Wyjaśnienie stakingu kryptowalutowego

Jeśli dopiero wchodzisz w świat blockchaina i crypto, staking to pojęcie, które będziesz widzieć bardzo często. W zależności od tego, jak głęboko chcesz zagłębić się w temat, można wyjaśniać je na różne sposoby. 

Czym jest staking? 

Mimo powszechnego błędnego przekonania o stakingu, że to po prostu proces blokowania aktywów i zarabiania na wzroście kursu waluty, podczas gdy nie możesz ich ruszyć, jest to dalekie od prawdy. 

Mówiąc prosto, staking to proces zaangażowania aktywów crypto w celu wsparcia sieci blockchain i potwierdzania transakcji. Jest on dostępny w sieciach blockchain działających w oparciu o mechanizm konsensusu Proof-of-Stake. Wiele kryptowalut można stakować przez określony czas i otrzymywać nagrodę w formie procentowej stopy zwrotu. Będziesz musiał wysłać swoje aktywa do staking poola, który można traktować jak oprocentowane konto oszczędnościowe. Główna różnica polega na tym, że blockchain oddaje więcej niż zwykły bank.  

Ale dlaczego miałbyś otrzymywać nagrody tylko za trzymanie pieniędzy na jakimś koncie? To dlatego, że blockchain wykorzystuje je do pracy. Stakowane aktywa są potrzebne, aby działał algorytm Proof-of-Stake, który weryfikuje wszystkie transakcje w sieci. Zatem staking nie tylko zapewnia stakerom pasywny dochód, ale także pomaga zabezpieczyć konkretny blockchain. I właśnie dlatego sama sieć płaci użytkownikom. 

Mechanizm konsensusu Proof-of-Stake 

Aby zrozumieć ten algorytm, powinniśmy pamiętać, co sprawia, że blockchain jest systemem zdecentralizowanym. Nie ma tu centralnego organu, ale wszyscy użytkownicy (w tym przypadku komputery) muszą zgodzić się co do poprawności operacji w sieci. Dlatego używają algorytmu zwanego mechanizmem konsensusu. 

Pierwsze kryptowaluty korzystały z modelu Proof-of-Work, w którym komputery musiały konkurować w rozwiązywaniu złożonych równań matematycznych, aby dodawać bloki do sieci i otrzymywać nagrody. Jednak to podejście spotkało się z dużą krytyką ze względu na zużycie energii — często komputery rozwiązywały to samo zadanie, nadmiernie zużywając moc obliczeniową. Co więcej, ta metoda ogranicza możliwości skalowania. 

W przypadku stosunkowo prostych blockchainów, takich jak Bitcoin, który działa bardzo podobnie do bankowej księgi i przetwarza wyłącznie transakcje, nie odgrywa to aż tak dużej roli, ale dla sieci takich jak Ethereum, które mają zmienną infrastrukturę działającą na ich szczycie, Proof-of-Work staje się realną przeszkodą na drodze dalszego rozwoju. Ponieważ wraz ze wzrostem liczby projektów i transakcji weryfikacja będzie zajmować coraz więcej czasu, spowolni każdą operację i zwiększy opłaty.

Właśnie dlatego pojawił się Proof-of-Stake z nowym podejściem do weryfikacji transakcji. Jest bardziej energooszczędny i może obsłużyć znacznie większą liczbę transakcji, zapewniając wyższą skalowalność przy jednoczesnym obniżeniu opłat. Stało się to możliwe, ponieważ w Proof-of-Stake komputery nie muszą już rozwiązywać zagadek, lecz transakcje są weryfikowane przez osoby, które zainwestowały w daną kryptowalutę. 

Rola i proces stakingu 

Aby zabezpieczyć sieć w modelu Proof-of-Stake, posiadacze stawiają swoje aktywa na szali — innymi słowy, stake’ują je — aby dostać szansę na dodanie nowego bloku do łańcucha i otrzymanie nagrody. Aktywa te stają się gwarancją, że każdy nowy blok jest poprawny, a każda transakcja jest legalna.  

Osoby, które stake’ują swoje tokeny, nazywane są stakerami. Po zablokowaniu tokenów jakiekolwiek nieuczciwe działanie na blockchainie staje się nieopłacalne, ponieważ prowadziłoby do uszkodzenia blockchaina, a następnie do załamania ceny natywnego tokena używanego do stakingu, więc każdy staker straci pieniądze. 

Gdy aktywa są stakowane, sieć losowo wybiera walidatorów, choć im większy stake i im dłużej jest utrzymywany, tym większa szansa na weryfikację bloków, dodanie ich do łańcucha i otrzymanie nagrody. Ma to sens, ponieważ im więcej własnych pieniędzy masz w grze, tym większy masz interes w utrzymaniu uczciwości. 

Staking poola

Stawki są często gromadzone w staking poolach, które składają się z tokenów zebranych od wielu uczestników i delegowanych do jednego walidatora, który uruchamia node i bierze odpowiedzialność za skomplikowany proces weryfikacji, a następnie redystrybuuje nagrodę proporcjonalnie do wkładu każdego uczestnika. 

Delegated Proof-of-Stake

Alternatywa dla zwykłego stakingu została wprowadzona w 2014 roku. W sieciach delegated Proof-of-Stake posiadacze monet używają swoich sald tokenów jako głosów (więc siła wyborcza jest proporcjonalna do ich zasobów) i wybierają delegatów (walidatorów), którzy będą zarządzać całą siecią w ich imieniu. 

Ci walidatorzy otrzymują następnie nagrody i redystrybuują je między użytkowników, którzy głosowali, odpowiednio do ich udziału. Pozwala to osiągnąć konsensus przy mniejszej liczbie walidatorów, czyniąc blockchain szybszym i bardziej wydajnym, ale główną wadą dPos jest zmniejszenie decentralizacji.

Cold staking

Cold staking to proces stake’owania z walleta bez połączenia z Internetem. Większość sieci blockchain wymaga, aby walidatorzy byli online przez cały czas, ale kilka z nich pozwala na staking z offline’owych hardware walletów. Może to być przydatne dla dużych posiadaczy, ponieważ zapewnia im wysoki poziom bezpieczeństwa. Jednak gdy tylko przeniosą stakowane aktywa z magazynu, nagrody przestaną być naliczane. 

Ryzyka stakingu 

Każdy blockchain PoS ma własne kary za weryfikację niewłaściwego bloku lub nawet zejście offline. Jeśli walidator złamał zasady, stakowane aktywa mogą zostać slashed albo nawet całkowicie usunięte w najgorszym scenariuszu. Często istnieje też próg wejścia dla stakerów: na przykład w Ethereum 2.0, aby zostać walidatorem, trzeba zablokować minimum 32 ETH. 

Drugą rzeczą, która powstrzymuje użytkowników przed uczestnictwem w stakingu, jest okres lock-in, w którym aktywów nie można wypłacić ani wymienić. Choć tokeny nadal należą do użytkownika. 

Najstraszniejszym ryzykiem jest możliwość zhakowania staking poola, przez co wszystkie pieniądze mogą przepaść. 

Jak stake’ować swoje aktywa?

Przede wszystkim będziesz musiał zdobyć tokeny, które można stake’ować. Następnie aktywa powinny zostać przeniesione na konto stakingowe. 

Obecnie wiele giełd pozwala użytkownikom stake’ować tokeny bezpośrednio na swojej platformie. W przeciwnym razie istnieją platformy oferujące staking jako usługę, które pomagają też znaleźć najlepsze projekty crypto, w które można zainwestować. 

Najlepsze crypto do stakingu

Staking może być dobrym sposobem na generowanie pasywnego dochodu, ponieważ wiele projektów crypto oferuje całkiem wysokie stawki oprocentowania. Każdy protokół blockchain jest unikalny i ma różne parametry wpływające na nagrody ze stakingu, a także wymagania dotyczące udziału. Mogą to być kwota stakingu, okresy bonding, czas i częstotliwość wypłat nagród, prowizje walidatorów oraz kary. Przyjrzyjmy się najbardziej znanym platformom oferującym możliwości stakingu. 

Ethereum 2.0 

Po najbardziej wyczekiwanej w całej crypto społeczności aktualizacji z Proof-of-Work do Proof-of-Stake, Ethereum 2.0 umożliwi staking swoim posiadaczom. 

Aby zostać walidatorem w sieci Ethereum 2.0, użytkownicy będą musieli zdeponować na oficjalnym adresie kontraktu depozytowego minimum 32 Ether. Użytkownicy mogą uczestniczyć w staking poolach, ale nie mogą delegować. Każdy walidator musi uruchomić node client, aby uzyskać dostęp do weryfikacji transakcji. 

Aby przyspieszyć proces, Ethereum będzie używać shardingu — sieć zostanie podzielona na 64 shardów, z których każdy będzie obsługiwany przez walidatora, więc żądania weryfikacji zostaną rozłożone między nimi. Nagrody będą się różnić w zależności od wielkości stake’u i mogą sięgać 5%. 

Cardano

Blockchain trzeciej generacji, zbudowany do obsługi smart contractów, Cardano pozwala stake’ować swój natywny token ADA w celu zapewnienia bezpieczeństwa. Użytkownicy mogą albo delegować stake, albo uruchomić staking pool. 

Delegacja nie wymaga niczego i pozwala posiadaczom ADA blokować swoje środki w staking poolach za pośrednictwem walleta Daedalus lub Yoroi. Operatorzy staking pooli natomiast muszą działać nieprzerwanie, aby utrzymać bezpieczeństwo sieci. 

Cardano wykorzystuje teorię gier do wyboru staking poola, który utworzy nowy blok, choć szanse na wybór rosną wraz z większą liczbą stakowanych tokenów ADA. 

Czas jest podzielony na pięciodniowe „epoki”, a każda z nich zawiera 420 000 slotów. Dla każdego slotu sieć wybiera lidera slotu, a następnie rozdziela nagrody między walidatorów po każdej epoce. Walidatorzy następnie redystrybuują je do delegatorów zgodnie z ilością ADA, które stakowali 25 dni przed końcem cyklu. Nagrody będą więc się różnić od 4% (dla stakera) do prawie 8% (dla walidatora).

EOS

Sieć jest w pewnym stopniu podobna do Ethereum, ponieważ również obsługuje zdecentralizowane programy. Użytkownicy mogą stake’ować swoje natywne tokeny EOS. Sieć stosuje model delegated stakingu z 21 wybranymi delegatami. Wszyscy posiadacze kryptowaluty mogą głosować na delegatów, a wartość każdego głosu zależy od liczby stakowanych tokenów (tylko stakowane tokeny wpływają na siłę głosu). Delegaci są ponownie wybierani i mogą zostać odwołani, jeśli nie przestrzegają zasad. 

Roczna stopa zwrotu wynosi 3,2%. 

Solana

Solana została stworzona do wdrażania smart contractów. Pozwala stake’ować swój natywny token SOL jako delegowany staker lub walidator sieci. W pierwszym przypadku użytkownik musi delegować tokeny do staking poola za pomocą walleta obsługującego Solanę, natomiast walidatorzy muszą uruchamiać i utrzymywać node weryfikacyjny. Delegatorzy płacą pewną prowizję, aby pomóc walidatorom pokryć koszty utrzymania. Jeśli walidator działa słabo lub zachowuje się złośliwie, jego aktywa zostają slashed. 

Wraz z PoS Solana używa innego mechanizmu konsensusu zwanego Proof-of-History, który pozwala dodawać bloki co 400 milisekund. Algorytm wyboru walidatorów jest tu taki sam, ale walidatorzy mogą samodzielnie ustalać prowizję za utrzymanie, aby przyciągnąć więcej stakerów i konkurować z innymi walidatorami.

Yield w Solanie jest elastyczny i zmienia się w zależności od ilości stakowanych tokenów SOL, a także od całkowitej podaży. Średnio wynosi około 6% dla delegowanych stakerów i około 10% dla walidatorów (mogą oni sami wybrać procent). 

Tezos 

Open-source’owa sieć smart contractów do tworzenia nowych tokenów i uruchamiania dApps. Posiadacze jej natywnego tokena XTZ mogą uczestniczyć w stakingu, angażując swoje tokeny, aby zostać walidatorem. Stakowanie ponad 8000 XTZ zapewnia użytkownikowi prawo głosu i pozwala uczestniczyć w zarządzaniu siecią. 

Delegowanie tokenów jest w Tezos dozwolone, więc nawet użytkownicy z mniejszą ilością stakowanych XTZ mogą brać udział w governance. Aby zacząć zarabiać na stakingu w Tezos, trzeba poczekać pierwsze 21 dni, aż stake stanie się uprawniony do nagród, a następnie jeszcze 15 dni, by otrzymać nagrodę. Potem nagrody są wypłacane po każdym cyklu, który zwykle trwa 3 dni. 

APY zależy od tego, czy użytkownik stakuje solo (otrzymuje 8%), czy deleguje tokeny (5–6%). Proces walidacji w Tezos nazywa się „baking”. Są też użytkownicy, którzy weryfikują bloki dodane przez bakerów i również otrzymują nagrody do 2 XTZ za weryfikację. 

Polkadot 

W sieci Polkadot użytkownicy mogą być walidatorami (dodającymi bloki) lub nominatorami (sprawdzającymi pracę walidatorów). Walidatorzy muszą stakować minimum 350 DOT i uruchomić node, co wymaga uruchomienia serwera chmurowego na Linuxie, podczas gdy dla nominatorów nie ma nawet minimalnej liczby natywnych tokenów DOT potrzebnych do udziału. Maksymalna liczba nominatorów nie może jednak przekroczyć 22 500.

Nagrody za staking są naliczane w każdej erze (okresie 24-godzinnym), a po każdej z nich można otrzymać nagrody za poprzednią. Zwroty ze stakingu w Polkadot mogą sięgać nawet 14%, choć walidatorzy mogą w dowolnym momencie zmienić swoją prowizję. Co więcej, na końcu każdej ery płatność otrzymuje tylko 256 najlepszych nominatorów danego walidatora. 

Nagrody są dzielone równo między walidatorów, ale każdy z nich może być dodatkowo wynagradzany za dobre działania w sieci. Otrzymują oni także napiwki od użytkowników dokonujących transakcji w DOT. Łącznie roczna stopa zwrotu walidatora może być wyższa niż 100%. 

Cosmos 

Sieć Cosmos przedstawia się jako Internet of Blockchains i dąży do połączenia wielu blockchainów oraz zapewnienia ich interoperacyjności. 

Pozwala użytkownikom stake’ować natywną kryptowalutę ATOM, stając się delegatorami lub walidatorami. Walidatorzy otrzymują nagrody za potwierdzanie transakcji, a następnie redystrybuują je do delegatorów zgodnie z wielkością stake’u.

Użytkownicy muszą płacić opłatę za każdym razem, gdy chcą stake’ować lub unstake’ować aktywa albo odebrać nagrody. Niewielka ilość ATOM zostanie zablokowana w walletcie na przyszłe opłaty. Po zdeponowaniu do poola monety nie mogą zostać zwrócone do walleta przed upływem 21 dni. 

Inną istotną cechą sieci Cosmos jest model „Hard Slashing” karzący walidatorów za przestoje i oszustwa. 

Typowy APY sieci Cosmos (zgodnie z jej oficjalną stroną) wynosi 9,7%.