CEX ve DEX: Akıllıca Seçim Yapmak

Günlük işlem yapmaya uygun bir kripto borsası ararken birçok faktörü dikkate almanız gerekir. Bilmeniz gereken ilk şey, iki ana işlem platformu türü olduğudur - merkezi borsa (CEX) ve merkeziyetsiz borsa (DEX). Ayrıca kendi işlem deneyiminizi, fonlar üzerindeki kontrol derecesini, farklı borsa türlerindeki komisyon farkını ve çok daha fazlasını analiz etmek gerekir. 

Trading Deneyimi 

Çoğu yeni trader, CEX’i tercih eder çünkü merkezi borsaları kullanmak için neredeyse hiç deneyim gerekmez; her şey sezgisel olarak basit ve anlaşılırdır. Aynı zamanda uzmanlar, yeni başlayanların ekstra işlevsellik olmadan, basit araçlara sahip platformları kullanmasını önerir. Bazı trader’lar daha fazla enstrüman sunan borsaları tercih eder - ve burada CEX, çoğu durumda DEX kripto borsalarına göre daha fazla imkan sağlayabilir. Merkezi borsalar (CEX), her seviyedeki trader için kullanımını kolaylaştıran kullanışlı arayüzleri sayesinde her zaman popüler olmuştur. DEX’lerin genellikle sınırlı özellikleri vardır ve arayüzleri her zaman kullanıcı dostu değildir. Ayrıca büyük CEX borsaları, işlemlerin hızı ve kullanıcı talebi üzerine anında para çekme konusunda sürekli iddiada bulunur. Ancak burada bazı "tuzaklar" da vardır.

DEX Nedir ve CEX Nedir?

Çoğu kripto para yatırımcısı için merkezi kripto para borsası, alım, satım ve işlem gerçekleştirmek için en önemli araçlardan biridir.

• CEX, merkezi bir kripto para borsasıdır.
• DEX, merkeziyetsiz bir kripto para borsasıdır.

Merkezi borsalar (CEX) ve merkeziyetsiz borsalar (DEX), günümüzde mevcut kripto para borsalarının çoğunluğunu oluşturur. Her ikisi de aynı temel işlevi yerine getirir: kripto parayı itibari para ya da başka bir kripto para karşılığında sunmak. Ancak bu işlevi gerçekleştirme biçimleri bakımından birbirlerinden ayrılırlar.

Bitcoin oluşturulduğunda, temel görevi herhangi bir aracı olmadan para transferini kolaylaştırmaktı. Bu, merkeziyetsiz bir ekonomiye giden bir yol oluşturacaktı; ancak CEX borsaları bu ilkeye karşı gelir.

Adından da anlaşılacağı gibi, Coinbase veya Kraken gibi CEX’ler, büyük ölçüde iki taraf arasında aracı olarak hareket eden tek bir varlık tarafından yönetilir.

Merkezi kripto borsaları, kripto para alıp satmak için kullanılan çevrimiçi platformlardır. Yatırımcıların kripto varlıklarını alıp satmak için kullandığı en yaygın araçlardır.

Bazı yatırımcılar, dijital para birimlerinin kendileri genellikle "merkeziyetsiz" kabul edildiğinden, "merkezi" bir borsa kavramını biraz yanıltıcı bulabilir. Bu da bu tür bir borsanın da "merkeziyetsiz" olması gerektiğini düşündürür; peki bu borsalar kripto para sektörünün bir bütün olarak başarısı için neden bu kadar önemlidir?

Merkezi Borsaların Artıları ve Eksileri (CEX)

Kripto paranın ana akım haline gelmesi (ya da en azından yeterince yaygınlaşması) için milyonlarca insanın onun kullanıcısı olması gerekir. Bu milyonların çoğunun DEX işlemlerini yönetmek için gerekli teknik becerileri yoktur; bu nedenle CEX kullanımı, onların kripto topluluğunun bir parçası olmaları için tek yoldur.

CEX, fonları alıcılar ve satıcılar arasında saklayan ve transfer eden aracı kurum işlemleriyle en iyi şekilde karşılaştırılabilir. Yeni başlayanlar için uygun çoğu borsa, herkesin fazla çaba harcamadan kripto ticareti yapmasına olanak tanıyan basit ve kullanışlı bir tasarım sunar.

CEX’in bir diğer önemli yönü, tek bir varlık tarafından yönetildikleri için, özellikle anlaşmazlık durumlarında kullanıcıların ve fonların güvenliğini sağlayabilmesidir. 

Bu borsalar ayrıca birkaç ödeme yöntemi sunarak kripto para satın almayı pratik hale getirir.

Ancak CEX, güvenle başlayan bazı risklere sahiptir. İnsanlar borsaya olan güvenini kaybederse, sonunda çöker ve bu da kullanıcı fonlarının kaybına yol açabilir.

Merkezi bir konumda saklanan kullanıcı verileri, sayısız kez olduğu gibi saldırılara karşı savunmasızdır. CEX büyüdükçe, artan işlem hacminin kapasite artışı gerektirmesi nedeniyle altyapı sorunları yaşanabilir.

Merkezi Borsalar Nasıl Çalışır?

Binance veya Coinbase gibi merkezi bir borsa, insanların bu borsada listelenen kripto paraları ve tokenları alıp satabildiği veya takas edebildiği bir site ya da uygulamadır.

Diyelim ki Bitcoin satın almak istiyorsunuz.

Borsaya geçebilir, banka bilgileriyle kayıt olabilir ve gerekiyorsa KYC sürecinden geçebilir, ardından para yatırabilirsiniz. Borsa size fiyatı - farklı miktarlarda alım ve satım yapan kişilerin "order book"una göre - gösterecek ve siz de bir işlem yaparak borsada belirtilen miktardan Bitcoin satın alabileceksiniz.

Ardından borsa, satın aldığınız Bitcoin’leri hesabınızda gösterecek ve bunları borsa içinde diğer tokenlarla takas edebileceksiniz. Ancak gerçekte onları tutmazsınız, çünkü borsanın sizin adınıza saklama yapmasını talimatla siz sağlarsınız. Bitcoin’in Ethereum ile takası gibi yaptığınız hiçbir işlem blok zincirinde değil, borsanın veritabanında gerçekleşir.

Borsalar, kullanıcıların kripto paralarını borsa tarafından kontrol edilen cüzdanlarda (genellikle internete bağlı "hot" cüzdanlarda) birleştirir. Borsa sizin özel anahtarlarınızı kontrol eder.

DEX destekçileri, merkeziyetsiz borsaların çekiciliğinin güvenlik olduğunu söyler. Merkezi bir borsa, kripto paranıza erişiminizi kısıtlayabilir, onu alıp satma yeteneğinizi sınırlandırabilir ya da tamamen durdurabilir veya hatta hackerlara karşı savunmasız hale gelebilir.

Öte yandan, merkezi borsalar yeni başlayanlar için genellikle çok daha kolaydır ve blok zinciri altyapısıyla doğrudan ilişkili olmadıkları için çoğu zaman hızlı işlem sunabilirler.

Üçüncü Tarafların Kullanımı

"Merkezi kripto para borsası" teriminde, merkezileşme fikri işlemleri, alımları veya satışları gerçekleştirmeye yardımcı olmak için bir aracı ya da üçüncü taraf kullanmayı ifade eder.

Hem alıcılar hem de satıcılar varlıklarını yönetmesi için bu aracıya güvenir. Bu, müşterinin parasını bankaya emanet ettiği bir bankayla karşılaştırılabilir.

Bir bankayı seçme nedeni, bankaların kullanıcının kendi başına yapamayacağı güvenlik ve gözetim sunmasıdır. Merkezi bir kripto para borsası durumunda da aynı ilke geçerlidir.

Yatırımcılar, borsanın onlar için işlemleri güvenli şekilde gerçekleştireceğine ve ayrıca kripto para takası için bir kullanıcı ağı sağlayacağına güvenir.

Genellikle soğuk cüzdanlarda saklanan kripto paralar söz konusu olduğunda, bir kişi cüzdanın anahtarını unutmasıyla yüzlerce ya da binlerce dolar kaybedebilir. Borsa, yatırımcının varlıklarını koruduğu için bunun olmasına izin vermez.

Ancak pratik gösteriyor ki, borsadaki 2FA’nızı kaybettiyseniz, vakaların %50’sinde borsa erişimi geri kazanmanıza yardımcı olmaz ve kullanıcılar paralarını basitçe kaybeder. Bu yüzden mümkün olduğunca çok cihazda aynı anda 2FA yapın!

DEX’in Artıları ve Eksileri: Merkeziyetsiz Borsalar

DEX’in özellikleri, CEX’inkilerle neredeyse tam zıttır. Bu borsalar merkezi kontrol eden varlıktan bağımsız olduğundan ve işlemler iki kullanıcı arasında doğrudan gerçekleştiğinden, süreç çok daha güvenlidir.

Fonların saklandığı sunucular yoktur — bunun yerine fonlar bir adresten çıkar ve neredeyse anında başka bir adrese aktarılır.

DEX’ler ayrıca neredeyse tam anonimlik sağlar; çünkü kullanıcılarını korumak için kapsamlı KYC gerektirmez. Doğaları gereği DEX’ler, fiziksel olarak herhangi bir yargı alanında bulunmadıkları için hiçbir hükümet ya da kurum tarafından kapatılamaz.

DEX’te sahte işlem riski çok daha yüksektir. Şifrelerini ve anahtarlarını kaybetmeye meyilli olanlar da bu sitelere dikkat etmelidir; çünkü DEX bu kimlik bilgilerini geri yüklemeye yardımcı olamaz.

Öncelikle kripto sektörü deneyimli kullanıcıları için tasarlanan DEX, alıcı ve satıcının işlemin tamamını kendilerinin gerçekleştirmesini gerektirir; bu da uzun sürebilir.

Ödeme yöntemleri de genellikle sınırlıdır, çünkü insanlar gizli kişisel veya banka bilgilerini üçüncü taraflarla paylaşmaya istekli değildir (burada KYC’den bahsediyoruz).

Merkeziyetsiz Borsalar Nasıl Çalışır?

Merkeziyetsiz borsa, insanlar arasındaki işlemleri kolaylaştırmak için akıllı sözleşmeleri (otomatik yürütülen protokoller) kullanır, ancak borsa onların coinlerini kontrol etmez.

DEX bunu üç yoldan biriyle çözer: zincir içi order book, ağ dışı order book veya otomatik piyasa yapıcı yaklaşımı.

Zincir içindeki order book’ta her işlem blok zincirine yazılır. Bu yalnızca satın alma işleminin kendisi değil, aynı zamanda bir emir verme ya da emri iptal etme talebidir.

Bu, ideal bir merkezsizlik versiyonudur; ancak her şeyi blok zincirine koyma zorunluluğu onu daha pahalı ve daha yavaş hale getirebilir.

Özet

Merkezi borsalar, fiat - kripto para (veya tersi) işlemleri yapmak için kullanılabilir. Ayrıca iki farklı kripto para arasında işlem yapmak için de kullanılabilirler.

Merkeziyetsiz borsalar bir alternatiftir; aracıya sahip değildirler ((üçüncü taraf - borsa sahibi - aracı olarak görev yapar). Bu tür borsalar eşler arası borsa olarak işlev görür. Varlıklar hiçbir zaman servis tarafından tutulmaz ve işlemler ile alım satımlar yalnızca akıllı sözleşmeler ve atomic swap’ler temelinde yapılır.

Merkezi ve merkeziyetsiz borsalar arasındaki temel fark, 3. ilgilenen kişinin - yani borsa sahibinin - olup olmamasıdır.

Merkeziyetsiz borsalar, merkezi borsalara göre daha az yaygın ve daha az popülerdir.

Kısacası, merkezi bir borsada coinlerinizi cüzdanında tutan bir sahip vardır (siz onları borsaya aktarmışsınızdır) ve herhangi bir zamanda, eğer dolandırıcıysa, tüm fonları çalabilir.