Token unlock là gì?

Token unlock đóng vai trò quan trọng trong định giá tài sản, vì vậy theo dõi sát lịch mở khóa sẽ giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn tiềm năng tăng trưởng và điều chỉnh chiến lược của mình.

Token unlock là việc giải phóng lượng tiền mã hóa trước đó bị khóa theo mô hình kinh tế của dự án crypto. Các token này có thể bao gồm tài sản dành cho nhà phát triển dự án, người dùng sớm và nhà đầu tư.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu cách crypto unlock hoạt động và những điều cần lưu ý khi xây dựng chiến lược kinh doanh.

Lý do khóa token

Thị trường crypto đã phần nào tiếp nhận các công cụ của thị trường chứng khoán, mô tả các cơ chế, quy tắc và điều kiện rõ ràng cho đội ngũ dự án và nhà đầu tư. Tokenomics đã trở thành công cụ chính để thu hút vốn và đưa dự án lên thị trường mở.

Tokenomics là tập hợp các quy tắc mô tả mô hình kinh tế của một dự án dựa trên token gốc của nó, cũng như những giới hạn rõ ràng về việc phát hành và phân phối token cho các bên tham gia dự án và/hoặc nhà đầu tư.

Trên thị trường truyền thống, các giới hạn này về phân phối hoặc phát hành cổ phần có thể được xác định bởi mức độ thành tựu kinh tế của công ty, cùng với các chỉ số tài chính hoặc sản xuất. Trong thị trường crypto, yếu tố thời gian là chỉ báo phổ biến nhất. Ví dụ, các nhà đầu tư sớm có thể đặt một thời gian vesting (khóa token) trong 1 năm hoặc cho phép mở khóa token theo định kỳ, chẳng hạn mỗi tháng một lần trong ba năm.

Do đó, khi một dự án tham gia thị trường, nguồn cung lưu hành của token thường bị giới hạn. Với nhà phát triển, có thể có một giai đoạn mở khóa token và một giai đoạn khác dành cho nhà đầu tư. Từ đó, lịch token unlock được hình thành.

Về mặt lý thuyết, thực tiễn này giả định rằng nhân viên, nhà đầu tư và người dùng sớm được trao một khoảng thời gian nhất định để tạo nhu cầu cho token, nhằm không tạo áp lực lên giá ngay khi bắt đầu giao dịch. Điều này là cần thiết vì những người tham gia sớm và nhà đầu tư của dự án nhận token miễn phí hoặc với mức chiết khấu đáng kể.

Ví dụ, quỹ tiền mã hóa Pantera Capital vào tháng 5 năm 2024 đã mua Toncoin (TON) với giá bằng 60% giá thị trường của nó. Tuy nhiên, quỹ này bị hạn chế truy cập token trong một năm (vesting), sau đó công ty có thể rút coin theo từng đợt trong vài năm.

Tác động đến động lực thị trường và các kết quả có thể có của token unlock

Token unlock ảnh hưởng đáng kể đến giá tiền mã hóa, độ biến động và động lực thị trường nói chung. Vì vậy, việc theo dõi những thay đổi trong nguồn cung của một tài sản — từ các đợt airdrop quy mô lớn đến các đợt mở khóa tuyến tính khó nhận thấy — là cực kỳ quan trọng đối với nhà đầu tư.

Unlock có thể được chia thành tuyến tính và cliff, mỗi loại có đặc điểm riêng:

• Unlock tuyến tính (linear unlocks) làm tăng nguồn cung lưu hành dần dần trong một khoảng thời gian nhất định. Ví dụ nổi tiếng nhất là phần thưởng cho thợ đào trong mạng Bitcoin, vốn làm tăng chậm số lượng BTC có thể sử dụng. 
• Unlock cliff là việc mở khóa một lượng lớn token cùng lúc. Điều này có thể dẫn đến biến động giá đáng kể khi nhà đầu tư quyết định giữ hay bán coin của họ.

Tuy nhiên, các mô hình mở khóa này ít quan trọng hơn những yếu tố sau. Trước khi xây dựng chiến lược thị trường, nên hiểu token unlock sẽ ảnh hưởng như thế nào đến cán cân cung-cầu của đồng tiền mã hóa cụ thể đó. Để làm được điều này, cần biết ai đang sở hữu tài sản bị khóa:

• Chỉ các quỹ. Coin có thể không được bán nếu tại thời điểm đó giá không khác biệt nhiều so với mức giá mà các quỹ đã nhận được.
• Nhà đầu tư cá nhân > quỹ. Phần lớn token sẽ được bán ngay ra thị trường. Điều này sẽ làm tăng nguồn cung, còn nhu cầu vẫn giữ ở cùng mức.
• Nhà đầu tư cá nhân < quỹ. Token của nhà đầu tư cá nhân sẽ được các quỹ lớn mua vào ngay sau khi họ bán. Vì vậy, cán cân cung-cầu cũng như giá sẽ không thay đổi.

Các yếu tố chính ảnh hưởng đến giá

Xu hướng chung của thị trường đóng vai trò quan trọng hơn trong việc xác định hướng di chuyển của giá. 

• Tâm lý tích cực có thể đẩy giá lên cao, trong khi tâm lý tiêu cực có thể gây ra đợt giảm.
• Điều kiện thị trường hiện tại có thể làm tăng hoặc giảm tác động của việc mở khóa crypto lên giá. Vì vậy, cũng cần biết tỷ lệ của tổng khối lượng cung đã có sẵn. Khi tỷ lệ đó nhỏ, mức suy giảm vốn hóa thị trường có thể rất đáng kể.
• Đầu cơ và tin tức cũng đóng vai trò quan trọng. Chúng có thể góp phần làm tăng biến động giá trong giai đoạn mở khóa.

Nghiên cứu tình huống về crypto unlock: so sánh tác động của việc mở khóa token

Để rõ hơn, hãy xem xét một số ví dụ về các đợt mở khóa lớn do các nhà phân tích tại cryptorank.io đưa ra. Token unlock được thể hiện dưới dạng phần trăm vốn hóa. Các chuyên gia phân biệt hai kịch bản chính cho biến động giá sau một đợt mở khóa token lớn: hiệu ứng “Dump and Pump” và “Pump and Dump”.

Dump and Pump

Ví dụ, vào tháng 12 năm 2023, 15% nguồn cung tối đa của DYDX đã được mở khóa (47,7% giá trị thị trường). Biểu đồ cho thấy áp lực giảm giá vào ngày mở khóa, 1 tháng 12, khi giá lao dốc xuống còn 2,7 USD. Tuy nhiên, ngày hôm sau đã có một đợt ép short ngắn, và giá được pump lên 3,2 USD, tăng hơn 15%.

Một tháng trước đó, dYdX đã công bố thay đổi tokenomics và ra mắt Alpha Mainnet trên Cosmos. Như vậy DYDX trở thành token gốc cho mọi khoản thanh toán giao dịch. Kết hợp với tâm lý tăng giá, điều này khiến tỷ giá tăng gấp đôi. Sau khi tất cả tin tức được công bố, giá bắt đầu giảm. Nếu không có thông tin này, giá trị token có thể đã diễn biến khác trong quá trình mở khóa.

Điều đó cho thấy nhiều người tham gia thị trường cho rằng việc giá giảm do mở khóa lớn là điều hiển nhiên và họ dựa vào giả định này. Việc ngừng các tin tức về mở khóa đã củng cố kết quả đó. Khi quá nhiều vị thế short tích lũy, một đợt mua bù mạnh đã xảy ra, loại bỏ các lệnh short. Trên thị trường, những điều có vẻ quá hiển nhiên thường hóa ra lại là một cái bẫy.

Pump and Dump

Một ví dụ của kịch bản như vậy là Aptos. Trong vòng một tháng, dự án đã thực hiện ba đợt mở khóa token APT lớn. Trong trường hợp này, các cập nhật lớn của hệ sinh thái không ảnh hưởng đến giá của tài sản. Cả ba đợt mở khóa đều có diễn biến giá tương tự: vài ngày trước khi tách, tỷ giá ở mức thấp cục bộ, và các vị thế short được đóng trước khi mức tăng dự kiến xảy ra.

Sau đó có thể quan sát thấy giá tăng, trong đó đỉnh của đà tăng chính là thời điểm mở khóa. Kịch bản tách token lần thứ ba bị phá vỡ do giá Bitcoin giảm mạnh vì tin tức về việc phê duyệt ETF. APT giảm theo BTC. Nếu không, người ta sẽ kỳ vọng kịch bản trước đó lặp lại.

Kết luận

Hiểu về token unlock là điều thiết yếu để điều hướng thị trường tiền mã hóa đầy biến động. Bạn có thể đưa ra quyết định sáng suốt hơn và dự đoán các biến động giá tiềm năng bằng cách phân tích lịch mở khóa, hành vi nhà đầu tư và tâm lý thị trường. Mặc dù token unlock có thể dẫn đến những biến động đáng kể, chúng cũng mang lại cơ hội cho chiến lược đầu tư hiệu quả. Theo dõi các sự kiện này có thể giúp bạn quản lý rủi ro tốt hơn và tối đa hóa lợi nhuận trong thế giới đầu tư crypto đầy biến động.