Privacy Coins được giải thích: XMR, ZEC, DASH và các đồng coin khác hoạt động như thế nào

Trong crypto, gần như mọi thứ đều để lại dấu vết. Số dư ví, lịch sử giao dịch và dòng tiền thường có thể được bất kỳ ai xem qua các blockchain explorer công khai, vào bất kỳ lúc nào.

Tính minh bạch này giúp thúc đẩy phân tích, tuân thủ và giám sát giao dịch. Nhưng nó cũng đặt ra một câu hỏi đơn giản: bao nhiêu hoạt động tài chính nên được giữ hiển thị trên-chain?

Privacy coin ra đời như một câu trả lời. Các dự án như Monero, Zcash và Dash sử dụng những công nghệ khác nhau để giảm lượng dữ liệu giao dịch bị công khai, khiến các khoản thanh toán crypto khó bị phân tích chỉ bằng dữ liệu blockchain công khai.

Trong hướng dẫn này, chúng tôi sẽ giải thích privacy coin là gì, chúng sử dụng những công nghệ nào, và vì sao các loại tiền mã hóa tập trung vào quyền riêng tư vẫn nằm dưới sự giám sát của cơ quan quản lý.

Privacy coin là gì?

Privacy coin là các loại tiền mã hóa được thiết kế để hạn chế lượng thông tin giao dịch hiển thị trên một blockchain công khai. Tùy thuộc vào mạng lưới, một số chi tiết giao dịch có thể ít bị công khai trên-chain hơn so với các hệ thống minh bạch tiêu chuẩn.

Giống như các loại tiền mã hóa khác, privacy coin vẫn xử lý và xác thực giao dịch trên-chain. Điểm khác biệt chính là những gì vẫn có thể đọc được công khai sau khi giao dịch hoàn tất. Mỗi privacy coin xử lý điều này khác nhau, tùy theo thiết kế giao thức và các công nghệ mà nó sử dụng.

Privacy coin hoạt động như thế nào?

Privacy coin sử dụng các phương pháp mật mã để giảm lượng dữ liệu giao dịch hiển thị trên sổ cái công khai. Thiết kế cụ thể phụ thuộc vào giao thức, nhưng các cơ chế phổ biến bao gồm:

• Stealth address: tạo một địa chỉ duy nhất cho mỗi khoản thanh toán, giúp giảm liên kết trực tiếp giữa giao dịch và địa chỉ ví công khai.
• Ring signature: kết hợp đầu vào thật với các đầu vào giả, khiến việc xác định đầu vào nào thực sự được dùng trở nên khó hơn.
• zk-SNARKs: cho phép chứng minh tính hợp lệ của giao dịch mà không tiết lộ các chi tiết giao dịch được chọn.

Các cơ chế này được sử dụng khác nhau tùy theo giao thức. Một số hệ thống kết hợp nhiều phương pháp; số khác chỉ dựa vào một cách tiếp cận duy nhất.

Các đặc điểm chính

Privacy coin thường có chung một số đặc điểm cốt lõi, dù mỗi dự án dùng một thiết kế kỹ thuật khác nhau.

Giảm khả năng hiển thị giao dịch

Ý tưởng chính là giảm lượng thông tin giao dịch vẫn còn bị lộ trên-chain. Điều đó có thể bao gồm địa chỉ ví, số tiền chuyển, hoặc khả năng theo dõi lịch sử giao dịch công khai.

Tính thay thế

Tính thay thế có nghĩa là một đơn vị của đồng tiền có thể được coi như tương đương với một đơn vị khác. Trên các blockchain minh bạch, lịch sử giao dịch hiển thị đôi khi có thể ảnh hưởng đến cách các nền tảng và dịch vụ đánh giá các đồng coin, ví hoặc khoản tiền cụ thể. Các mạng tập trung vào quyền riêng tư có thể hỗ trợ tính thay thế bằng cách hạn chế lượng lịch sử giao dịch được công khai.

Giảm khả năng liên kết giao dịch công khai

Phân tích blockchain truyền thống dựa vào các mẫu ví có thể nhìn thấy, mối quan hệ giữa các địa chỉ và dòng giao dịch. Tiền mã hóa tập trung vào quyền riêng tư được thiết kế để giảm lượng dữ liệu công khai, khiến giao dịch khó bị liên kết hơn nếu chỉ dựa vào hồ sơ blockchain công khai.

Các loại privacy coin

Về mặt kỹ thuật, privacy coin không phải là một nhóm duy nhất. Các dự án khác nhau sử dụng các kiến trúc quyền riêng tư khác nhau.

Blockchain mặc định riêng tư

Các mạng này áp dụng tính năng riêng tư cho giao dịch theo mặc định.

Monero là ví dụ nổi tiếng nhất: quyền riêng tư được tích hợp vào giao thức và tự động áp dụng cho các giao dịch.

Hệ thống quyền riêng tư tùy chọn

Một số tiền mã hóa cho phép người dùng chọn giữa giao dịch minh bạch và giao dịch được tăng cường quyền riêng tư.

Zcash là một ví dụ nổi bật.

Nó có hai loại giao dịch. Giao dịch transparent hiển thị đầy đủ, giống như Bitcoin. Giao dịch shielded sử dụng bằng chứng không tiết lộ thông tin để ẩn các chi tiết như người gửi, người nhận và số tiền.

Vì các khoản chuyển shielded là tùy chọn, mức độ riêng tư phụ thuộc vào số người thực sự sử dụng chúng. Nếu phần lớn hoạt động vẫn minh bạch, thì tổng thể quyền riêng tư sẽ thấp hơn.

Hệ thống điều phối giao dịch

Các dự án này cải thiện quyền riêng tư giao dịch thông qua xử lý giao dịch theo cơ chế phối hợp, thay vì mặc định quyền riêng tư ở cấp giao thức.

Ví dụ, Dash sử dụng CoinJoin, trước đây gọi là PrivateSend, một cơ chế điều phối hoạt động thông qua masternode, để khiến các liên kết trực tiếp giữa đầu vào và đầu ra giao dịch khó theo dõi hơn.

Các ví dụ phổ biến về privacy coin

Monero, Zcash và Dash thường là những dự án đầu tiên được nhắc đến trong các cuộc thảo luận về các privacy coin tốt nhất, mặc dù chúng hoạt động theo những cách khác nhau. 

Monero (XMR)

Các cuộc thảo luận về privacy coin trong crypto thường bắt đầu với Monero, chủ yếu vì các tính năng quyền riêng tư của nó được tích hợp trực tiếp vào giao thức. RingCT, hay Ring Confidential Transactions, của Monero đã trở thành bắt buộc vào năm 2017. Ring signature xử lý đầu vào của người gửi bằng cách nhóm mật mã, stealth address tạo địa chỉ người nhận duy nhất cho từng giao dịch, RingCT áp dụng các kỹ thuật giao dịch bảo mật cho số tiền chuyển.

Mô hình quyền riêng tư mặc định đó là một lý do lớn khiến Monero gắn liền chặt chẽ với giao dịch crypto riêng tư.

Zcash (ZEC)

Zcash sử dụng bằng chứng không tiết lộ thông tin, được gọi là zk-SNARKs, để xác minh giao dịch mà không tiết lộ các chi tiết giao dịch được chọn. Dự án ra mắt vào năm 2016 và giới thiệu giao dịch shielded như một tính năng quyền riêng tư tùy chọn.

Nó hỗ trợ hai loại giao dịch:

• giao dịch transparent, được hiển thị công khai tương tự như giao dịch Bitcoin
• giao dịch shielded, nơi người gửi, người nhận và số tiền có thể bị ẩn

Nó có hai loại giao dịch. Giao dịch transparent hoạt động tương tự như Bitcoin và có mức độ hiển thị rất cao. Giao dịch shielded ẩn người gửi, người nhận và số tiền. Zcash cũng có tính năng công khai có chọn lọc, vì vậy người dùng chỉ có thể tiết lộ các chi tiết giao dịch cụ thể khi cần thiết. 

Dash (Dash)

Dash sử dụng cơ chế trộn CoinJoin tùy chọn, trước đây gọi là PrivateSend. Ví chia quỹ thành các mệnh giá tiêu chuẩn: 0.001, 0.01, 0.1, 1 và 10 DASH. Sau đó, nó phối hợp với masternode để ghép đầu vào với ít nhất hai người dùng khác trong một giao dịch. Quỹ được gửi trở lại ví của chính người dùng tại một địa chỉ khác, và quá trình này có thể lặp lại trong 2–16 vòng. 

Khác với Monero, quyền riêng tư trong Dash không phải là một phần của giao thức nền tảng.

Các trường hợp sử dụng privacy coin

Hầu hết mọi người sẽ không muốn lịch sử tài khoản ngân hàng của mình bị công khai, và nhiều người dùng crypto cũng áp dụng logic tương tự cho các giao dịch blockchain.

Privacy coin có thể giúp giảm mức độ công khai của:

• Dữ liệu tài chính cá nhân
• Giao dịch doanh nghiệp
• Thanh toán lương
• Biến động danh mục đầu tư

Đối với cá nhân, điều này có thể hạn chế việc lập hồ sơ tài chính không mong muốn. Đối với doanh nghiệp, nó có thể giảm mức độ hiển thị của thanh toán cho nhà cung cấp, luân chuyển ngân quỹ, chuyển nội bộ và hoạt động thanh toán rộng hơn.

Hạn chế của privacy coin

Quyền riêng tư trong crypto không phải là tuyệt đối. Mức độ bảo vệ phụ thuộc vào thiết kế của mạng lưới, các công cụ riêng tư mà nó sử dụng, và cách người dùng tương tác với tài sản đó. 

Việc tái sử dụng địa chỉ, chuyển qua các sàn giao dịch tập trung, và tương tác với dịch vụ bên ngoài cũng có thể tạo thêm các điểm dữ liệu ngoài chính blockchain, làm giảm mức độ riêng tư tổng thể.

Crypto privacy coin cũng có thể gặp phải hỗ trợ hạn chế từ sàn, yêu cầu xác minh nghiêm ngặt hơn hoặc các hạn chế theo khu vực do các lo ngại về tuân thủ và quy định. Điều này có nghĩa là khả năng tiếp cận có thể thay đổi tùy theo nền tảng, khu vực pháp lý và tài sản cụ thể.

Các cân nhắc pháp lý đối với privacy coin

Privacy coin phải đối mặt với mức độ quản lý chặt chẽ hơn nhiều so với hầu hết các lĩnh vực crypto khác.

Một số sàn đã loại bỏ hoàn toàn crypto privacy coin vì các lo ngại về tuân thủ. Những sàn khác hạn chế giao dịch ở một số khu vực nhất định. Áp lực pháp lý tăng lên sau khi các cơ quan toàn cầu đưa ra các khuôn khổ chống rửa tiền mạnh hơn đối với tài sản số.

Các quốc gia tiếp cận vấn đề này theo những cách khác nhau:

• Một số cho phép privacy coin nhưng có hạn chế
• Một số yêu cầu các sàn phải hủy niêm yết chúng
• Những nước khác chủ yếu tập trung vào giám sát giao dịch và tuân thủ

Các dự án cũng đang thích nghi. Zcash, chẳng hạn, cho phép người dùng tiết lộ có chọn lọc thông tin giao dịch khi cần thiết. 

Cuộc tranh luận rộng hơn về quyền riêng tư của tiền mã hóa vẫn tiếp tục cân bằng hai ý tưởng đối lập:

• quyền được bảo mật tài chính
• nhu cầu ngăn chặn việc lạm dụng vào mục đích phạm tội

Cuộc tranh luận đó có khả năng sẽ định hình tương lai của quy định đối với privacy token trong nhiều năm tới.

Tương lai của privacy coin

Theo dõi blockchain giờ đã trở thành một phần tiêu chuẩn của tuân thủ crypto. Các công ty như Chainalysis và Elliptic theo dõi dòng giao dịch trên Bitcoin và các mạng minh bạch khác, kết nối hoạt động ví giữa các sàn, dịch vụ và các địa chỉ đã biết.

Điều đó đã có tác động trực tiếp đến privacy coin. Monero (XMR), chẳng hạn, đã bị gỡ khỏi một số sàn tập trung, làm giảm khả năng tiếp cận qua các nền tảng được quản lý và khiến giao dịch fiat bị hạn chế hơn.

Đồng thời, các giao dịch riêng tư vẫn nặng hơn để xử lý so với các chuyển khoản blockchain tiêu chuẩn, nên rất nhiều công việc phát triển đang tập trung vào việc làm cho chúng hiệu quả hơn. Trong Zcash (ZEC), các bản nâng cấp zk-SNARK mới hơn đã được giới thiệu để giảm chi phí xử lý và làm cho các giao dịch shielded trở nên thực tiễn hơn khi sử dụng.

Bằng chứng không tiết lộ thông tin cũng đang được sử dụng ngoài privacy coin. Trong các hệ thống mở rộng của Ethereum như zkSync và StarkNet, giao dịch được xử lý off-chain rồi sau đó được gom lại thành các bằng chứng gửi ngược về Ethereum thay vì công bố đầy đủ dữ liệu giao dịch.

Những công nghệ này giờ đây đang được sử dụng vượt ra ngoài privacy coin. Các công cụ mật mã ban đầu được xây dựng cho giao dịch riêng tư cũng được dùng trong các mạng mở rộng để giảm tắc nghẽn và giảm lượng dữ liệu lưu trên-chain.

Đồng thời, phân tích blockchain công khai đã trở nên có cấu trúc và tự động hóa hơn, làm gia tăng khoảng cách giữa các hệ thống hoàn toàn minh bạch và các mạng cố ý hạn chế khả năng hiển thị trên-chain.

Tài liệu này chỉ được cung cấp cho mục đích thông tin và không cấu thành lời khuyên tài chính, đầu tư hoặc pháp lý. Luôn tự mình nghiên cứu trước khi đưa ra bất kỳ quyết định tài chính nào.