Hệ quả của sự sụp đổ FTX đối với thế giới tiền mã hóa: Giải cứu, quy định và thay đổi cấu trúc

Câu chuyện về sự sụp đổ của FTX đã chiếm vị trí trung tâm trong mọi phương tiện truyền thông về crypto, và diễn biến theo trình tự cùng các nguyên nhân đã được thảo luận từ nhiều phía, bao gồm cả những chi tiết về đời sống cá nhân của các bên liên quan. Đồng thời, dường như điều quan trọng hơn là suy ngẫm về những gì đang diễn ra và thực hiện các biện pháp để trong tương lai có thể ngăn chặn hoặc giảm khả năng phá sản, và do đó giảm tổn thất của khách hàng.

Các vụ bê bối gần đây trên thị trường gần như đã phá hủy ý tưởng về crypto như một nơi trú ẩn an toàn trong thời kỳ biến động. Nhưng không sự kiện nào trong số đó — từ sự sụp đổ của TerraUSD đến việc Celsius phá sản — gây tàn phá nặng nề như tin tức rằng ngay cả FTX, vốn cho đến gần đây vẫn được xem là một trong những công ty thành công nhất trên thị trường, cũng không đáng tin cậy.

Trong tài liệu này, chúng tôi sẽ cố gắng phân tích những hệ quả tiềm tàng có thể xảy ra trong tương lai, cả gần lẫn tương đối xa. Trong khuôn khổ thảo luận, chúng ta sẽ nhìn nhận vấn đề từ ba phía: người dùng, các bên tham gia thị trường, và cơ quan quản lý.

Hệ quả đối với người dùng

FTX, với thanh khoản và năng lực của mình, đã mua vào và đầu tư vào nhiều dự án crypto — và họ làm điều đó bằng tiền vay. Là tài sản thế chấp cho các giao dịch như vậy, FTX sử dụng token của chính mình. Sự thay đổi tỷ giá của token này đã dẫn đến việc sàn bắt đầu gặp vấn đề về thanh khoản. Như có thể thấy bây giờ, nhìn chung công ty không thực sự theo dõi dự trữ trên trang web của mình. Khi người dùng đột ngột bắt đầu rút tiền vào thời điểm token giảm giá, sàn đơn giản là không có đủ thanh khoản.

Do FTX phá sản, một số lượng lớn người dùng đã chịu thiệt hại — con số chính xác hiện vẫn đang được xác minh. Nhiều nhóm khách hàng rất khác nhau có thể sẽ xuất hiện trong số nạn nhân: các tổ chức lớn và vừa, nhà đầu tư nhỏ lẻ, trader cá nhân, thợ đào, trọng tài viên, các sàn crypto khác, dự án crypto, và những bên khác. Tất cả họ không chỉ mất tiền mà còn mất niềm tin vào các đối tác giao dịch. Có thể giả định rằng sự thay đổi trong hành vi người dùng sẽ thể hiện ở những điểm sau:

1. Dòng tiền rút từ các nền tảng tập trung sang ví cá nhân

Logic cho thấy sau vụ phá sản của FTX, người dùng sẽ thận trọng hơn khi chọn nơi lưu trữ tài sản số của mình. Trước đây, nhiều người tin rằng lưu trữ trên các sàn crypto lớn là một lựa chọn thay thế phù hợp cho việc lưu giữ trên ví cá nhân, vì nó đáp ứng các tiêu chí về độ tin cậy, tiện lợi và khả năng khôi phục. Giờ đây, nhiều người có lẽ sẽ xem xét lại quan điểm của mình về độ tin cậy của các sàn giao dịch như nơi lưu trữ. Điều này đã dẫn đến làn sóng rút tiền của khách hàng khỏi các nền tảng crypto. Chúng tôi cho rằng quá trình này sẽ tiếp tục. Đổi lại, nếu dòng tiền khách hàng rút ra đạt quy mô phù hợp, nó có thể trở thành một bài kiểm tra sức chịu đựng khác đối với các bên trong ngành, và có lẽ chúng ta sẽ phát hiện ra những lỗ hổng mới trong bảng cân đối của họ.

2. Gia tăng việc sử dụng các công cụ DeFi khi có thể

Khái niệm tài chính phi tập trung dựa trên một ý tưởng tiến bộ nhằm hợp nhất cùng lúc hai hướng. Hướng thứ nhất là tạo ra một ngành tài chính mới sẽ thay thế các lĩnh vực thị trường truyền thống: ngân hàng, bảo hiểm, tín dụng và nhiều lĩnh vực khác. Thứ hai, mọi người sẽ có quyền tự chủ kiểm soát tiền của mình mà không cần cơ quan quản lý hay bên trung gian.

Về mặt kỹ thuật, DeFi cần thiết để tối đa hóa dân chủ hóa cấu trúc quản lý tài sản, cũng như tạo ra các dịch vụ mới về giao dịch tài chính, đầu tư, cho vay, gửi tiền và nhiều dịch vụ khác. Nhờ blockchain, chúng sẽ trở nên hoàn toàn liền mạch. Phần lớn các ứng dụng DeFi đều dựa trên Ethereum. Tuy nhiên, khi công nghệ phát triển, các giải pháp thay thế cạnh tranh cũng xuất hiện, ví dụ như Binance Smart Chain.

Vì người dùng sẽ chuyển tài sản từ sàn giao dịch sang ví của họ, họ sẽ đặt ra câu hỏi về việc phân bổ tiền tiếp theo. Một mặt, sẽ rất hấp dẫn khi sử dụng các pool thanh khoản để kiếm thu nhập thụ động; mặt khác, việc lựa chọn một nền tảng để thực hiện giao dịch sẽ không còn bị giới hạn bởi nơi token được lưu trữ, mà còn là lựa chọn giữa một sàn/website tập trung hoặc phi tập trung. Đồng thời, DeFi sẽ giành ưu thế về tốc độ và, trong một số trường hợp, về giá và phí.

3. Giảm sự quan tâm đến token của các sàn giao dịch

Hệ quả này là sự tiếp nối logic của hai hệ quả trên. Mất niềm tin vào các sàn giao dịch sẽ dẫn đến việc giảm sự quan tâm đối với token của họ, và theo quy luật cung cầu, điều này sẽ dẫn đến sự sụt giảm giá trị của các đồng tiền của sàn, từ đó kéo theo những hệ quả bất lợi cho những ai đang nắm giữ vị thế mua dài hạn đối với các token này hoặc sử dụng chúng làm tài sản thế chấp. FTX không phải là sàn duy nhất sử dụng token của mình làm tài sản thế chấp, vì vậy nếu giá của một token sàn nào đó biến động mạnh, điều đó có thể dẫn đến một vụ sụp đổ khác của một nền tảng cụ thể.

Hệ quả đối với các bên tham gia thị trường

1. Hiệu ứng domino

Hệ quả rõ ràng nhất là các bên tham gia thị trường khác bắt đầu gặp vấn đề. Được biết, FTX có rất nhiều khách hàng tổ chức sử dụng sàn như một nơi giữ tiền, quỹ phòng hộ, hoặc nhà cung cấp thanh khoản. Do đó, những công ty giữ một lượng tiền đáng kể của chính mình trên FTX cuối cùng có thể đi theo con đường của sàn crypto vừa sụp đổ gần đây. Nếu các công ty này không chỉ lưu trữ tiền của riêng họ mà còn cả tiền của khách hàng, thì điều này có thể dẫn đến những cuộc khủng hoảng khả năng thanh toán khá đáng chú ý trong ngành, kéo theo hiện tượng bank run, cả thành công lẫn thất bại. Luận điểm này được củng cố bởi một số thông báo đã xuất hiện về các khó khăn với mức độ khác nhau ở những công ty như Gemini, Genesis, BlockFi.

2. Nỗ lực tăng cường minh bạch

Để tránh những hệ quả tiêu cực cho chính mình, các bên tham gia thị trường có thể bắt đầu hình thành các thực hành tự điều chỉnh nhằm thuyết phục người dùng rằng việc làm việc với một nền tảng cụ thể là an toàn. Điều này có thể đạt được bằng cách tăng tính minh bạch về tình trạng tài sản và nghĩa vụ của các công ty. Sau vụ phá sản của FTX, Changpeng Zhao đã dành nhiều tweet để nói về sự cần thiết đối với các sàn crypto khi sử dụng khái niệm "Proof of Reserves", cho phép người dùng công khai thông tin về số dư của chính sàn crypto, cũng như quy mô nghĩa vụ của họ đối với khách hàng. Từ các cuộc thảo luận trong những nhánh liên quan, có thể kết luận rằng khái niệm này sẽ được triển khai bằng cây Merkle và bằng chứng không tiết lộ. Không chờ đợi một giải pháp hoàn chỉnh, nhiều sàn đã công bố địa chỉ ví và số dư trên đó.

Đồng thời, việc công bố thông tin về sự đầy đủ của tài sản để thực hiện nghĩa vụ có lẽ sẽ không phải là bước duy nhất nhằm nâng cao tính minh bạch của các sàn giao dịch. Chắc chắn các bên lớn sẽ đi xa hơn và công bố thêm những thông tin khác, chẳng hạn: cơ cấu và bộ máy quản trị doanh nghiệp, báo cáo thường niên (hoặc báo cáo định kỳ khác), báo cáo kiểm toán, và các thông tin quan trọng khác.

3. Thành lập các quỹ ổn định

Các quỹ ổn định có thể sớm xuất hiện như một phản ứng của thị trường trước hiệu ứng domino nói trên. Không ai trong ngành được hưởng lợi từ một làn sóng phá sản hay khủng hoảng thanh khoản tiếp theo, điều này đòi hỏi phải phát triển một giải pháp mang tính hệ thống để hỗ trợ những đồng nghiệp thiện chí đã bị ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp do các vấn đề từ những công ty làm ăn thiếu trung thực. Nói cách khác, những quỹ như vậy rất có thể sẽ được dùng chỉ để chống lại sự lan rộng của hiệu ứng domino được mô tả ở hai đoạn trên và khó có khả năng tài trợ cho các dự án đã tạo ra lỗ hổng trên bảng cân đối do hành động sai trái của chính họ.

4. Phát triển các công cụ tiên tiến hơn: lưu trữ, trao đổi, giao dịch và thực hiện giao dịch

Xét đến sự thay đổi dự kiến trong hành vi người dùng, các nhà phát triển có lẽ sẽ cố gắng tạo ra những sản phẩm thân thiện hơn, dễ hiểu hơn và tiện lợi hơn để thay thế các giải pháp hiện có. Tương tự như Youtube, các dịch vụ streaming khác và Internet tốc độ cao đã thay đổi trải nghiệm người dùng trong việc xem video, các giải pháp mới hoàn toàn có khả năng thay đổi cách người dùng tương tác với blockchain trong tương lai. Khó có thể dự đoán chính xác điều gì sẽ thay đổi, nhưng chúng tôi muốn nhấn mạnh các điểm ứng dụng đầy hứa hẹn sau: quản lý khóa, tương tác trực tiếp với giao thức từ ví, và chuyển các chức năng của tài chính tập trung sang thế giới phi tập trung.

5. Tăng cường vai trò của bảo mật và kiểm toán kỹ thuật trong các dự án

Các dự án mới, đặc biệt là những dự án sắp ra mắt hoặc sắp thay đổi, ít nhất sẽ phải đối mặt với sự hoài nghi về khả năng chịu lỗi và mức độ an toàn của các quyết định của họ. Nếu trước đây nhiều người sáng lập dự án bỏ qua nhu cầu phải trải qua các cuộc kiểm tra nghiêm túc, thì trong tương lai các đội ngũ có ý định nghiêm túc sẽ tìm kiếm kết luận từ các công ty uy tín hoặc đại diện của cộng đồng.

Hệ quả đối với quy định

Hệ quả chung có thể được diễn đạt bằng hai từ — siết chặt quản lý. Điều này có lẽ sẽ giống với lĩnh vực ngân hàng hơn, vì đây là lĩnh vực phát triển nhất và gần gũi nhất về tinh thần, và có thể được thể hiện qua các yêu cầu sau:

1. Siết chặt các yêu cầu tài chính

Điều đầu tiên mà bất kỳ cơ quan quản lý nào cũng sẽ chú ý ở các công ty hoạt động với tiền của khách hàng là tình hình tài chính của họ. Là một cách để nâng ngưỡng gia nhập và loại bỏ các dự án tiềm ẩn rủi ro, các yêu cầu đối với quỹ pháp định của các sàn giao dịch đã được thành lập và các dự án tập trung khác có thể tăng lên. Điều này là tự nhiên, vì không thực tế khi cho phép các công ty có vốn điều lệ chỉ vài nghìn đô la tham gia thị trường. Bên cạnh các yêu cầu về vốn ban đầu, có lẽ cũng sẽ có các yêu cầu về việc duy trì vốn này, điều này rất có thể sẽ được thể hiện bằng các chuẩn mực vốn chủ sở hữu và việc hạn chế thua lỗ của các bên tham gia kinh doanh crypto.

Sẽ là ngây thơ nếu tin rằng các yêu cầu tài chính chỉ liên quan đến các chỉ số tuyệt đối. Các chuẩn mực và hạn chế khác cũng có thể được áp dụng hoặc bắt đầu được giám sát, chẳng hạn như:

• tỷ lệ giữa khối lượng vốn tự có và vốn huy động;
• các tỷ lệ thanh khoản;
• giới hạn rủi ro (tài sản) trên mỗi khách hàng, các nhóm khách hàng có liên kết với nhau, người nội bộ và bên liên kết;
• nghĩa vụ tạo và lưu trữ dự trữ trên các tài khoản và địa chỉ do cơ quan quản lý kiểm soát, cùng các yêu cầu khác.

2. Tạo/mở rộng danh sách yêu cầu báo cáo và chất lượng

Điểm này là sự tiếp nối logic của điểm trước, bởi vì việc phát triển và áp dụng các chuẩn mực tài chính thôi là chưa đủ — cần phải giám sát và kiểm soát việc tuân thủ của tất cả các bên tham gia thị trường đối với chúng. Theo đó, cơ quan quản lý sẽ sử dụng thông lệ quen thuộc là buộc các bên tham gia thị trường cung cấp báo cáo giám sát thận trọng. Tuy nhiên, việc nhận báo cáo từ các cơ quan quản lý có lẽ sẽ chưa đủ, vì rủi ro giả mạo và lừa dối là rất cao, và gần như không thể kiểm tra lại từng báo cáo. Do đó, chúng ta nên kỳ vọng các yêu cầu về chất lượng báo cáo sẽ tăng lên bằng cách giám sát mức độ đầy đủ của các chỉ số khác nhau, cũng như bằng việc định kỳ mời các kiểm toán viên bên ngoài để xác minh sự tuân thủ của các công ty đối với yêu cầu của họ.

3. Thiết lập các thực hành tốt nhất về quản trị doanh nghiệp

Bên cạnh các quy định tài chính, các cơ quan quản lý có khả năng sẽ quan tâm đến chất lượng quản lý của các sàn crypto và cố gắng đưa vào các thực hành tốt nhất từ khu vực doanh nghiệp, trong đó có thể bao gồm những điểm sau:

• đưa ra các yêu cầu về trình độ và uy tín đối với chủ sở hữu các dự án crypto;
• đưa ra các yêu cầu về trình độ đối với ban lãnh đạo cấp cao của các sàn giao dịch;
• thiết lập các cơ quan quản trị tập thể, cả ở cấp điều hành (Hội đồng Quản trị, các ủy ban nội bộ) và cấp trên điều hành (Hội đồng Giám sát và các ủy ban của nó);
• bắt buộc công bố một số thông tin nhất định, bao gồm thông tin về các nhà quản lý của công ty, cơ cấu kinh doanh và các chỉ số tài chính chủ chốt;
• triển khai các quy trình quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ.

4. Chống lại thực tiễn sử dụng nhiều pháp nhân

Không có gì bí mật rằng ngày nay các sàn crypto активно sử dụng thực tiễn chia cùng một nền tảng giữa nhiều pháp nhân khác nhau đặt tại các khu vực pháp lý khác nhau. Một mặt, điều này xuất phát từ nhu cầu tuân thủ các yêu cầu quản lý, mặt khác là do xây dựng hệ thống logistics tài chính thân thiện với khách hàng. Rất khó tưởng tượng một tình huống tương tự ở các lĩnh vực tài chính khác, chẳng hạn như ngân hàng hay bảo hiểm — trong đó, cơ quan quản lý, như một quy tắc, yêu cầu một pháp nhân riêng hoạt động tại lãnh thổ liên quan. Theo hướng này, cách tiếp cận tương tự có thể lan sang mảng kinh doanh crypto, vốn đang vận hành tiền của khách hàng.

5. Tăng cường vai trò của giám sát

Cùng với sự gia tăng của các tiêu chuẩn, báo cáo và các yêu cầu khác, cơ quan quản lý sẽ cần giám sát việc thực thi chúng, vì vậy việc tăng cường vai trò giám sát đối với hoạt động của các dự án crypto là điều không thể tránh khỏi. Bản chất của hoạt động giám sát là tiến hành các biện pháp kiểm tra nhằm xác minh tính xác thực của thông tin được cung cấp cho cơ quan quản lý, cũng như theo dõi các loại rủi ro chính vốn có trong hoạt động của các công ty crypto. Không giống như kiểm toán, giám sát thường được thực hiện trực tiếp bởi cơ quan quản lý (các nhân viên của họ) và nhằm vào việc nghiên cứu toàn diện hoặc theo chuyên đề về hoạt động của công ty. Điều này có nghĩa là các cơ quan quản lý sẽ cần xây dựng các đội ngũ đủ năng lực để tiến hành kiểm tra. Chất lượng và số lượng các biện pháp giám sát do họ thực hiện sẽ phụ thuộc vào mức độ thành công của các cơ quan quản lý trong việc hoàn thành nhiệm vụ này.

Tóm lại

Khả năng xảy ra một số hệ quả nhất định sẽ phụ thuộc, trong số những yếu tố khác, vào diễn biến tiếp theo của các sự kiện. Đối với toàn ngành nói chung, ưu tiên hiện tại là vượt qua cú sụp đổ của FTX với thiệt hại tối thiểu cho tất cả các bên tham gia thị trường và trước hết là cho khách hàng. Chính sự bất mãn của nhóm sau cùng này có thể thúc đẩy chính quyền áp dụng các biện pháp quản lý nghiêm ngặt đối với những công ty crypto còn lại. Tuy nhiên, các công ty như vậy có thể bắt đầu tự điều chỉnh, tự xây dựng các quy tắc ứng xử cho mình, qua đó tăng niềm tin của người dùng đối với họ. Theo quan điểm của chúng tôi, một điều là rõ ràng: những gì đã xảy ra với FTX sẽ không để nguyên trạng thái hiện tại của ngành và sẽ trở thành một chất xúc tác cho những thay đổi mà, hy vọng, sẽ đưa ngành vào một trạng thái tốt hơn hiện nay.