Top 5 vấn đề mà các chuyên gia gặp phải với Facebook Libra

Có khả năng là bạn đã nghe về Libra (còn gọi là GlobalCoin) — dự án tiền điện tử mới của Facebook. Trên internet, phần lớn năm 2019 đã diễn ra những cuộc tranh luận gay gắt về ưu và nhược điểm của tiền điện tử Libra, gọi nó đủ mọi thứ từ một cú thâu tóm quyền lực của một tập đoàn trị giá hàng triệu đô la cho đến một ngọn hải đăng của sự thay đổi sẽ giúp tiền điện tử trở nên phổ biến hơn với công chúng. Với đồng coin mới dự kiến ra mắt vào năm 2020, một số chuyên gia đang bày tỏ lo ngại về blockchain Libra và chính dự án này.

Tiền điện tử Facebook Libra là gì?

Hãy bắt đầu bằng một phần tóm lược: Facebook Libra thực chất là gì? Tính đến năm 2019, số người trưởng thành trên toàn cầu không có tài khoản ngân hàng đã vượt quá 2 tỷ. Trong khi số người chưa có tài khoản ngân hàng cao đến vậy, số người dùng internet trong năm 2019 được báo cáo là 4,4 tỷ, riêng Facebook đã có hơn 2,3 tỷ người dùng hoạt động hàng tháng. Điều này khiến hàng hóa và dịch vụ có sẵn trực tuyến trở nên khó với tới một cách bực bội đối với những người dùng internet không có quyền tiếp cận các dịch vụ ngân hàng cơ bản. Facebook đã tiếp thị đồng coin mới của mình như một dự án thay đổi cuộc chơi, sẽ phục vụ những người chưa có tài khoản ngân hàng bằng cách cung cấp cho họ quyền tiếp cận, như white paper của Libra nêu, “đến các dịch vụ truyền thông chất lượng cao và một loạt dịch vụ tiện lợi hơn, chi phí thấp hơn, nay có thể truy cập bằng một chiếc smartphone 40 đô la từ hầu như bất kỳ đâu trên thế giới.” Các loại tiền điện tử hiện nay không được bảo chứng bằng bất kỳ hàng hóa nào: chúng chỉ có giá trị nội tại nhờ sự sẵn sàng chấp nhận của người dùng. Ngược lại, Libra sẽ được bảo chứng bằng trái phiếu và tài sản do Facebook nắm giữ trong quỹ dự trữ. Hơn nữa, Libra tuyên bố thân thiện với người dùng hơn hầu hết các loại tiền điện tử khác. Một phương thức để giao dịch và rút sẽ được tích hợp trực tiếp vào Facebook và WhatsApp.

Vấn đề với tiền tệ Libra

Vậy tại sao dự án mới này lại bị cả giới chuyên gia lẫn các chính phủ trên thế giới chỉ trích? Kể từ khi được công bố, hầu hết các nhà hoạch định chính sách đã nêu ra một số lo ngại về Libra của Facebook.

1. Lo ngại về quyền riêng tư của Facebook và các vấn đề kỹ thuật

Việc tổ chức một hệ thống thanh toán toàn cầu là một nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi một khoản đầu tư khổng lồ vào các hệ thống tuân thủ nhằm ngăn chặn rửa tiền, trốn thuế và làm giả. Các ngân hàng truyền thống phải nỗ lực rất lớn để triển khai và duy trì các biện pháp an ninh nhằm chống lại tài trợ khủng bố và các hoạt động bất hợp pháp.  Các chuyên gia cho rằng việc tái tạo một hệ thống ở cấp độ đó không phải là điều Facebook — với lịch sử xử lý dữ liệu cá nhân sai sót và những lo ngại an ninh nghiêm trọng — nên cố gắng thực hiện.

2. Giữ an toàn cho tài sản

Vấn đề thứ hai phát triển từ mối lo ngại đầu tiên. Như đã đề cập trước đó, tiền điện tử Libra sẽ được bảo chứng bởi một rổ tiền tệ, với các đối tác tiềm năng bơm 10 triệu đô la ban đầu để bảo chứng đầy đủ cho toàn bộ tài sản vào ngày ra mắt. Nếu Libra đạt được phạm vi tiếp cận toàn cầu mà Facebook kỳ vọng, thì việc giữ cho các tài sản này an toàn và được bảo vệ sẽ là ưu tiên hàng đầu. Đây là một nhiệm vụ mà Facebook có thể không đảm đương nổi.

3. Giao điểm giữa ngân hàng và thương mại

Kể từ cuối những năm 1800, Hoa Kỳ đã cấm các ngân hàng tham gia vào các hoạt động kinh doanh phi ngân hàng và các doanh nghiệp thương mại. Ngân hàng nắm giữ những thông tin tài chính riêng tư của khách hàng. Những thông tin này không phải là thứ bạn sẽ tự nguyện trao cho một doanh nghiệp đang chủ động nhắm đến bạn như một khách hàng. Việc Facebook tham gia vào tiếp thị nhắm mục tiêu kết hợp với hiểu biết mới này về số dư chính xác trong các tài khoản của bạn có thể cho phép các công ty con của họ tăng giá hàng hóa được nhắm mục tiêu theo thông tin này.

4. Mối đe dọa đối với an ninh quốc gia

Cho phép dòng tiền lưu thông tự do qua mọi biên giới không phải lúc nào cũng là điều tốt. Hầu hết các quốc gia sử dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế để cấm cá nhân, doanh nghiệp và cả quốc gia tác động đến hệ thống tài chính của họ theo cách gây hại. Các biện pháp trừng phạt được thực thi thông qua ngân hàng, nhưng khi tiền mặt chảy qua một hệ thống tiền tệ song song không được quản lý, các lệnh trừng phạt này sẽ mất hoàn toàn hiệu lực. Hơn nữa, các ngân hàng trung ương (và các chính phủ điều chỉnh hoạt động của họ) được lãnh đạo được bầu chọn thuê, trong khi các nhà quản lý Libra sẽ hoàn toàn mang tính doanh nghiệp và hoạt động dưới sự điều hành của Facebook, khiến họ miễn nhiễm với ảnh hưởng từ bên ngoài. Đây là một thách thức đối với an ninh quốc gia và ý tưởng về dân chủ.

5. Không thể phát triển dưới sự quản lý

Tiền điện tử Libra sẽ không được phép hoạt động ngoài phạm vi của bất kỳ chế độ quản lý nào của một quốc gia. Tùy thuộc vào luật hiện hành ở mỗi quốc gia, hệ thống sẽ phải tuân thủ hàng loạt quy định. Người dùng sẽ được yêu cầu cung cấp thông tin định danh và Hiệp hội Libra sẽ buộc phải tiết lộ thông tin đó khi báo cáo các giao dịch đáng ngờ cho cơ quan chức năng. Chỉ riêng điều này thôi cũng có thể ngăn cản những người dùng tiềm năng tham gia vào tiền điện tử mới của Facebook. Ngoài ra, vì đồng Libra được bảo chứng bằng tiền pháp định, người dùng có thể kháng cáo để bất kỳ khoản tiền bị đánh cắp nào được hoàn trả thông qua tòa án. Không ai có khả năng kỹ thuật để đảo ngược một giao dịch Bitcoin, nhưng Hiệp hội Libra hoặc các thành viên của nó sẽ không có khả năng từ chối lệnh của tòa án.

Các vấn đề lớn với đồng Libra có thể làm trì hoãn việc ra mắt

Kế hoạch của Facebook đang bị hầu hết các cơ quan quản lý trên khắp châu Âu và Bắc Mỹ chỉ trích mạnh mẽ. Các chuyên gia kiên quyết phản đối việc công ty đào sâu hơn vào đời sống cá nhân của người dùng. Facebook sẽ cần vượt qua các cáo buộc liên quan đến rửa tiền và rò rỉ dữ liệu. Việc giành đủ niềm tin để khiến người tiêu dùng giao nộp thông tin độc quyền của họ có thể khó hơn Facebook dự đoán. Trong khi tiền tệ Libra có vẻ là một hệ thống kết hợp những đặc điểm tốt nhất của blockchain và ngân hàng truyền thống, nó có thể sẽ chứng tỏ là một màn trình diễn nguy hiểm và mâu thuẫn, khiến người tiêu dùng và nhà đầu tư không hài lòng.