Tilt trong giao dịch tiền điện tử là gì: Cách đối phó và tránh nó?

Hiểu được cảm xúc là một trong những yếu tố của thành công không chỉ trong giao dịch crypto mà còn trong cuộc sống. Và vấn đề là nhiều người biết về những mặt tiêu cực của sự cảm xúc thái quá, nhưng vẫn tiếp tục tự bắn vào chân mình. Sai lầm nằm ở chỗ, trong trạng thái bình tĩnh, con người đánh giá thấp tác hại mà cảm xúc mất kiểm soát có thể gây ra. Họ không nhận ra các dấu hiệu cho thấy mình đang rời khỏi trạng thái cân bằng tâm lý. Và khi một cú sụp cảm xúc xảy ra, thì lúc đó đã đến lúc phải xử lý hậu quả.

Tilt là gì?

Tilt là một trạng thái của con người trong đó người đó dễ bị cảm xúc chi phối và đưa ra những hành động nóng vội. Thuật ngữ này thường được dùng trong thực hành game. Ví dụ, trong poker, một người ở trạng thái tilt sẽ cảm thấy thất vọng và không hài lòng với tình huống, bắt đầu chọn các chiến lược kém tối ưu và thua lỗ, cuối cùng dẫn đến hành vi hung hăng. Tilt trong game là trạng thái tức giận do thất bại hoặc một chuỗi thua.

Các cảm xúc đặc trưng của một người trong trạng thái tilt:

• Gây hấn và bất mãn. Không muốn chấp nhận kết quả của sự việc, cảm giác bất công về những gì đang xảy ra.
• Tức giận, cuồng nộ. Chủ yếu là với người khác, chứ không phải với chính mình.
• Khát khao trả đũa. Đôi khi là mong muốn dùng bạo lực thể chất đối với cả con người lẫn vật vô tri.
• Chán nản. Thờ ơ.

Tilt trong giao dịch crypto là trạng thái mà một người ở trong trạng thái cảm xúc kích động và không thể hoặc không muốn kiểm soát hành động của mình, hoàn toàn bị cảm xúc chi phối.

Có hai nguyên nhân dẫn đến tilt trong giao dịch:

• Cảm xúc tiêu cực. Sự bực bội, tức giận do thất bại, thua lỗ, v.v. Thay vì phân tích tình huống, người ta lại cố định vào cảm xúc và bắt đầu mắc nhiều sai lầm hơn.
• Cảm xúc tích cực. Sự hưng phấn do đạt kết quả nhanh, một giao dịch thành công, v.v. Dưới tác động của cảm xúc, trader đánh giá quá cao sức mạnh của mình, trở nên chủ quan và chấp nhận rủi ro lớn hơn, hy vọng rằng mình sẽ gặp may lần nữa.

Cũng có tilt ẩn và tilt biểu hiện rõ. Tilt biểu hiện rõ xảy ra ngay lập tức: giao dịch đóng với khoản lỗ, và ngay sau đó là một phản ứng cảm xúc. Tilt ẩn: mỗi ngày hiệu quả giao dịch càng ngày càng tệ, và sự chán nản đến chậm nhưng chắc chắn.

Khả năng bị tilt phụ thuộc vào loại hệ thần kinh và trạng thái tinh thần của một người. Người điềm tĩnh và người lạc quan ít bị ảnh hưởng nhất. Họ nhìn mọi việc xảy ra với thái độ dửng dưng hoặc bằng một nụ cười. Người nóng nảy và người u sầu là những đối tượng dễ bị tilt nhất. 

Nhóm đầu phản ứng một cách hung hăng, nhóm sau thì tự dằn vặt. Mức độ tiếp nhận cảm xúc cũng khác nhau ở mỗi người. Có người sẽ trở lại bình thường sau vài phút, còn người khác trong trạng thái kích động có thể đập vỡ bát đĩa suốt một giờ.

Tại sao Tilt xảy ra trong giao dịch?

Các nguyên nhân của tilt:

• Nguyên nhân tâm lý. Liên quan đến trạng thái nội tâm, cảm xúc của trader, tính cách của họ. Ví dụ như xu hướng thích thử nghiệm hoặc đánh cược, bùng phát cảm xúc, mệt mỏi, thiếu tự tin, v.v.
• Nguyên nhân thị trường. Không phụ thuộc vào tính cách và trạng thái hệ thần kinh của trader. Đó là những tình huống giao dịch “không đi theo kế hoạch” và khiến trader bị lệch nhịp.

Hãy xem xét kỹ hơn.

Xem Giao Dịch như một Trò Cược

Một người coi giao dịch như một trò chơi:

• Không phân tích tình huống, đưa ra hành động nóng vội.
• Phụ thuộc vào may mắn.
• Không sử dụng phân tích kỹ thuật và phân tích cơ bản. Dựa vào ý kiến của người khác.
• Không có kế hoạch hành động rõ ràng. Không áp dụng các quy tắc quản trị rủi ro.

Nói cách khác, họ bị chi phối bởi cảm xúc chứ không phải lý trí. Tình huống này phù hợp với định nghĩa của tilt và hệ quả của nó là thua lỗ cùng cảm xúc tiêu cực.

Mặt khác, cách nhìn nhận giao dịch như vậy không phải lúc nào cũng xấu — vấn đề nằm ở mục tiêu của trader. Nếu một người đặt mục tiêu tận hưởng chính quá trình chơi, bất kể kết quả ra sao, thì việc coi giao dịch như một trò chơi là chấp nhận được. Điều quan trọng là cảm xúc phải giữ ở mức tích cực. Nhưng trong trường hợp này, bạn có thể quên chuyện kiếm tiền.

Sợ Mất Tiền Nạp

Sự bất an và, là kết quả, nỗi sợ mất mát. Vòng luẩn quẩn: có đủ mọi tiền đề để mở một giao dịch, nhưng tiếng nói bên trong lại nói: “Nếu mình sai thì sao?” Tín hiệu vẫn không được thực hiện, giá đi theo dự báo, và trader bắt đầu dằn vặt lương tâm vì đã bỏ lỡ một cơ hội.

Mong Muốn Bù Đắp Phần Lợi Nhuận Đã Mất

Hoặc bù đắp khoản lỗ. Mong muốn đạt mục tiêu bằng mọi giá dẫn đến việc một người bắt đầu thực hiện các hành động nóng vội theo cảm xúc. Và những hành động nóng vội đó là mở giao dịch, dựa trên lý thuyết xác suất. May hay không thì — 50/50.

Tình Trạng Tâm Lý Kém Do Các Yếu Tố Bên Ngoài

Thường cùng với tilt còn có một trạng thái tiêu cực khác — FOMO, hội chứng sợ bỏ lỡ lợi nhuận. Con người thường có xu hướng so sánh bản thân với người khác. Và kết quả của sự so sánh này là ảo tưởng rằng người khác đang làm tốt hơn — họ thành công hơn, có kết quả tốt hơn, thu nhập cao hơn, v.v. Và thay vì tập trung trực tiếp vào giao dịch, người ta bắt đầu tự phân tích bản thân. Họ bắt đầu nghi ngờ tính đúng đắn trong hành động của mình (vì người khác đang làm tốt hơn!), điều này làm giảm lòng tự trọng và tạo ra sự bất an nội tâm.

Sức Khỏe Thể Chất Kém

Cảm giác mất tập trung: vấn đề về khả năng tập trung có thể là kết quả của thiếu ngủ hoặc bệnh tật. Một người bắt đầu mắc lỗi vì thiếu chú ý, dẫn đến mất tiền và thời gian. Hệ quả là những cảm xúc tiêu cực.

Và còn có một số nguyên nhân khác dẫn đến tilt trong giao dịch crypto:

• Sự bất công của thị trường. Cá voi crypto đôi khi thao túng thị trường theo cách họ cần. Nhưng người chịu lỗ lại là trader. Khi một xu hướng rõ ràng đột ngột đảo chiều và lật ngược hoàn toàn, sẽ nảy sinh một ham muốn không thể cưỡng lại là ném thứ gì đó vào màn hình.
• Không muốn hoặc không thể chấp nhận thua lỗ. Thất bại là điều thường gặp không chỉ trong giao dịch. Nhưng câu hỏi là cách tiếp nhận nó. Có người sẽ rút kinh nghiệm, có người sẽ bị cảm xúc lấn át.
• Sai lầm. Và càng ngớ ngẩn, việc nhận ra nó càng đau. Sai lầm đáng tiếc nhất là sai lầm do thiếu chú ý. Đứng thứ hai là từ chối mở giao dịch khi có tín hiệu có thể chính xác. Cách dễ nhất để tiếp tục là thừa nhận sai lầm và cố gắng không nghĩ về nó. Nhưng nói thì dễ hơn làm.
• Thất vọng. “Ừ, cứ để tất cả cháy rụi đi” — là phiên bản đã được kiểm duyệt của trạng thái cảm xúc tilt này. Nó được báo trước bởi những mục tiêu không thành, những cơ hội bị bỏ lỡ và sự thua lỗ. Đến một lúc nào đó, trader buông xuôi, ngừng suy nghĩ (vì theo họ, điều đó cũng chẳng còn quan trọng), bắt đầu đưa ra các quyết định bốc đồng, mất sạch tiền và quyết định không quay lại giao dịch nữa.
• Tất cả những nguyên nhân này cuối cùng đều dẫn đến việc con người ra quyết định dưới tác động của cảm xúc. Phần lớn là cảm xúc tiêu cực. Nhưng trong giao dịch, sự tính toán tỉnh táo, lạnh lùng mới là điều quan trọng.

Tilt Rất Nguy Hiểm! Trader Nên Sợ Điều Gì?

Càng nhiều logic và các bước hành động tuần tự trong giao dịch, nó càng hiệu quả. Nhưng con người không thể sống hoàn toàn không có cảm xúc: hứng thú với giao dịch và niềm vui khi đạt được mục tiêu cũng là cảm xúc. Câu hỏi là mức độ cảm xúc đến đâu và đâu là ngưỡng tới hạn sau đó tilt bắt đầu — ra quyết định dưới tác động của cảm xúc?

Thống kê cho thấy các trader từ 20 đến 30 tuổi và trên 50 tuổi là những người dễ cảm xúc nhất. Điều này là do thế hệ trung niên, nhờ kinh nghiệm, điềm tĩnh hơn và biết cách kiểm soát cảm xúc của mình. Người trẻ vẫn còn “những cơn đau trưởng thành”, còn thế hệ lớn tuổi thì mất dần sự sắc bén.

Hệ quả của tilt, giống như nguyên nhân, có thể được chia thành hai nhóm.

Hệ Quả Đối Với Thị Trường

• Phạm những lỗi có thể dễ dàng tránh được: mở giao dịch quá sớm hoặc quá muộn, tính sai mức kháng cự/hỗ trợ, sai sót khi tính độ dài stop loss, bỏ qua phân tích cơ bản, v.v. Nguyên nhân có thể là cả sự hung hăng lẫn cảm giác hưng phấn từ kết quả.
• Vi phạm các quy tắc quản trị rủi ro. Giữ lệnh quá lâu, đóng lệnh quá sớm, tăng rủi ro trên mỗi giao dịch.
• Thói quen phản ứng cảm xúc với bất kỳ tình huống bất thường nào. Thường thì cảm xúc mất kiểm soát sau các giao dịch thua lỗ. Thay vì phân tích sai lầm, trader bắt đầu nghi ngờ tính đúng đắn trong hành động của mình và bắt đầu mở các giao dịch ngẫu nhiên theo hướng ngược lại. Những hành động hỗn loạn đi ngược với thuật toán của hệ thống giao dịch. Và sau một thời gian, trader mất kiểm soát tình hình. Hậu quả có thể là: thua lỗ hoặc bỏ lỡ lợi nhuận.

Hệ Quả Tâm Lý

• Căng thẳng, trạng thái bị dồn nén. Căng thẳng cũng lan sang đời sống thực — con người không còn nhìn thấy những khoảnh khắc tích cực và không còn vui sống.
• Lòng tự trọng suy giảm. Con người mất tự tin vào bản thân và khả năng của mình, năng suất và mong muốn đạt được mục tiêu đều giảm.
• Bi quan. Không tin vào năng lực của mình. Khi mở một giao dịch mới, trader đã mặc định trước rằng mình sẽ sai.

Nếu trong trường hợp đầu tiên, điều tồi tệ nhất có thể xảy ra là mất tiền trong phạm vi số tiền nạp, thì trong trường hợp thứ hai, tilt có thể dẫn đến vấn đề trong đời sống cá nhân và các vấn đề sức khỏe.

Đôi khi tilt biểu hiện dưới dạng cảm xúc tích cực. Ở mức độ vừa phải, chúng hữu ích — tâm trạng tốt làm tăng sự lạc quan và thúc đẩy đặt ra mục tiêu mới. Nhưng sự hưng phấn từ thành công có thể gây hại. Người ta cho rằng hưng phấn là điểm rủi ro tối đa. Ngược lại, trạng thái chán nản và trầm cảm lại là điểm tốt nhất cho một khởi đầu mới. Ý tưởng ở đây là sớm hay muộn thì ai cũng sẽ ngã, nhưng chỉ những người có ý chí mạnh mẽ mới có sức đứng dậy lần nữa.

Kết Luận: Phục Hồi

Lời khuyên tốt nhất dành cho những ai từng trải qua tilt (và đó là phần lớn trader) là hãy luôn cảnh giác với cảm xúc và hành động của mình, vì đó có thể là chìa khóa để ngăn ngừa hậu quả của nó. Một khi đã bị tilt cuốn vào, việc thoát ra khá khó khăn, vì vậy nhận diện được các dấu hiệu của nó và có cơ chế chặn hậu quả của nó có thể giúp bạn rất nhiều. Đó có thể là nghỉ làm việc trước máy tính, tập thở, tập thể dục cường độ ngắn nhưng mạnh, hoặc đặt giới hạn thua lỗ hằng ngày nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, nói thẳng ra thì tốt hơn hết là cố gắng tránh tilt ngay từ đầu. Điều này bao gồm việc xác định mức độ dễ bị tilt của bạn tại một thời điểm cụ thể, xác định một kịch bản giao dịch có thể đóng vai trò là tác nhân kích hoạt, đồng thời luôn cảnh giác nếu các tác nhân đó xuất hiện, và theo dõi các dấu hiệu cảm xúc cho thấy trạng thái tilt đang đến gần. Phòng ngừa tilt dễ hơn rất nhiều nếu bạn đã sẵn sàng cho nó, thay vì sau đó mới cố gắng thoát ra khỏi nó.