Arbitrum Nedir?

Arbitrum, Ethereum ağı için akıllı sözleşmelerde daha iyi çalışmaları için kullanılan ikinci katman bir çözümdür. Akıllı sözleşmelerde Arbitrum kullanıldığında işlem işleme hızı artar, ölçeklenme imkânları ortaya çıkar ve ağ içi komisyonlar düşer. Aynı zamanda gizlilik gibi ek işlevler de ortaya çıkar.

Bunu yapmak için geliştiricilerin uygulamalarını sıfırdan yeniden yazmaları gerekmez; çünkü Arbitrum, Ethereum Network Virtual Machine'i (EVM) destekler ve değiştirilmemiş Ethereum sanal makine sözleşmelerini ve ETH işlemlerini, birinci katmandaki orijinal Ethereum blok zincirinin tüm avantajlarını koruyarak ikinci katmanda çalıştırmanıza olanak tanır.

Misyonları

Arbitrium geliştiricileri, kullanıcıların çeşitli merkeziyetsiz uygulamaları (dApps) kullanarak kripto para ekonomisine aktif olarak katılmasına olanak tanıyan eksiksiz bir finansal platform gibi çalışan bir uygulama oluşturmak istiyor.

Amacı, birçok finansal aracı aynı anda bir araya getirmektir. Arbitrum, finans ve ekonomiyle ilgili her şeyin tek bir platformda toplandığı bir dünya yaratabilir. Bu, banka hesaplarına erişimi, yatırım yapmayı, kripto ve itibari para takasını, borç almayı, borç vermeyi, birikim yapmayı, hisse senetlerini ve türevleri satmayı ve satın almayı ifade eder.

Arbitrum, Layer 2 sektörünün mutlak lideridir; 2.064 milyar dolar bloklama hacmiyle ilk sırada yer alır ve bu TVL payı tüm L2 sektörünün %55,6’sını oluşturur. 31 Ağustos 2021’de Arbitrum’un arkasındaki şirket olan Offchain Labs, uzun zamandır beklenen Arbitrum One ana ağının resmî lansmanını duyurdu.

Şu anda Uniswap, Sushi, 1inch ve Curve dâhil olmak üzere tanınmış DeFi protokolleri Arbitrum ağında devreye alınmış durumda. SushiSwap, ağdaki en büyük DeFi TVL projesidir. GMX, kullanıcıların x30’a kadar kaldıraçla çeşitli dijital varlıkları alıp satabildiği, sürekli sözleşmelerin işlem gördüğü merkeziyetsiz bir platformdur. Ağlar arası köprüler tarafında ise Multichain, Hop ve diğer cross-chain köprüler de Arbitrum ağları için destek ekledi. TreasureDAO ise Arbitrum sonrası dönemin ana NFT pazaryeridir.

Roll-up Teknolojisi

Arbitrium, Roll-up teknolojisini kullanır; bu da Ethereum işlemlerinin işlenmesi görevini layer 2 zincirine verirken Ethereum ana zincirinin esas olarak güvenlik konularından sorumlu olduğu anlamına gelir. Her zincir hesaplamayı tamamladıktan sonra işlem bilgileri call data içinde toplanır ve ardından periyodik olarak bloklar halinde paketlenerek kaydın tamamlanması için her shard zincirine (level 1’e) gönderilir.

Rollup teknolojisi genel olarak Op-Roll-up (optimistic) ve zk-rollup (zero-knowledge) olarak ikiye ayrılabilir. Daha önce bahsedilen Arbitrum ve Optimism, Op-Rollup’a aittir.

Optimistic Rollups

Layer 2’deki her işlemi kontrol etmek yerine ana ağ bunları yalnızca yayınlar ve kimse itiraz etmezse bunların meşru olduğunu “iyimser” bir şekilde varsayar. Hesaplamalar yalnızca sorun durumunda dolandırıcılık kanıtlandığında gerçekleşir.

Optimistic Rollups, varsayılan olarak herhangi bir hesaplama yapmadıkları için ölçeklenebilirlikte iyileşme sağlayabilir. Hesaplama, Ethereum kullanımının yavaş ve maliyetli bir parçası olduğundan, Optimistic Rollups ölçeklenebilirlikte 10-100 kat iyileşme sunabilir. Ethereum 2.0’a geçişle birlikte bu sayı daha da artacaktır.

Bir Op-Rollup projesi olarak Arbitrum ağı, EVM ile iyi uyumluluğa sahiptir. Ethereum akıllı sözleşmelerine dayalı projeler Arbitrum ağına kolayca taşınabilir.

Arbitrum DApp’in Avantajları

Arbitrum, Ethereum topluluğu tarafından yaygın olarak kullanılır. Bu uygulamanın temel avantajı, kullanıcıların finans kuruluşları ve bankalar gibi üçüncü taraflardan izin almadan işlem yapabilmesini sağlamasıdır. Arbitrum, çeşitli sorunlara yol açabilen geleneksel itibari para birimlerinin aksine, tüm devlet düzenlemelerinden bağımsız, ücretsiz ve merkeziyetsizdir. Bu platformla kullanıcıların bir hesaba ihtiyacı yoktur ve para birimi devletler veya bankalar tarafından saklanamaz ya da kontrol edilemez.

Dolayısıyla, arbitraj işlemleriyle ilişkili hiçbir risk yoktur. Kriptografinin bir diğer avantajı da anonimliktir. Bankacılığın aksine, burada yalnızca satıcılar ve alıcılar birbirini tanır; oysa bankacılıkta birçok kişi bilgilerinize erişebilir. Farklı kişiler kredi kartlarınıza ve hesap numaralarınıza erişebilir.

Anonimlik, bir kişinin kimliğinin çalınmasını neredeyse imkânsız hale getirir ve platforma katılmadan önce kimlik doğrulaması gerektiği için insanların arbitration’ı anonim şekilde kullanmasını engeller. Mevcut kripto paraların çoğunun sınırlı arzı vardır; bu da dijital varlıkların gelecekte değerinin düşürülmesini zorlaştırır. Öte yandan itibari paralar, istenen herhangi bir anda havadan basılabilir.

Arbitrum, diğer kullanıcılarla işlem yaparken işlem ücreti almaz ve platformda işlem gerçekleştirmek için üçüncü taraf izni gerekmez.

Herkes bir doğrulayıcı olabilir ve birinin hile yapmaya çalışıp çalışmadığını kontrol edebilir. Doğrulayıcılar, itirazların açıldığı vakaları izler. Doğrulayıcı olmayan kullanıcılar yalnızca tüm doğrulayıcıların %100’ü iş birliği yaparsa dolandırıcılığın kurbanı olabilir. En az bir dürüst doğrulayıcı çevrimiçi kaldığı sürece Level 2 güvenlidir. Üstelik doğrulayıcıların tamamı sorunlu olsa bile, sürekli ve tutarlı şekilde yalan söylemek için iş birliği yapmadıkları sürece ağ güvende kalacaktır.

Dolandırıcılık eylemi kanıtlandığında, kötü niyetli doğrulayıcı slashed edilir ve teminatını kaybeder. Onun payı, onu ortaya çıkaran “dedektiflere” gider. Bu, ağ katılımcılarını dürüst davranmaya teşvik eder ve sabotajı kârsız hale getirir.

Nasıl Kullanılır

Optimism ağıyla etkileşime benzer şekilde, Arbitrium ağıyla etkileşime geçmek için önce varlıkları bir ağ köprüsü üzerinden ağa aktarmanız gerekir. Arbitrum, cüzdan uygulamanıza chainlist.org üzerinden eklenebilir; ardından resmi bir Arbitrium köprüsü veya başka bir cross-chain köprü kullanarak Arbitrum ağına transfer yapılabilir. Ayrıca ARBITRUM ONE PORTAL üzerinde tüm Arbitrum ekosistemini görüntüleyebilir, ilgilendiğiniz dapp’i bulabilir ve onunla çalışabilirsiniz.

Özetleyelim

Ethereum ağı uzun süredir inanılmaz derecede yoğun — kullanıcılar “Ethereum banliyölerine” taşınıp derin bir nefes almak için sabırsızlanıyor. Ekosistem, Layer 2 tabanlı birçok alt dalını açıyor ve bu da mainnet’te gas fiyatlarının rekor düzeyde düşmesine yol açıyor.

DeFi projeleri yeni verimli topraklara hızla akın ediyor ve orada kendi alanlarını kapmaya çalışıyor. Bir süre sonra uygulamalarını devreye alıyorlar. Komisyonlardan tasarruf etmek isteyen kullanıcı akını yaşanıyor. Her DeFi projesi, yeni gelenleri yalnızca kendi uygulamasını kullanmaya ve rakiplere dikkat etmemeye ikna etmek için elinden geleni yapıyor. Bu süreçte projeler token çıkarıyor ve mümkün olduğunca fazla ekonomik faaliyet çekmek için cazip ödüller sunuyor.

Aynı zamanda Arbitrium gibi L2 çözümleri, DeFi uygulamalarını kullanarak kendi Arbitrium token’larını dağıtacak ve böylece Layer 2’nin merkezsizleşmesini destekleyecek.

Kısacası, yeni bir DeFi yazı bekliyoruz. Sadece bu kez olup bitenin ölçeği çok daha büyük olacak: birincisi, L2’de aynı anda iki token ihraç kaynağı olacak. İkincisi, ikinci kattaki arazi uzun vadede inanılmaz derecede değerli hale gelecek.