandırılıyor ve herhangi bir trend, göz ardı edilemeyecek ek bir gelir hattının bir çeşididir. İyi, bu trendin oldukça umut verici bir yön olduğu da belirtilmelidir.

Kripto Para - Resmî Ödeme Aracı

Kripto paraların önemini ve gerekliliğini kanıtlayan ikna edici bir gerçek, ekonomik olarak önde gelen birçok ülkede büyük ölçekte yasallaştırılmalarıdır. 2022 verilerine göre, Almanya, İsviçre, ABD, El Salvador, Japonya, Kanada ve Avustralya gibi ülkelerde kripto para ile ödeme yapılabilir.

Ayrıca birçok kişi kripto paraları ana tasarruf varlığı olarak kullanmaya başladı ve bunu tasarruflarını enflasyondan korumak için yapmak istediklerini savundu. 2010'da ABD'li programcı Laszlo Hanich'in iki pizzayı bitcoin ile aldığını hatırlayın. Şimdi 1 BTC ile yalnızca iki pizza değil, bir pizza dükkânının tüm katını da alabilirsiniz (belki de tüm dükkânı). Fiyatlardaki bu artış, insanların ilgisini gösteriyor ve artık giderek daha sık şu sözleri duyabiliyorsunuz: "Kripto paralar dijital çağın altınıdır."

Teknolojik Etkinlik

Bitcoin "hype" yarattığından beri, görünüşe göre çok az zaman geçti, ancak teknoloji şimdiden birçok büyük adım atmayı başardı. Genel olarak, kripto meraklılarından oluşan ekipler birçok blok zinciri geliştirdi. Liderlik için verdikleri mücadele, tüm bilinen döviz kurlarına ek olarak kripto paraların metaverse'e, oyunlara, çeşitli uygulamalara ve soğuk ve merkeziyetsiz cüzdanlara da girmesine yol açtı. Kripto dünyasında olup biten her şeye duyduğu güvensizlik nedeniyle tasarruflarını uzak, karanlık bir kutuda bir yerde tutan insanlar, sabit fiyatlı coin'leri - dijital biçimde dolar olan stablecoin'leri - güvenle satın almaya başladı.

Sonuç

En önemli sonuç (aynı zamanda kriptonun avantajı) paranıza bağımsız olarak sahip olabilme yeteneğidir. Sıradan ağ kullanıcılarının günlük pasif geliri ve "Wall Street'in Kurdu" filminin atmosferinden biraz tatma konusunda fazladan bir nedeni vardır. Bunun ne olduğunu denemeye karar verirken, yatırımın bilgi gerektirdiğini (ki internette mevcut), "balon" korkusundan uzak durmayı ve "altın dağlar" vaat eden dolandırıcılara kanmamak için dikkatli olmayı unutmayın.

Ancak kripto paraların bugün spekülatif yatırımlar olduğunu ve hiçbir koşulda kaybetmeyi göze alabileceğinizden fazlasını yatırım yapmamanız gerektiğini unutmayın. Hisseler ve diğer yatırım türlerini yönetmek için gerekli olan aynı yaklaşımı kullanın.

Kripto paralar istikrarsızdır: fiyatlar herhangi bir anda düşebilir. Ve hisse senedi piyasasıyla aynı ölçüde hükümetler tarafından düzenlenmedikleri için, paranızı kaybederseniz çoğu zaman onu geri alamazsınız. Eğer bir kripto para portföyü toplamaya karar verdiyseniz, elbette risk iştahınız zaten oldukça yüksektir. Bununla birlikte, yalnızca risklerin mevcut olması, kripto para dünyasının tamamını otomatik olarak bir sahtekârlık yapmaz.